اکسیوس: فرماندهان نظامی آمریکا و ۸ کشور منطقه درباره جنگ ایران نشست محرمانه برگزار کردند
اکسیوس به نقل از دو مقام اسرائیلی گزارش داد فرماندهان ارشد نظامی آمریکا، اسرائیل، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت، قطر، اردن و مصر هفته گذشته در نشستی محرمانه در آلمان درباره جنگ با جمهوری اسلامی و تنشهای منطقه گفتوگو کردند.
اکسیوس گزارش داد نشست محرمانه فرماندهان نظامی در آلمان به ابتکار برد کوپر، فرمانده سنتکام، برگزار شد.
به گزارش اکسیوس، برد کوپر در نشست محرمانه آلمان، فرماندهان نظامی اسرائیل و کشورهای عربی را در جریان برنامه آمریکا برای افزایش تردد کشتیها در تنگه هرمز قرار داد.
تورک سهشنبه ۲۴ شهریور در بیانیهای گفت در برخی مناطق غزه، بقایای اعضای خانوادههایی پیدا شده که به نظر میرسد همگی در حملات اسرائیل کشته شدهاند.
بر اساس این بیانیه، بسیاری از این قربانیان زن و کودک بودهاند.
او افزود اینکه خانوادههای مفقودشدگان پس از مدتها انتظار، اکنون با این واقعیت تلخ روبهرو میشوند، «دردناک است».
به گفته تورک، کشف این اجساد نگرانیهای مطرحشده در گزارش سال ۲۰۲۴ سازمان ملل را بار دیگر برجسته کرده است.
در آن گزارش آمده بود حملات اسرائیل به ساختمانهای مسکونی و دیگر اماکن غیرنظامی در هفتههای نخست جنگ ممکن است قوانین بینالمللی بشردوستانه را نقض کرده باشد.
دفتر نخستوزیری و وزارت امور خارجه اسرائیل تاکنون به اظهارات این مقام سازمان ملل واکنش نشان ندادهاند.
اسرائیل بارها اتهام هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان را رد کرده و گفته است در نبرد با نیروهای حماس در غزه، قوانین بینالمللی را رعایت کرده است.
بنا بر اعلام سازمان ملل، جنگ غزه که پس از حمله مرگبار حماس به اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۳ آغاز شد، حدود ۶۱ میلیون تُن آوار بر جای گذاشته است. پاکسازی این حجم از آوار ممکن است هفت سال طول بکشد.
برقراری آتشبس با میانجیگری آمریکا در اکتبر ۲۰۲۵ به درگیریهای شدید پایان داد، اما نتوانست حملات اسرائیل را متوقف کند. دو طرف در ماههای اخیر یکدیگر را به نقض آتشبس متهم کردهاند.
مقامهای بهداشتی غزه ۲۴ شهریور اعلام کردند اسرائیل خودرویی را در محله شیخ رضوان در شمال نوار غزه هدف حمله هوایی قرار داد. در این حمله دستکم دو فلسطینی، از جمله یک کودک، کشته و هفت تن دیگر زخمی شدند.
ارتش اسرائیل بدون ارائه جزییات بیشتر گفت یکی از نیروهای مسلح را در این منطقه هدف قرار داده است.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، ۱۰ شهریور تاکید کرد نیروهای این کشور تا زمان خلع سلاح حماس و نابودی تمامی تونلهای این گروه، از غزه عقبنشینی نخواهند کرد.
حماس نیز با اعلام آمادگی برای خلع سلاح مرحلهای، آن را به توقف حملات و عقبنشینی اسرائیل از غزه مشروط کرده است. دو طرف همچنان یکدیگر را به نقض توافق آتشبس متهم میکنند.
بیش از ۸ هزار پیکر همچنان زیر آوارند
طبق آمار سازمان دفاع مدنی فلسطین، از نوامبر ۲۰۲۵ تاکنون، بیش از ۶۳۰ جسد و بقایای انسانی از زیر آوار ساختمانها در سراسر غزه بیرون آورده شدهاند.
مقامهای فلسطینی برآورد میکنند پیکر بیش از هشت هزار نفر همچنان زیر آوار مدفون باشد.
کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل هشدار داد اجساد کشفشده ممکن است «تنها بخش کوچکی» از واقعیت باشند.
تورک خاطرنشان کرد بخشهای وسیعی از غزه بر اثر بمباران اسرائیل یا عملیات تخریب و پاکسازی پس از آن، با خاک یکسان شدهاند.
آجیت سونگای، رییس دفتر حقوق بشر سازمان ملل در سرزمینهای فلسطینی، گفت محدودیتهای اسرائیل بر ورود تجهیزاتی مانند کیتهای آزمایش دیانای و ماشینآلات حفاری، بیرون آوردن و شناسایی اجساد را با مانع مواجه کرده است.
او افزود تیمهای فلسطینی گاهی ناچارند با دست خالی آوار را کنار بزنند.
اسرائیل پیشتر تاکید کرده بود چنین اقلامی ممکن است برای «تقویت توان تروریستی» به کار گرفته شوند.
درخواست برای حضور بازرسان بینالمللی
تورک با اشاره به پروندههای حقوقی در حال رسیدگی درباره اقدامات طرفهای درگیر، خواستار دسترسی بازرسان بینالمللی به همه مناطق غزه برای کمک به حفظ شواهد شد.
فرانچسکا آلبانزه، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور سرزمینهای فلسطینی، نیز گفته است پیش از آغاز پاکسازی کامل آوار، باید شواهد جمعآوری و بقایای انسانی شناسایی شوند.
بر اساس آمار اسرائیل، در حمله هفتم اکتبر حماس، ۱۲۰۰ نفر در این کشور جان خود را از دست دادند.
در سوی دیگر، مقامهای بهداشتی غزه میگویند عملیات نظامی اسرائیل تاکنون بیش از ۷۳ هزار کشته بر جای گذاشته است.
اسرائیل بارها اعلام کرده برای کاستن از کشتههای غیرنظامی، تمام توان خود را به کار بسته و این حماس است که در مناطق پرجمعیت غزه از مردم بهعنوان سپر انسانی استفاده میکند.
روسیه سهشنبه ۲۴ شهریور جایگاههای سوخت در کییف را هدف قرار داد و اوکراین نیز به یک پالایشگاه نفت در روسیه حمله کرد.
به گزارش رویترز، روسیه در حملات شبانه حدود ۲۰۰ پهپاد به سوی پایتخت اوکراین و دیگر شهرهای این کشور پرتاب کرد. در این حملات دو نفر جان خود را از دست دادند.
مقامهای اوکراینی گفتند روسیه علاوه بر جایگاههای سوخت در کییف، زیرساختهای انرژی و بندری را در دیگر مناطق این کشور هدف قرار داد.
در سوی دیگر، ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، خبر داد نیروهای این کشور به یک پالایشگاه نفت در شهر سیزران در منطقه سامارا و همچنین تاسیسات تولید پهپاد در تاگانروگ و اریول حمله کردند.
زلنسکی در پیامرسان تلگرام نوشت: «روسیه همچنان بخش انرژی، مسیرهای عادی حملونقل و زیرساختهای حیاتی ما را هدف قرار میدهد و پاسخ ما به این حملات نیز ملموس است.»
استاندار سامارا بدون اشاره به محل دقیق حمله گفت یک واحد صنعتی در این منطقه هدف قرار گرفت. استاندار تاگانروگ نیز از حمله به انبار شرکت تجارت الکترونیک «اوزون» خبر داد.
تردیدها درباره سرنوشت توافق مورد نظر ترامپ
ترامپ ۲۳ شهریور گفت اوکراین و روسیه توافق کردهاند حملات به زیرساختهای انرژی یکدیگر را متوقف کنند.
او این حملات را عامل اصلی افزایش جهانی قیمت گازوئیل دانست.
زلنسکی در واکنش به اظهارات رییسجمهوری ایالات متحده تاکید کرد کییف آماده توقف این حملات است، اما برای اطمینان از پایبندی مسکو به توافق، به تضمینهای معتبر شرکای خود نیاز دارد.
در مقابل، دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، پیشنهاد ترامپ را «ایدهای بسیار خوب» خواند، اما گفت کاهش قیمت جهانی سوخت به اقدامات بیشتری نیاز دارد.
