ترامپ درباره احتمال دیدار با خامنهای گفت تمایلی به این دیدار ندارد، اما اگر هدف دستیابی به توافق باشد، میتواند انجام شود. او افزود: «من این پیشنهاد را مطرح نکردهام و چیز زیادی هم درباره آن نشنیدهام، اما برخی آن را پیشنهاد کردهاند. اگر قرار باشد اتفاق بیفتد، رخ خواهد داد.»
روزنامه هاآرتص در این گزارش که پنجشنبه ۱۴ خرداد منتشر شد، بر اساس بررسی کیفرخواستهای صادرشده علیه متهمان به جاسوسی نوشت که برخلاف پروندههای شناختهشده جاسوسی در گذشته، بیشتر متهمان فعلی از روی ایدئولوژی عمل نکردهاند.
این روزنامه به نقل از بازپرسان این پروندهها گزارش داد که که بسیاری از متهمان «از سر استیصال اقتصادی و بیاعتنایی به پیامدهای احتمالی اقداماتشان» وارد این مسیر شدهاند.
از هفتم اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون بیش از ۷۰ اسرائیلی به ارتباط با ماموران جمهوری اسلامی متهم شدهاند و برای دستکم ۷۲ نفر در این زمینه کیفرخواست صادر شده است.
بررسی هاآرتص از کیفرخواستها نشان میدهد بیشتر این ۷۲ متهم با اتهامهایی روبهرو نیستند که در آنها انگیزه ایدئولوژیک یا قصد صریح برای آسیب زدن به امنیت کشور مطرح شده باشد.
با این حال، ۲۹ نفر از آنها با اتهامهای بسیار سنگینی مواجهاند؛ از جمله انتقال اطلاعات به دشمن با هدف لطمه زدن به امنیت کشور، که مجازات آن حبس ابد است، و کمک به دشمن در زمان جنگ، که میتواند به حبس ابد یا اعدام منجر شود.
این رسانه اسرائیلی تاکید کرده است حتی در بسیاری از همین پروندههای سنگین نیز دادستانها انگیزه ایدئولوژیک روشنی به متهمان نسبت ندادهاند.
این رسانه افزود که بیشتر این افراد دسترسی معناداری به اطلاعات طبقهبندیشده نداشتند. در بسیاری از موارد، اطلاعاتی که منتقل کردند حاشیهای به نظر میرسد، مثلا عکسهایی از مکانهایی که بهراحتی در اینترنت پیدا میشوند، گزارشهای خبریای که پیشتر در رسانهها منتشر شدهاند و گاهی اطلاعات ساختگی یا نادرست. این اطلاعات به نوشته هاآرتص «در ازای چند صد دلار» منتقل شدهاند.
کسانی که به ارتباط با ماموران ایرانی متهم یا محکوم شدهاند، پس از انتقال از بندی مشابه در زندان دامون، اکنون در بندی ویژه در زندان گلبوع نگهداری میشوند. تاکنون تنها دو پرونده به محکومیت و صدور حکم زندان منتهی شده و بقیه پروندهها همچنان در دادگاه در حال رسیدگی است.
ترکیب جمعیتی متهمان
هاآرتص نوشت تنها چهار نفر از ۷۲ متهم در زمان ارتکاب جرایم ادعایی ۴۸ ساله یا مسنتر بودند. اکثریت آنها، یعنی ۴۴ نفر، بین ۱۸ تا ۲۷ سال داشتند و دو نفر نیز زیر سن قانونی بودند.
یکی از نکات برجسته در گزارش هاآرتص، پیشینه متهمان است. از میان ۷۲ نفر، ۱۴ نفر شهروند عرب اسرائیل و هشت نفر حریدیِ فوق ارتدکس هستند؛ نسبتی که به نوشته این روزنامه، کموبیش بازتابدهنده سهم این گروهها از جمعیت اسرائیل است.
بیش از یکسوم متهمان، یعنی دستکم ۲۴ نفر، مهاجران اتحاد جماهیر شوروی سابق یا فرزندان آنها هستند. این رقم بیش از دو برابر سهم این گروه در کل جمعیت اسرائیل است که حدود ۱۵ درصد برآورد میشود.
