خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، به نقل از یک منبع آگاه نوشت جمهوری اسلامی هنوز هیچ متنی را برای توافق تایید نکرده است.
فارس افزود این منبع آگاه نزدیک به تیم مذاکرهکننده گفته بر خلاف اظهارات ترامپ، هیچ متنی برای یادداشت تفاهم اولیه با آمریکا تایید نشده است.
پیشتر دونالد ترامپ گفته بود توافق با تهران تقریبا نهایی شده است.
اکسیوس به نقل از سه منبع آگاه گزارش داد اختلافات اصلی تهران و واشینگتن برای رسیدن به یک تفاهمنامه، چهارشنبه در جریان گفتوگو میان مقامهای جمهوری اسلامی و میانجیهای قطری برطرف شده است.
بر اساس این گزارش، مقامهای ایرانی پنجشنبه به چند کشور اعلام کردهاند مذاکرات تهران به توافقی اصولی منجر شده، اما مجتبی خامنهای باید تایید نهایی را صادر کند.
این منابع خاطرنشان کردند که هم ایرانیها و هم قطریها تاکید کردهاند که حملات آمریکا در طول شامگاه چهارشنبه، تردیدهای ایران نسبت به نیت واقعی ترامپ را به شکل قابل توجهی افزایش داده است.
سازمان هواپیمایی کشوری کویت اعلام کرد سومین نامه اعتراضی خود را درباره هدف قرار گرفتن رادار فرودگاه کویت به سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی ارسال کرده است.
بر اساس گزارش این سازمان، رادار فرودگاه بینالمللی کویت صبح پنجشنبه هدف قرار گرفته است.
سازمان هواپیمایی کویت افزود که این حمله به زخمی شدن افرادی و وارد آمدن خسارات جدی مادی به تاسیسات راداری و تجهیزات مدیریت ترافیک هوایی منجر شده است.
کارشناسان در نشست عمومی ایراناینترنشنال در واشینگتن دیسی گفتند که خاورمیانه ممکن است وارد دورهای شود که در آن آتشبسها دیگر به جنگها پایان نمیدهند، بلکه صرفا آنها را بهشکلی مدیریت میکنند که حملات محدود طرفهای درگیر در سطحی پایینتر از آستانه جنگ تمامعیار ادامه یابد.
این نشست که با میزبانی نگار مجتهدی از ایراناینترنشنال برگزار شد، بر این پرسش متمرکز بود که آیا آخرین آتشبس در لبنان پایان یک جنگ است یا آغاز مرحلهای خطرناکتر؛ مرحلهای از درگیری منطقهای که در آن جمهوری اسلامی بیش از پیش حمله به نیروهای نیابتی خود را حمله به خود تلقی میکند.
آتشبسی که به جنگ پایان نمیدهد
الکس وطنخواه، پژوهشگر ارشد موسسه خاورمیانه، گفت که موضع اخیر جمهوری اسلامی در قبال لبنان باید در چارچوب حضور طولانیمدت جمهوری اسلامی در این کشور بررسی شود.
او یادآور شد که بیش از چهار دهه از ورود نخستین افسران رسمی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به لبنان میگذرد و این کشور به یکی از ستونهای اصلی پروژه منطقهای تهران تبدیل شده است.
وطنخواه گفت حکومت ایران سالها از لبنان و حزبالله برای نمایش قدرت خود، بهویژه در برابر اسرائیل، استفاده کرده است، اما تحولات اخیر نشان میدهد تهران ممکن است وارد «فصل جدیدی» شده باشد؛ فصلی که در آن مرز میان جمهوری اسلامی و شبکه نیروهای نیابتیاش بیش از پیش محو میشود.
او گفت: «از این پس، حمله به حزبالله، حمله به حوثیها یا حمله به حشدالشعبی، از نگاه حکومت ایران حمله به خود جمهوری اسلامی تلقی خواهد شد.»
وطنخواه این موضوع را بخشی از دکترین دفاعی جدیدی دانست که مقامهای جمهوری اسلامی مطرح کردهاند.
او هشدار داد که اگر چنین دکترینی بهطور کامل اجرا شود، میتواند به رویارویی منطقهای بیپایانی منجر شود زیرا در این صورت، هر حمله به حزبالله در لبنان، حوثیها در یمن یا گروههای مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق میتواند پاسخ مستقیم تهران را در پی داشته باشد و میدانهای نبرد محلی را به محرکهایی برای تشدید تنش در سطح منطقه تبدیل کند.
وطنخواه افزود تهران در حال دفاع از راهبرد نیروهای نیابتی خود در زمانی است که بسیاری از تحلیلگران انتظار عکس آن را داشتند. پس از رویدادهای هفتم اکتبر و ضربات سنگینی که به گروههای مورد حمایت تهران وارد شد، برخی تصور میکردند جمهوری اسلامی به این نتیجه برسد که راهبرد «دفاع پیشرو» شکست خورده است.