پسکوف اضافه کرد: «لازم است امنیت کشتیرانی و تردد تجاری در این منطقه، از جمله برای نفتکشها، تضمین شود.»
به گفته او، کرملین به رایزنی با کاخ سفید درباره پیشنهاد ترامپ ادامه خواهد داد.
روسیه از زمان آغاز کارزار نظامی خود علیه اوکراین در اسفند ۱۴۰۰، زیرساختهای انرژی این کشور را بهطور مداوم با موشک و پهپاد هدف گرفته و در هفتههای اخیر، حملات به جایگاههای سوخت در کییف و دیگر شهرها را نیز در دستور کار قرار داده است.
کییف نیز در سال جاری حملات دوربرد به خاک روسیه را گسترش داده است. بخشی از این عملیات پالایشگاههای نفت را هدف قرار داده و به کمبود سوخت در روسیه انجامیده است.
دو کشته در کییف و زاپوریژیا
مقامهای اوکراینی ۲۴ شهریور اعلام کردند در حملات روسیه، یک نفر در کییف و فرد دیگری در شهر زاپوریژیا در جنوبشرق اوکراین کشته شدند.
شرکت دولتی انرژی «نفتوگاز» اعلام کرد دو جایگاه سوخت در کییف آسیب دیدهاند.
به گفته مقامهای محلی، روسیه از ابتدای سال جاری تاکنون به ۱۶ جایگاه سوخت در پایتخت اوکراین آسیب زده است.
آنها افزودند تنوع مسیرهای تامین و توزیع، مانع بروز کمبود سوخت خواهد شد.
همزمان با ادامه حملات روسیه، لهستان در اقدامی پیشگیرانه جنگندههای خود را به پرواز درآورد. نیروهای مسلح این کشور اندکی بعد اعلام کردند حریم هوایی لهستان نقض نشده است.
مرکز ملی مدیریت بحران لیتوانی نیز اعلام کرد یک جنگنده ناتو بامداد ۲۴ شهریور پهپادی را بر فراز این کشور سرنگون کرد. این نهاد درباره مبدا پهپاد توضیحی نداد.
رویترز نوشت در ماههای اخیر، پهپادهای اوکراینی در چند مورد وارد حریم هوایی کشورهای عضو ناتو در منطقه بالتیک شدهاند.
کییف میگوید اخلال روسیه در سامانههای هدایت، موجب انحراف این پهپادها شده است.
او سهشنبه ۲۴ شهریور در گفتوگو با خبرگزاری مهر ابراز امیدواری کرد این مرز در هفته جاری بازگشایی شود.
ملکزاده گفت در دیگر گذرگاههای باز میان ایران و عراق نیز تردد با مشکلاتی همراه است.
او ادامه داد: «مرز مهران و مرز باشماق باز هستند. قصرشیرین بهدلیل اینکه بیشتر حالت بازارچهای دارد، وضعیت متفاوتی دارد، البته این مرز نیز مرز خوبی است. در سایر مرزها تبادل کالا در جریان است، اما حتما ایستایی پشت مرزها وجود دارد.»
به گفته این مقام صنفی، تردد از مرز خسروی ادامه دارد، اما کامیونها در این گذرگاه نیز با توقف و معطلی روبهرو هستند.
در اظهارنظری دیگر، شهلا عموری، رییس اتاق بازرگانی اهواز، خبر داد بر اساس اعلام رسمی طرف عراقی، فعالیت تجاری و جابهجایی کالا از گذرگاه چذابه از ساعت شش صبح پنجشنبه ۲۶ شهریور از سر گرفته میشود.
او افزود بازگشایی این گذرگاه پس از «تکمیل اقدامات فنی، ساماندهی روندهای اجرایی و بهروزرسانی سامانهها» انجام خواهد گرفت.
عراق ۲۱ شهریور برخی گذرگاههای مرزی با ایران را بست و تردد کالا و مسافر از این مسیرها را متوقف کرد.
این تصمیم پس از حمله پهپادی از خاک عراق به خط لوله شرقـغرب عربستان سعودی و کشف پرتابگرهای پهپاد در مناطق مرزی اتخاذ شد.