نزدیک به نیمی از این گروه، یعنی ۱۱ نفر، با اتهامهای بهویژه سنگین روبهرو هستند؛ از جمله کمک به دشمن در زمان جنگ و انتقال اطلاعات با قصد لطمه زدن به امنیت کشور. یکی از نمونههای برجسته، بازداشت هفت ساکن شمال اسرائیل با اصالت جمهوری آذربایجان در اکتبر ۲۰۲۴ بود؛ گروهی که یک پدر و دو پسرش نیز در میان آنها بودند.
چرا کشورهای استقلالیافته از شوروی برای نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی جذابند؟
دکتر ساگیت یهوشوا، جرمشناس و پروفایلر وابسته به فوروم دوورا و موسسه بینالمللی مقابله با تروریسم در دانشگاه رایشمن، به هاآرتص گفت این دادهها برای او تعجبآور نیست: «وقتی در کشوری تمامیتخواه بزرگ میشوید، خیانت و جاسوسی چیزهایی هستند که دائما در معرضشان قرار دارید. مردم آنچه را در جامعهشان عادیسازی شده، درونی میکنند. در اتحاد جماهیر شوروی، خیانت از این نوع در سطوح بسیار بالا وجود داشت.»
دویر کاریو، مامور میدانی پیشین شینبت که دو دهه با ماموران کار کرده است، نیز پیشینه اجتماعی متهمان را مهم میداند.
او گفت در برخی جوامع، جاسوسی عمیقتر جا افتاده است و در روسیه، به دلیل میراث کاگب، مردم با این تصور بزرگ شدهاند که نباید به حکومت یا کسی که آنها را هدایت میکند، «نه» بگویند.
این نخستینبار نیست که گزارشهایی درباره تلاش جمهوری اسلامی برای جذب نیرو و ایجاد شبکههای عملیاتی در کشورهای استقلالیافته از اتحاد جماهیر شوروی منتشر میشود.
در سالهای اخیر، نام اتباع جمهوری آذربایجان در پروندههایی از جمله طرح ربایش و قتل مسیح علینژاد در آمریکا مطرح شده و رسانههای آذربایجانی نیز از تعقیب و خنثیسازی شبکهای از عوامل سپاه خبر دادهاند که به گفته آنها قصد حمله به خط لوله باکو-جیحان، سفارت اسرائیل، کنیسه اشکنازی و چهرههای جامعه یهودیان در باکو را داشتند.
همزمان، گزارشهایی از نقش فرماندهان سپاه در هدایت فعالیتها در جمهوری آذربایجان، ترکیه و اروپا، و نیز تلاش جمهوری اسلامی برای نفوذ در گرجستان منتشر شده است؛ از جمله از طریق جذب نیروهای اطلاعاتی محلی، هدف قرار دادن جامعه گرجیهای آذریتبار و استفاده از نهادهایی مانند جامعهالمصطفی و مجمع جهانی اهل بیت برای گسترش نفوذ، انتقال منابع و تسهیل فعالیتهای مرتبط با نیروی قدس سپاه.
از حاشیه جامعه تا دام اطلاعاتی جمهوری اسلامی
هاآرتص در ادامه گزارش خود نوشت ۶۴ نفر از ۷۲ متهم مرد هستند و تنها چهار نفر زناند. در میان مردان، پنج نفر نیروهای ذخیرهاند. چهار متهم دیگر نیز در خدمت نظامی عادی بودند، هرچند هویت و جنسیت آنها همچنان مشمول دستور منع انتشار است.
سرهنگ دوم پلیس ساریت پرتز، رییس بخش تحقیقات امنیتی در واحد جرایم بینالمللی لاهاو ۴۳۳، به هاآرتص گفت ایدئولوژی در پروندههای در دست تحقیق تقریبا دیده نمیشود.
او گفت: «هر جاسوسی از سر فشار مالی عمل نمیکند. اما در بسیاری از این پروندهها، ما طمع، دشواری اقتصادی و وضعیت اجتماعیـاقتصادی پایین را میبینیم.»
یهوشوا نیز گفت بسیاری از کسانی که از سوی سازمانهای اطلاعاتی خارجی جذب میشوند، از حاشیههای جامعه میآیند. به گفته او، این الگو در طول سالها تکرار شده است و وقتی عواملی مانند آموزش، آگاهی، هوش و مشارکت اجتماعی بررسی میشود، روشن است که این افراد معمولا از چارچوبهای اجتماعی قوی نمیآیند.