او گفت اما به نظر میرسد صداهای تاثیرگذار در تهران اکنون معتقدند که دقیقا زمان آن رسیده است که این سیاست با شدت بیشتری دنبال شود.
چتر جمهوری اسلامی بر فراز لبنان
رابرت ساتلوف، مدیر اجرایی موسسه واشینگتن، گفت لبنان اکنون میان دو چشمانداز رقیب برای آینده خود گرفتار شده است.
او گفت: «در لبنان دو واقعیت رقیب وجود دارد. یک واقعیت این است که جمهوری اسلامی در تلاش است چتر نفوذ خود را برای کنترل لبنان گسترش دهد. واقعیت دیگر، تلاش لبنان و اسرائیل برای مذاکره درباره یک توافق امنیتی و حتی احتمالا یک توافق صلح است.»
به گفته ساتلوف، این تقابل ممکن است مرحله بعدی درگیری را تعریف کند. در یک سناریو، جمهوری اسلامی تلاش میکند از طریق حزبالله کنترل خود را دوباره تثبیت کند و نشان دهد که لبنان همچنان بخشی از معماری امنیتی منطقهای تهران است. در سناریو دیگر، دولت لبنان میکوشد حاکمیت خود را بازیابد و با حمایت آمریکا به سمت ترتیبات امنیتی با اسرائیل حرکت کند.
ساتلوف گفت تلاش جمهوری اسلامی برای قرار دادن لبنان زیر چتر خود موفق نبوده، اما در عین حال تلاشها برای خلع سلاح کامل حزبالله نیز به نتیجه نرسیده است.
او این وضعیت را نبردی میان جمهوری اسلامی بهعنوان قدرتی منطقهای و دولتی شکننده در لبنان توصیف کرد که سالها وعدههایی داده اما بارها در اجرای آنها ناکام مانده است.
او همچنین استدلال کرد که آخرین حمله مستقیم جمهوری اسلامی به اسرائیل بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، نشانه ضعف بود.
به گفته او، برخلاف حملات پیشین که شامل صدها موشک میشد، حمله اخیر محدود بود و رهگیری شد؛ موضوعی که بیش از آنکه اعتماد به نفس راهبردی تهران را نشان دهد، فرسایش تواناییهای این کشور را آشکار کرد.
حزبالله تضعیف شده، اما از میدان خارج نشده است
دیوید هیل، دیپلمات برجسته موسسه خاورمیانه و سفیر پیشین آمریکا در لبنان، اردن و پاکستان، نیز در نشست عمومی ایراناینترنشنال گفت یکی از مهمترین تغییرات کنونی، آسیبپذیری حزبالله است.
او گفت: «حزبالله آنقدر تضعیف شده که دیگر قادر به دفاع از خود نیست. از بین نرفته، اما بسیار ضعیف شده است. اکنون جمهوری اسلامی برای دفاع از نیروی نیابتی خود وارد عمل شده؛ در حالی که همیشه برعکس بود.»
هیل این تغییر را بسیار مهم دانست. حزبالله مدتها به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای بازدارندگی جمهوری اسلامی شناخته میشد؛ نیرویی که میتوانست اسرائیل را تهدید کند و سیاست لبنان را به نفع تهران شکل دهد.
به گفته او، اما اکنون دخالت مستقیم جمهوری اسلامی نشان میدهد حزبالله دیگر قادر نیست همان نقش سنتی خود را با همان کارایی ایفا کند.
با این حال، هیل هشدار داد که نباید تصور کرد مساله حزبالله تنها از طریق اقدام نظامی حل خواهد شد.
او گفت حاکمیت ملی مانند «یک کلید برق» نیست که بتوان آن را ناگهان روشن کرد و خلع سلاح حزبالله به فرآیندی سیاسی در کنار فشار نظامی نیاز دارد.
به گفته او، نهادهای دولتی لبنان عمدا ضعیف طراحی شدهاند؛ ضعفی که بازتاب ساختار فرقهای این کشور است. اگرچه ژوزف عون، رییسجمهوری لبنان، و نواف سلام نخستوزیر، تمایل خود را برای حرکت در مسیری جدید نشان دادهاند، بعید است ارتش لبنان به سادگی و با «سلاحهای آماده شلیک» وارد مناطق تحت کنترل حزبالله شود.
او تاکید کرد که هر راهحل پایدار نیازمند حمایتهای انسانی، ایجاد گزینههای سیاسی برای جامعه شیعه لبنان و حضور موثر دولت در جنوب این کشور خواهد بود.
آمریکا؛ متغیر تعیینکننده
شرکتکنندگان در نشست توافق داشتند که تبدیل شدن یا نشدن این وضعیت به الگوی جدید منطقه تا حد زیادی به تصمیمهای واشینگتن بستگی دارد.