هیچ گروهی مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفته است، اما ریاض و واشینگتن شبهنظامیان مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق را از مظنونان احتمالی میدانند.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، ۲۳ شهریور دست داشتن تهران در این حمله را تکذیب کرد.
بغداد ۲۲ شهریور گذرگاههای شلمچه و شیب را به روی مسافران باز کرد. همچنین طبق اعلام رسمی دولت عراق، قرار بود فعالیتهای تجاری در گذرگاههای شلمچه، مندلی و شیب در هفته جاری از سر گرفته شود.
صف هزاران کامیون در مرزهای ایران
رییس هیاتمدیره انجمن صنفی شرکتهای حملونقل بینالمللی ایران در ادامه اعلام کرد تقریبا همه مرزهای زمینی کشور باز هستند و تجارت و تردد جادهای در آنها جریان دارد، اما کامیونها گاه با توقفهای طولانی روبهرو میشوند.
ملکزاده با اشاره به محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران از سوی ارتش آمریکا گفت: «در گذشته، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد صادرات و واردات ما از طریق دریا انجام میشد، اما اکنون بخش عمدهای از آن به جاده منتقل شده و همین موضوع باعث افزایش قابلتوجه توقفها شده است.»
او درباره تجارت ایران با افغانستان خبر داد کامیونها در مرزهای میلک و دوغارون با معطلی روبهرو هستند و زمان انتظار در دوغارون به حدود ۱۴ تا ۱۵ روز میرسد.
به گفته ملکزاده، اکنون ۴۶۷۱ کامیون در مرز دوغارون در صف ترانزیت ایستادهاند.
این مقام صنفی مشکلات مرزهای تجاری کشور را ناشی از عوامل گوناگون دانست و افزود بخشی از کاستیها به داخل ایران، از جمله اختلال در سامانه نوبتدهی و تعدد سازمانهای تصمیمگیر در مرز، مربوط است.
در هفتههای اخیر و بهدنبال حملات سپاه پاسداران به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، آمریکا کارزار فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی را شدت بخشیده است و میکوشد شریانهای مالی حکومت ایران را محدود کند.
محاصره دریایی، جلوگیری از فروش نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای جابهجایی درآمدهای نفتی، از جمله محورهای این کارزار است.
وزارت خزانهداری آمریکا از زمان آغاز کارزار «طرد اقتصادی»، چند بسته تحریمی علیه جمهوری اسلامی وضع کرده است.
به نوشته اکسیوس این حمله دوشنبه ۲۳ شهریور و پس از آن انجام شد که نیروهای آمریکایی متوجه شدند نیروهای سپاه در حال تلاش برای تصاحب یک شناور در حال گشتزنی آمریکایی هستند.
بر اساس گزارش اکسیوس که عصر سهشنبه ۲۴ شهریور به وقت ایران منتشر شد، یک پهپاد آمریکایی با شلیک دو موشک، هر دو قایق متعلق به سپاه را منهدم کرد.
تیم هاوکینز، سخنگوی فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام)، در گفتوگو با این رسانه خبری-تحلیلی آمریکایی، اصل تلاش برای توقیف شناور و پاسخ نیروهای آمریکایی را تایید کرد. او گفت: «قایقهای کوچک ایرانی بهتازگی تلاش کردند یک شناور سطحی بدون سرنشین آمریکایی را تصاحب کنند، اما پس از پاسخ قاطع سنتکام ناکام ماندند.»
هاوکینز افزود این شناور همچنان تحت کنترل عملیاتی آمریکا است. او در اظهارات نقلشده در گزارش، درباره انهدام قایقها و شمار کشتهشدگان توضیحی نداد.
احمد نفیسی، معاون استانداری هرمزگان، بامداد سهشنبه ۲۴ شهریور در گفتوگو با شبکه خبر به موضوع هدف قرار گرفتن دو قایق در آبهای خلیج فارس پرداخت، اما آنها را «دو قایق صیادی» معرفی کرد. او گفت شامگاه دوشنبه دو فروند قایق صیادی در حوالی بندر کرگان هدف حمله پهپادی «دشمن» قرار گرفتند.
کرگان یک شهر کوچک بندری در شهرستان میناب در استان هرمزگان است.