او همچنین افزایش پروندهها پس از هفتم اکتبر را بازتابدهنده گسستی گستردهتر میان شهروندان و دولت دانست و گفت برخی افراد با این ذهنیت پیش میروند که چون دولت از آنها محافظت نکرده، «قرارداد» میان شهروند و دولت شکسته شده و آنها میتوانند هر کاری بخواهند انجام دهند.
به گفته او، این احساس، میزان تعهد افراد به دولت را کاهش میدهد، هرچند در بیشتر موارد، این افراد خودشان به دنبال ارتباط با سازمانهای اطلاعاتی نمیروند، بلکه هدف تماس قرار میگیرند.
کاریو نیز افزایش پروندههای جاسوسی را به فضای کلی اسرائیل در دوره جنگ مرتبط دانست.
او گفت: «ما در جنگی طولانی هستیم، و این به عملیاتهای اطلاعاتی فرصت رشد میدهد. این برای نهادهای اطلاعاتی و امنیتی ایران زمینهای حاصلخیز ایجاد میکند.»
او همچنین به فرسایش پاسخگویی عمومی در اسرائیل اشاره کرد و گفت در کشوری که هیچکس مسئولیت شکستها را نمیپذیرد، شهروندان نیز کمتر احساس پاسخگویی میکنند. به گفته او، وقتی کل نظام، از جمله نخستوزیر و رهبری سیاسی، از پاسخگویی طفره میرود، برخی افراد با خود میگویند آنها هم میتوانند «کمی خرابکاری» کنند.
دوورا چن، وکیل و رییس پیشین بخش امور امنیتی و عملیات ویژه در دادستانی کل اسرائیل، بیشتر متهمان اخیر را «جاسوسهای اسباببازی» خواند. با این حال، او هشدار داد سازمانهای اطلاعاتی عمدا تور گستردهای پهن میکنند.
چن گفت: «ایرانیها میدانند که از میان ۱۰۰ نفر، شاید ۹۸ نفر بیفایده باشند. اما دنبال آن یک یا دو ماهی درشتتری هستند که بعدا بتوانند از آنها باجگیری کنند یا به فعالیت جدیتری جذبشان کنند.»
به گفته کارشناسانی که هاآرتص با آنها گفتوگو کرده است، حتی اقداماتی که در ظاهر کوچک یا بیاهمیت به نظر میرسند، میتوانند پیامدهای جدی و بلندمدت داشته باشند.
کاریو تاکید کرد هر فردی که از خطی عبور کرده، هر لحظه که تصمیم بگیرد متوقف شود، همان لحظه بهترین زمان برای توقف است، زیرا به گفته او، «درخواست بعدی همیشه جدیتر خواهد بود».
رد توافق از سوی حزبالله
نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، پنجشنبه ۱۴ خرداد توافق آتشبس اعلامشده میان لبنان و اسرائیل را رد کرد و هشدار داد که تا زمانی که حملات اسرائیل ادامه داشته باشد، شمال اسرائیل نیز در امنیت نخواهد بود.
قاسم در بیانیهای اعلام کرد: «تا زمانی که روستاهای ما ناامن هستند، بمباران میشوند و مردم ما کشته میشوند، شهرکهای شمال اسرائیل نیز در امنیت نخواهند بود.»
دبیرکل حزبالله تاکید کرد هرگونه اتشبس باید شامل توقف کامل حملات اسرائیل و خروج نیروهای این کشور از جنوب لبنان باشد.
توافق واشینگتن و شروط آتشبس
این موضعگیری در حالی مطرح میشود که ایالات متحده، لبنان و اسرائیل در ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ در پایان چهارمین دور مذاکرات سهجانبه در واشنگتن، از توافق برای اجرای آتشبس خبر دادند.
در بیانیه مشترک منتشرشده از سوی وزارت امور خارجه آمریکا آمده است که آتشبس مشروط به توقف کامل حملات حزبالله و خروج تمامی نیروهای این گروه از منطقه جنوب رود لیتانی است.