ساتلوف گفت حملات جمهوری اسلامی در سراسر منطقه، از جمله علیه کویت، بحرین و یک پایگاه آمریکایی در اردن، باید به کشورهای عربی یادآوری کند که «متجاوز واقعی چه کسی است» و فرصتی برای دونالد ترامپ فراهم کند تا شرکای منطقهای را علیه تهران متحد سازد.
اما او هشدار داد که اگر واشینگتن خیلی سریع بهدنبال هر نوع توافقی با جمهوری اسلامی برود، این فرصت از دست خواهد رفت.
هیل نیز گفت آمریکا باید کمتر به اظهارات عمومی تکیه کند و بیشتر بر فشار مستمر تمرکز داشته باشد.
به گفته او، تهران زبان خشونت و ارعاب را میفهمد و واشینگتن باید آماده باشد با فشارهای نظامی، اقتصادی و سیاسی مداوم پاسخ دهد.
با این حال، کارشناسان شرکتکننده در نشست عمومی ایراناینترنشنال درباره انسجام راهبرد آمریکا نیز ابراز تردید کردند. وطنخواه گفت برای او شگفتآور بوده که چه میزان برنامهریزی برای بخش نظامی این رویارویی انجام شده و در مقابل، تا چه اندازه برای مرحله سیاسی پس از آن برنامهریزی نشده است.
او یادآور شد که هدف اعلامی آمریکا از تشویق ایرانیان برای به چالش کشیدن حکومت، به اهداف محدودتری مانند پرونده هستهای، تجارت و تنگه هرمز تغییر کرده است.
به گفته او، همین ابهام است که لحظه کنونی را خطرناک میکند. آتشبس ممکن است شدت درگیریها را کاهش دهد، اما اگر جمهوری اسلامی همچنان نیروهای نیابتی خود را امتداد وجودی خود بداند، اسرائیل به حمله به تهدیدهای احتمالی ادامه دهد، کشورهای عربی در تیررس قرار بگیرند و واشینگتن میان فشار و مذاکره در نوسان باشد، منطقه ممکن است در چرخهای از تشدید تنش کنترلشده گرفتار بماند.
راهبرد واشینگتن مشخص است؟
بخش پرسش و پاسخ حاضران، بحث را از تحولات میدانی به این موضوع کشاند که آیا واشینگتن راهبرد سیاسی مشخصی متناسب با فشار نظامی خود بر تهران دارد یا نه.
در پاسخ به پرسشی درباره تغییر حکومت در ایران، هیل هشدار داد که نباید در میان ایرانیان انتظار ایجاد کرد، مگر آنکه آمادگی لازم برای پیگیری آن وجود داشته باشد.
ساتلوف گفت واشینگتن بهتر است روی روشهایی سرمایهگذاری کند که زمینه را برای تغییر فراهم میکنند؛ از جمله تقویت رسانههای فارسیزبان، فراهم کردن دسترسی به اینترنت و ایجاد مسیرهای ویزا یا پناهندگی برای مخالفان حکومت.
وطنخواه نیز گفت مشکل اصلی همچنان نبود یک راهبرد منسجم در آمریکا در قبال جمهوری اسلامی است.
در این نشست در نهایت بر یکی از محورهای اصلی نشست تاکید شد: بدون یک چشمانداز سیاسی روشن، فشار نظامی به تنهایی ممکن است منطقه را در چرخهای از آتشبسها، حملات و اقدامات تلافیجویانه گرفتار نگه دارد.
در حال حاضر، به گفته این کارشناسان، خاورمیانه بهطور مشخص در حال حرکت از جنگ به سوی صلح نیست، بلکه ممکن است وارد منطقهای خاکستری و بیثبات شده باشد: عصر آتشبسهایی که در آن سلاحها هرگز کاملا خاموش نمیشوند.
ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، در شبکه ایکس نوشت تنگه هرمز همچنان برای عبور و مرور باز است.
سنتکام افزود که مسیرهای امن برای کشتیهای تجاری در تنگه هرمز تعیین شده و این مسیرها برای همه کشتیهایی که محاصره علیه ایران را نقض نمیکنند در دسترس است.
بر اساس اعلام سنتکام، طی دو ماه گذشته صدها کشتی از تنگه هرمز عبور کردهاند و نیروهای آمریکا آماده دفاع در برابر اقدامهای جمهوری اسلامی هستند.
سنتکام تاکید کرد جمهوری اسلامی کنترل تنگه هرمز را در اختیار ندارد.
آرش آرامش، حقوقدان و کارشناس امنیت ملی، در گفتوگو با ایراناینترنشنال، با اشاره به حملات اخیر آمریکا، گفت ایالات متحده باید هدف نهایی خود را بر سرنگونی جمهوری اسلامی متمرکز کند، نه دستیابی به توافق با این حکومت.
او امضای هرگونه توافق با جمهوری اسلامی را اشتباه دانست.