نفیسی درباره سرنشینان این دو قایق گفت مفقود شدهاند و عملیات جستوجو و امدادرسانی برای یافتن آنها آغاز شده است.
این درگیری در شرایطی رخ داد که امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز همچنان با تهدید روبهرو است. در رویدادی جداگانه، سنتکام ۲۳ شهریور روایت سپاه درباره برخورد نفتکش «الگایا» با مین دریایی را رد کرد و گفت این نفتکش هدف حمله پهپادی قرار گرفته است. به گفته سنتکام، الگایا پیشتر نیز بر اثر اصابت موشک سپاه از کار افتاده بود.
عبور روزانه نفتکشها و گسترش پاکسازی مینها
اکسیوس گزارش داد آمریکا تلاش میکند امنیت تردد فزاینده کشتیهای تجاری در تنگه هرمز را تامین کند، هرچند حجم نفت عبوری از این مسیر همچنان کمتر از سطح پیش از جنگ است.
یک مقام آمریکایی به این رسانه گفت ارتش آمریکا و کشورهای حوزه خلیج فارس عبور نفتکشها در طول روز را نیز آغاز کردهاند. در هفتههای گذشته، پس از پاکسازی تنگه هرمز از مینهای کارگذاری شده بهدست سپاه پاسداران، تردد کشتیها تحت حمایت نیروهای آمریکایی فقط شبانه صورت میگرفت. نیروهای آمریکایی همچنین محدوده پاکسازیشده از مین را در مسیر میانی کشتیرانی تنگه گسترش دادهاند.
بر اساس گزارش اکسیوس، اکنون بهطور میانگین روزانه ۴۰ کشتی با هدایت و حفاظت ارتش آمریکا از تنگه عبور میکنند. یک مقام آمریکایی نیز حجم صادرات نفت از این آبراه را حدود ۱۴ میلیون بشکه در روز اعلام کرد. در هفته اخیر، چند کشتی حامل گاز طبیعی مایع و گاز مایع نفتی نیز از تنگه گذشتهاند.
دادههای ردیابی کشتیها در یک هفته گذشته از کاهش تردد کشتیهای تجاری در تنگه هرمز به کمتر از ۱۰ کشتی در روز خبر میدادند. رویترز نیز ۲۳ شهریور شمار نفتکشهای عبوری در روز را تکرقمی گزارش کرده بود. رقم ۴۰ کشتی در گزارش اکسیوس با این آمار تفاوت دارد، اما مشخص نیست این اختلاف تا چه اندازه به تفاوت در بازه زمانی، نوع شناورها یا شیوه شمارش مربوط است.
اکسیوس همچنین به نقل از یک مقام آمریکایی نوشت با تشدید درگیریها با حوثیها در دریای سرخ، عربستان سعودی شمار نفتکشهایی را که از تنگه هرمز عبور میدهد، به میزان چشمگیری افزایش داده است.
بلومبرگ هم ۲۳ شهریور گزارش داده بود عربستان پس از توقف فعالیت خط لوله شرق-غرب، در تلاش است صادرات نفت از تنگه هرمز را افزایش دهد. این خط لوله نفت را از شرق عربستان به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل و امکان صادرات بدون عبور از هرمز را فراهم میکند. حملات به خط لوله و تهدید کشتیرانی در دریای سرخ، گزینههای صادراتی ریاض را محدود کرده است.
دختری که در روزهای خیزش «زن، زندگی، آزادی» تازه پا به نوجوانی گذاشته بود، امروز در آستانه جوانی است. این چهار سال بخشی از دورهای بوده که نگاه او به جامعه، حکومت و آزادی شکل گرفته است.
روسریسوزان زنان، شعارهای شبانه از پنجره خانهها، اعتراض در مدرسه و دانشگاه و عمامهپرانی و ایستادن جوانان مقابل نیروهای سرکوب، بخشی از خاطره سالهای رشد نوجوانان آن روزهاست.
یکی از ماندگارترین تغییرات را میتوان در خیابان دید. زنان بسیاری با پوشش اختیاری در خیابان، دانشگاه، کافه، مراکز خرید و وسایل حملونقل عمومی حاضر میشوند یا بدون حجاب اجباری، دوچرخه و موتورسیکلت میرانند.