سه طرف همچنین توافق کردند «مناطق آزمایشی» در جنوب لبنان ایجاد شود که در آن ارتش لبنان کنترل انحصاری امنیتی را در اختیار داشته باشد و هیچ بازیگر مسلح غیردولتی اجازه فعالیت نداشته باشد.
واکنش مقامهای لبنان
در واکنش به این توافق، نواف سلام، نخستوزیر لبنان، چهارشنبه ۱۳ خرداد، اعلام کرد ارتش لبنان بهزودی استقرار در این مناطق آزمایشی را آغاز خواهد کرد.
او گفت: «گام بعدی، عملی و ملموس است؛ استقرار ارتش لبنان در مناطق ازمایشی به عنوان مرحله نخست.»
سلام افزود این اقدام به معنای چشمپوشی از حق لبنان برای دستیابی به خروج کامل نیروهای اسرائیلی نیست، بلکه این هدف را نزدیکتر میکند.
جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، نیز چارچوب پیشنهادی امریکا را «آخرین فرصت برای دستیابی به آتشبس جامع و دائمی» توصیف کرد.
مخالفت اسرائیل با عقبنشینی
در سوی دیگر، اسرائیل اعلام کرده است که فعلا عملیات نظامی خود را متوقف نخواهد کرد.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، گفت: «اسرائیل فعلا به عملیات زمینی و حملات خود ادامه خواهد داد.»
او تاکید کرد که نیروهای اسرائیلی در منطقه امنیتی جنوب لبنان باقی خواهند ماند و ارتش اسرائیل به هدف قرار دادن زیرساختهای حزبالله ادامه میدهد.
ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، نیز توافق را «اشتباهی جدی» توصیف کرده و نسبت به توانایی ارتش لبنان برای اجرای ان ابراز تردید کرده است.
ادامه درگیریها در جنوب لبنان
منابع لبنانی و رویترز از حملات هوایی متعدد اسرائیل در جنوب این کشور خبر دادهاند. ارتش اسرائیل نیز اعلام کرده است که یک عضو حزبالله را در شمال رود لیتانی کشته و یک انبار بزرگ تسلیحاتی متعلق به این گروه را کشف کرده است.
لبنان؛ گره مذاکرات تهران و واشنگتن
همزمان با ادامه مذاکرات غیرمستقیم تهران و واشنگتن، لبنان به یکی از گرههای اصلی این رایزنیها تبدیل شده است؛ جمهوری اسلامی اعلام کرده که هرگونه توافق برای پایان جنگ و کاهش تنشهای منطقهای باید شامل اتشبس در لبنان نیز باشد.
اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس، شاخه برونمرزی سپاه پاسداران، پنجشنبه ۱۴ خرداد گفت «کف خواستههای مقاومت» عقبنشینی اسرائیل به مواضع پیش از آغاز جنگ است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، هم چهارشنبه اعلام کرد که «هیچ پیشرفت ملموسی» در مذاکرات برای پایان دادن به جنگ خاورمیانه حاصل نشده است.
عراقچی گفت کانالهای ارتباطی با ایالات متحده همچنان باز هستند، اما هشدار داد هرگونه حمله اسرائیل به بیروت، پایتخت لبنان، در چارچوب عملیات علیه حزبالله میتواند به «از سرگیری کامل» درگیری میان جمهوری اسلامی و آمریکا منجر شود.
در حالی که اختلاف بر سر شرایط اجرای آتشبس همچنان ادامه دارد، قرار است لبنان و اسرائیل در هفته منتهی به اول تیر بار دیگر گفتوگوهای سیاسی و امنیتی را با میانجیگری آمریکا از سر بگیرند. این مذاکرات با هدف حل اختلافات باقیمانده و دستیابی به توافقی جامع برگزار خواهد شد.
شبکه کان اسرائیل پنجشنبه ۱۴ خرداد گزارش داد حدود شش ماه پس از به رسمیت شناخته شدن استقلال سومالیلند از سوی اسرائیل، روابط امنیتی میان دو طرف وارد مرحله تازهای شده است.
یک مقام رسمی در هرگیسا، مرکز سومالیلند، در مصاحبه با این رسانه گفت تعاملات میان دو طرف برقرار است و آموزش نیروهای سومالیلند در اسرائیل «موضوعی مهم یا غیرعادی به شمار نمیرود».
او افزود بسیاری از همکاریهای اسرائیل و سومالیلند بهصورت غیرعلنی و پشت پرده انجام میشود، زیرا دو طرف با «دشمنان مشترک متعددی» روبهرو هستند.
سوم خرداد، روزنامه بریتانیایی تلگراف گزارش داد ۵۰ نیروی ویژه سومالیلند پس از پایان دوره آموزشی خود در تلآویو، به این منطقه بازگشتند.
بر اساس این گزارش، در مراسمی که پیشتر در هرگیسا برگزار شد، هیاتی اسرائیلی قطعهای از یک موشک رهگیر سامانه «گنبد آهنین» را به عبدالرحمن محمد عبدالله، رییسجمهوری سومالیلند، اهدا کرد.
دیماه ۱۴۰۴، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اعلام کرد بهطور رسمی «جمهوری سومالیلند» را بهعنوان کشوری مستقل و دارای حاکمیت به رسمیت شناخته است.
بدین ترتیب، اسرائیل به تنها کشور جهان تبدیل شد که استقلال سومالیلند را به رسمیت میشناسد.
سومالی، ترکیه و شمار زیادی از کشورهای عربی، این اقدام اسرائیل را محکوم کردند.
تنها چند روز پس از این تصمیم، گیدئون سعار، وزیر خارجه اسرائیل، در سفر به سومالیلند با مقامهای این منطقه دیدار و گفتوگو کرد.
دولت اسرائیل همچنین ششم اردیبهشت مایکل لوتم را بهعنوان نخستین سفیر این کشور در سومالیلند انتخاب کرد.
اهمیت سومالیلند برای اسرائیل در سایه تهدید حوثیها
کان در ادامه گزارش داد اگرچه مقامهای اسرائیلی تاکنون واکنشی رسمی به موضوع آموزش نیروهای سومالیلند نشان ندادهاند، اما این خبر از سوی آنها تکذیب نیز نشده است.
این رسانه افزود همکاریهای امنیتی از مهمترین محورهای شکلگیری روابط میان اسرائیل و سومالیلند به شمار میرود.
بر اساس این گزارش، سومالیلند بهدلیل موقعیت راهبردی خود در سواحل دریای سرخ و نزدیکی به یمنِ تحت کنترل حوثیها، از اهمیت ویژهای برخوردار است. موضوعی که این منطقه را به یک «دارایی امنیتی» ارزشمند برای اسرائیل تبدیل کرده است.
در ماه مارس قرار بود رییسجمهوری سومالیلند به اسرائیل سفر کند، اما این سفر بهدلیل تحولات مرتبط با جنگ با جمهوری اسلامی به تعویق افتاد.
تاکنون زمان جدیدی برای این سفر اعلام نشده است.
نخستین سفیر سومالیلند در اسرائیل ۲۸ اردیبهشت استوارنامه خود را به اسحاق هرتزوگ، رییسجمهوری اسرائیل، تحویل داد و فعالیت رسمی خود را آغاز کرد. اقدامی که همزمان با مراسم روز ملی و سالگرد اعلام استقلال سومالیلند صورت گرفت.
نزدیکی سومالیلند به مناطق تحت نفوذ حوثیها، این منطقه را به نقطهای مهم در محاسبات امنیتی اسرائیل تبدیل کرده است.
مدت کوتاهی پس از آغاز مناقشه حماس و اسرائیل در مهر ۱۴۰۲، حوثیها حملات خود را به کشتیهای بینالمللی در دریای سرخ، تنگه بابالمندب و خلیج عدن آغاز کردند و امنیت دریانوردی را در منطقه به خطر انداختند.
این گروه نیابتی جمهوری اسلامی همچنین در بحبوحه جنگ غزه، دهها موشک و پهپاد به سوی اسرائیل شلیک کرد که این حملات با واکنش تلافیجویانه اسرائیل همراه شد.
در یک نمونه، اسرائیل شهریور سال گذشته، ساختمانی را در صنعا هدف قرار داد که در نتیجه آن، احمد غالب الرهوی، نخستوزیر، و چند وزیر حوثیها کشته شدند.