جمهوری اسلامی برای مقابله با این نافرمانی به بازداشت و احضار، ارسال پیامک، توقیف خودرو، مسدود کردن حسابهای بانکی و سیمکارت، دوربینهای نظارتی و پلمب کسبوکارها متوسل شده است.
آمار نهادهای حقوق بشری نشان میدهد طی چهار سال گذشته دهها هزار زن بهدلیل نوع پوشش خود با برخوردهای امنیتی و قضایی مواجه شدهاند.
کنار گذاشتن حجاب اجباری یکی از آشکارترین نمونههای نافرمانی جمعی پس از ۱۴۰۱ است؛ رفتاری که با وجود هزینههای امنیتی و قضایی، در بخشهایی از جامعه ادامه یافته است.
همزمان با چهارمین سالگرد کشته شدن ژینا، ائتلاف نیروهای سیاسی کردستان ایران نیز برای ۲۵ شهریور فراخوان اعتصاب سراسری داد و از مردم خواست با بستن مغازهها و بازار و حضور نیافتن در محل کار، به آن بپیوندند.
از کشته شدن ژینا تا زندان و اعدام معترضان
مهسا ژینا امینی، دختر ۲۲ ساله کرد اهل سقز، ۲۲ شهریور ۱۴۰۱ پس از بازداشت به دست گشت ارشاد در تهران به بیمارستان منتقل شد و ۲۵ شهریور جان باخت.
بر سنگ مزار او نوشته شد: «ژینا جان، تو نمیمیری، نامت یک رمز میشود.»
امجد امینی، پدر او، ۲۳ شهریور در آستانه چهارمین سالگرد کشته شدن دخترش، نوشت نام ژینا «از خانه کوچک ما فراتر رفت» و تاکید کرد خانواده او همچنان چشمانتظار آشکار شدن حقیقت است: «راز سربهمهری که تو و همه عزیزان خفته در این خاک با خود دارید، برای همیشه پنهان نخواهد ماند.»
نام ژینا خیلی زود به رمز اعتراضهایی تبدیل شد که از سقز و کردستان آغاز شد، به تهران رسید و سپس سراسر ایران را فرا گرفت. «ژن، ژیان، ئازادی» و معادل فارسی آن «زن، زندگی، آزادی»، به شناختهشدهترین شعار خیزش تبدیل شد.
«مرگ بر دیکتاتور»، «این آخرین پیامه/ هدف کل نظامه»، «فقر، فساد، گرونی/ میریم تا سرنگونی» و «بهش نگید اعتراض/ اسمش شده انقلاب» نیز در خیابانها شنیده شدند و جهت سیاسی اعتراضها را نشان دادند.
علی خامنهای و کلیت جمهوری اسلامی، هدف مستقیم بسیاری از شعارها بودند.
یکی از مهمترین ویژگیهای خیزش «زن، زندگی، آزادی»، جهانی شدن سریع آن بود؛ موجی که با حمایت گسترده هنرمندان، ورزشکاران، دانشگاهیان، فعالان حقوق بشر و چهرههای سیاسی در کشورهای مختلف همراه شد و نام ژینا و شعار «زن، زندگی، آزادی» را به بیرون از مرزهای ایران برد.
حکومت به اعتراضها با کشتار، زخمی کردن و بازداشت گسترده پاسخ داد. نهادهای حقوق بشری شمار کشتهشدگان خیزش را بیش از ۵۵۰ نفر اعلام کردهاند. شمار زیادی از معترضان زخمی شدند و شلیک گلولههای ساچمهای، بینایی یک یا هر دو چشم دهها نفر را گرفت.
غلامحسین محسنی اژهای، رییس قوه قضاییه، اردیبهشت ۱۴۰۴ گفت در ارتباط با اعتراضات ۱۴۰۱ بیش از ۹۰ هزار پرونده تشکیل شد و دانشآموزان، دانشجویان و معلمان نیز در میان افراد این پروندهها بودند.