پس از برقراری آتشبس میان اسرائیل و حماس در مهر ۱۴۰۴، حوثیها به حملات خود در آبهای منطقه پایان دادند، اما همواره تهدید کردهاند در صورت لزوم آمادهاند اقدامات بیثباتکننده خود را از سر بگیرند.
اورشلیمپست پنجشنبه ۱۴ خرداد به نقل از دو منبع آگاه نوشت مقامهای حکومت ایران خواستار آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای بلوکهشده در همان مرحله نخست هرگونه توافق احتمالی هستند؛ مطالبهای که اختلافات میان دو طرف را تشدید کرده است.
بر اساس این گزارش، میانجیهای منطقهای در روزهای اخیر تلاش کردهاند با ارائه پیشنهادهای مختلف، شکاف موجود را کاهش دهند. یکی از این طرحها ایجاد «صندوقی بشردوستانه» به ارزش چند میلیارد دلار بوده که منابع آن «صرفا» برای تامین دارو، مواد غذایی و محصولات کشاورزی مورد نیاز ایران، هزینه شود.
با این حال، جمهوری اسلامی خواهان آن است که در همان گام نخست توافق و پیش از انجام هرگونه اقدام عملی از سوی تهران، «دسترسی فوری» به منابع مالی نقد و قابل استفاده برای حکومت، فراهم شود.
پیشتر در ۹ خرداد، ایراناینترنشنال به نقل از یک منبع آگاه گزارش داد قطر درخواست جمهوری اسلامی را برای «آزادسازی فوری و بدون قید و شرط» ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده تهران، رد کرده است.
بر پایه این گزارش، مقامهای قطری تنها با آزادسازی نیمی از این مبلغ موافقت کردهاند و آن را نیز مشروط به اعمال محدودیتهای سختگیرانه دانستهاند.
طبق این طرح، در صورت نهایی شدن توافق، جمهوری اسلامی صرفا میتواند از این اعتبار برای خرید کالاها و اقلام ضروری از بازار قطر استفاده کند.
واکنش منفی آمریکا
اورشلیمپست در ادامه گزارش داد مقامهای آمریکایی درخواست تهران را برای آزادسازی فوری داراییهای مسدودشده نپذیرفته و تاکید کردهاند هرگونه کاهش تحریمها یا آزادسازی منابع مالی، باید در ازای «اقدامات قابل راستیآزمایی» از سوی تهران انجام شود.
بر اساس این گزارش، واشینگتن به میانجیهای مذاکرات اعلام کرده است در آغاز هر توافق احتمالی، بدون دریافت «امتیازات ملموس» از جمهوری اسلامی در زمینه برنامه هستهای و همچنین ترتیبات امنیتی مرتبط با تنگه هرمز، هیچ بخش قابل توجهی از داراییهای بلوکهشده را آزاد نخواهد کرد.
مقامهای ایالات متحده معتقدند آزادسازی منابع مالی پیش از برداشتن گامهای عملی از سوی جمهوری اسلامی میتواند به تضعیف یکی از مهمترین اهرمهای فشار آمریکا بینجامد و دستیابی به توافق بر سر برنامه هستهای تهران را با چالشهای بیشتری روبهرو کند.
در روزهای گذشته، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بارها رویکرد دولتهای پیشین این کشور را در قبال برنامه هستهای جمهوری اسلامی مورد انتقاد قرار داده و توافق هستهای دوران باراک اوباما، موسوم به برجام، را «فاجعه» خوانده است.
ترامپ سوم خرداد در پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال نوشت برجام «مبالغ هنگفتی پول نقد» در اختیار جمهوری اسلامی قرار داد و «مسیری روشن و باز» برای دستیابی تهران به سلاح هستهای فراهم کرد.
نیویورکتایمز: سرنوشت ذخایر اورانیوم از مهمترین موانع در مسیر توافق است
در کنار اختلافات بر سر آزادسازی داراییهای مسدودشده حکومت ایران و رفع تحریمها، تداوم اختلافات میان تهران و واشینگتن درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی، بحران تنگه هرمز و پرونده لبنان، چشمانداز دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ را با ابهامهای جدی مواجه کرده است.
روزنامه نیویورکتایمز سوم خرداد گزارش داد ذخایر اورانیوم با غنای بالای جمهوری اسلامی همچنان یکی از مهمترین مسائل در مسیر دستیابی به هرگونه توافق احتمالی به شمار میرود.