پس از فروکش کردن تجمعهای گسترده، برخورد با معترضان در دادگاهها ادامه یافت. اعدام، حبس، شلاق، تبعید، جزای نقدی، ممنوعیت خروج از کشور و محرومیت از حقوق اجتماعی، از جمله احکامی بودند که برای معترضان و فعالان مرتبط با خیزش صادر شدند.
محسن شکاری، مجیدرضا رهنورد، محمدمهدی کرمی، محمد حسینی، صالح میرهاشمی، سعید یعقوبی، مجید کاظمی، میلاد زهرهوند، محمد قبادلو، رضا رسایی، مجاهد کورکور، مهران بهرامیان، مهراب عبداللهزاده، عبدالجلیل شهبخش و عارف خوشکار، از کسانی بودند که در پروندههای مرتبط با اعتراضات ۱۴۰۱ اعدام شدند.
معترضان دیگری همچنان با خطر اعدام روبهرو هستند که علی زارعی دوزدرهسی از جمله آنهاست؛ او در خیزش ۱۴۰۱ بر اثر اصابت گلولههای ساچمهای از ناحیه چشم آسیب دید، پس از مدتی اقامت در آلمان به ایران بازگشت، بازداشت شد و دادگاه انقلاب او را به اعدام محکوم کرد.
دهها معترض دیگر نیز حکم اعدام گرفتهاند یا پروندههایشان همچنان در دست بررسی است.
گلرخ ایرایی، نسیم سیمیاری، حمید قرهحسنلو، فرزانه قرهحسنلو و حسین محمدی نیز از جمله صدها زندانی سیاسی مرتبط با خیزش «زن، زندگی، آزادی» هستند که در دوران حبس با محدودیتهایی از جمله محرومیت از تماس تلفنی، ملاقات با خانواده و مرخصی روبهرو شدهاند.
برای برخی از این زندانیان، بخش بزرگی از چهار سال گذشته پشت میلهها سپری شده؛ در همان سالهایی که بیرون از زندان، جامعه اعتراضها و تغییرات دیگری را پشت سر گذاشته است.
نسلی که میگوید «به عقب برنمیگردیم»
کودکان و نوجوانان ۱۴۰۱ در این چهار سال بزرگتر شدهاند. برخی امروز دانشجو هستند، برخی وارد بازار کار شدهاند و برخی ایران را ترک کردهاند. تجربه مشترک بسیاری از آنها، رشد کردن در جامعهای است که یکی از گستردهترین خیزشهای تاریخ جمهوری اسلامی را پشت سر گذاشته است.
مدرسه در ۱۴۰۱ خود به یکی از صحنههای اعتراض تبدیل شد. دانشآموزان شعار دادند، تصاویر مقامهای جمهوری اسلامی را از کلاسها پایین کشیدند و دختران روسری از سر برداشتند. دانشگاهها نیز هفتهها شاهد تجمع، تحصن و درگیری با نیروهای امنیتی بودند.
برای نسلی که این صحنهها را در سالهای شکلگیری هویت اجتماعی و سیاسی خود دیده، تجربه سیاست با خیابان، مدرسه، دانشگاه و زندگی روزمره، پیوند خورده است.
هانا آرنت، فیلسوف سیاسی آلمانی-آمریکایی، آزادی را با توانایی انسان برای آغاز کردن و پدید آوردن چیزی تازه پیوند میداد. در اندیشه او، کنش سیاسی در میان دیگران و در عرصه عمومی شکل میگیرد و انقلابها از برجستهترین لحظاتی هستند که امکان یک «آغاز تازه» پدیدار میشود.
برای نوجوانان ۱۴۰۱، چنین تجربهای در مقیاسی گسترده در برابر چشمشان اتفاق افتاد: افرادی که شاید یکدیگر را نمیشناختند، شعار مشترک دادند، از یکدیگر حمایت کردند و در مدرسه، دانشگاه، محله و خیابان، به کنش جمعی پیوستند.
چهار سال بعد، این نسل با جامعهای روبهروست که سرکوب در آن ادامه دارد، اما تجربه ۱۴۰۱ نیز از حافظه سیاسی آن پاک نشده است.
«زن، زندگی، آزادی» چه چیزی به اعتراضهای بعد از خود داد؟
خیزش ۱۴۰۱ حکومت را تغییر نداد، اما زبان و افق اعتراض را تغییر داد. «زن، زندگی، آزادی» در کنار شعارهایی درباره سرنگونی و پایان جمهوری اسلامی، وارد زبان سیاسی اعتراض در ایران شد.
زنان در مرکز یک خیزش سراسری قرار گرفتند، دانشآموزان به یکی از نیروهای حاضر در اعتراض تبدیل شدند و نافرمانی از روزهای تجمع خیابانی به زندگی روزمره راه یافت. بخشی از رفتارهایی که در آن ماهها شکل گرفت، در سالهای بعد نیز ادامه پیدا کرد.
رزا لوکزامبورگ، نظریهپرداز و انقلابی مارکسیست، در پی شکست قیام ژانویه ۱۹۱۹ در برلین، شکستهای جنبشهای انقلابی را حلقههایی از یک زنجیره تاریخی میدید که میتوانند زمینه پیروزیهای بعدی را فراهم کنند. او تجربه و شناخت بهدستآمده از این شکستها را بخشی از قدرت جنبش انقلابی میدانست.
اعتراضهای بعد از ۱۴۰۱ از نقطهای آغاز شدند که خیزش «زن، زندگی، آزادی» به آن رسیده بود. در اعتراضهای پس از آن نیز مخالفت با کلیت جمهوری اسلامی و خواست سرنگونی در شعارهای معترضان حضور داشت.
دیماه ۱۴۰۴ یکی از روشنترین نمونهها بود. اعتراضهایی که با نارضایتی اقتصادی آغاز شدند، بهسرعت سراسر کشور را فرا گرفتند و شعارهای سیاسی علیه جمهوری اسلامی بخش مهمی از آن شد.
شمار کشتهشدگان این اعتراضها از سه هزار و ۱۱۷ نفر در آمار رسمی حکومت تا بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در گزارش ایراناینترنشنال برآورد شده است. دهها هزار نفر زخمی و حدود ۱۰۰ هزار تن بازداشت، احضار یا بازجویی شدند.
برای نسلی که ۱۴۰۱ را تجربه کرده بود، دی ۱۴۰۴ دومین مواجهه با یک خیزش سراسری و سرکوب خونین آن در فاصلهای کوتاه بود.
نسلی با حافظه چند نسل
نوجوانان و جوانان امروز ایران در امتداد تاریخی طولانی از اعتراض و سرکوب ایستادهاند: اعتراض زنان به حجاب اجباری در اسفند ۱۳۵۷، اعدامهای دهه ۶۰، سرکوب کوی دانشگاه در تیر ۱۳۷۸، جنبش سبز ۱۳۸۸، اعتراضهای دی ۱۳۹۶ و آبان خونین ۱۳۹۸.
بسیاری از آنها این رویدادها را از روایت خانوادهها، تصاویر، کتابها و خبرها شناختهاند. «زن، زندگی، آزادی» و دی ۱۴۰۴ اما به تجربه مستقیم خودشان تعلق دارد.
همین تفاوت، حافظه سیاسی این نسل را شکل داده است. تصاویر زنان معترض، دختران مدرسه، جوانان خیابان، خانوادههای دادخواه و زندانیان سیاسی، در کنار تصاویر کشتهشدگان، مجروحان و اعدامشدگان قرار گرفتهاند.
دختری که در شهریور ۱۴۰۱ تازه پا به نوجوانی گذاشته بود، امروز با خاطرهای از ژینا، اعتراض، سرکوب و نافرمانی وارد جوانی میشود؛ تجربهای که اکنون در کنار روایتهایی قرار گرفته که نسلهای پیش از او از اسفند ۱۳۵۷، دهه ۶۰، تیر ۷۸، جنبش سبز و آبان ۹۸ با خود حمل کردهاند.
چهار سال پس از ژینا، «زن، زندگی، آزادی» در حافظه این نسل مانده است؛ در خاطره مدرسه و خیابان، در تجربه سرکوب و نافرمانی و در تصویری که از آزادی و آینده ایران با خود به جوانی میبرد.
این نسل بیش از هر چیز دیده است که راه تغییر سیاسی در ایران از کف خیابان، حضور جمعی و سازماندهی موثر میگذرد.