بر اساس این گزارش، بخش عمده این ذخایر احتمالا در تونلهای عمیق و مستحکم مجتمع هستهای اصفهان نگهداری میشود و بخشهای دیگر نیز در تاسیسات فردو و نطنز قرار دارند.
به نوشته نیویورکتایمز، نگرانی اصلی مقامهای آمریکایی و کارشناسان هستهای این است که بخشی از ذخایر اورانیوم حکومت ایران به مکانهای اعلامنشده و خارج از نظارت آژانس منتقل شده باشد و این موضوع میتواند مذاکرات آینده را پیچیدهتر کند.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه ۱۴ خرداد این خبر را به نقل از «کیسیانای»، رسانه رسمی کره شمالی، گزارش کرد.
بر اساس این گزارش، کیم در جریان بازدید از این کارخانه اعلام کرد ظرفیت تولید مواد هستهای با درجه تسلیحاتی در پنج سال گذشته بیش از دو برابر شده و به مقامها دستور داد برای دستیابی به اهداف راهبردی بلندمدت، روند تولید را بیش از پیش افزایش دهند.
به گزارش خبرگزاری رسمی کره شمالی، کیم همچنین در جریان فناوریها و فرایندهای جدید تولید قرار گرفت و برنامههای توسعهای و اهداف تولیدی این مرکز را بررسی کرد.
تصاویر منتشرشده در رسانههای کره شمالی، کیم را در حال بازدید از تاسیساتی با تجهیزات استوانهایشکل نشان داد. به گفته برخی تحلیلگران، این تصاویر احتمالا در مجتمع اصلی هستهای کره شمالی در یونگبیون ثبت شدهاند.
کیم با اشاره به آنچه «تشدید تهدیدهای امنیتی» و «رویارویی طولانیمدت با درندهترین دشمنان» خواند، توسعه توان بازدارندگی هستهای را ضروری دانست و بر ادامه سیاست تقویت زرادخانه اتمی کره شمالی تاکید کرد.
بر اساس ارزیابیهای بینالمللی، کره شمالی در حال حاضر حدود ۵۰ کلاهک هستهای در اختیار دارد، هرچند مقامهای این کشور تاکنون جزییاتی درباره تعداد دقیق تسلیحات هستهای خود منتشر نکردهاند.
پیشتر در دیماه ۱۴۰۴ نیز رهبر کره شمالی توسعه توان هستهای این کشور را «اجتنابناپذیر» دانسته بود.
برنامه هستهای «بلندپروازانه» کره شمالی
به گزارش خبرگزاری رسمی کره شمالی، ۱۴ خرداد نشست مشورتی مهمی درباره تقویت نیروهای هستهای برگزار شد که در آن، کیم دستورالعملهایی برای تسریع گسترش کمی و کیفی زرادخانه هستهای کره شمالی صادر کرد.
کیم همچنین از تدوین سازوکارهای اجرایی و تدابیر پشتیبان برای پیشبرد یک «برنامه بلندپروازانه در آینده» خبر داد که به گفته او، با هدف تقویت نیروهای هستهای کره شمالی و افزایش ظرفیت آنها با «نرخی تصاعدی» طراحی شده است.
او افزود: «این یک رویداد تاریخی است که نقطه عطفی سرنوشتساز در مسیر ارتقای سریع توانمندیهای هستهای ما ایجاد کرده است.»
رویترز به نقل از یک مقام ستاد مشترک ارتش کره جنوبی نوشت تاسیسات هستهای که کره شمالی ۱۴ خرداد از آن رونمایی کرد، یک مرکز غنیسازی اورانیوم است.
تحلیلگران معتقدند بازدید کیم از این مرکز در راستای تقویت موضع پیونگیانگ پیش از هرگونه تعامل دیپلماتیک احتمالی و همچنین توجیه تسریع برنامه توسعه تسلیحات هستهای این کشور انجام شده است.
کره شمالی ششم خرداد نیز از آزمایش موشکها و راکتهای هدایتشونده مبتنی بر هوش مصنوعی خبر داده بود.
پیام پیونگیانگ به پکن و سئول؟
چاد اوکارول، بنیانگذار وبسایت «انکی نیوز» که به تحولات کره شمالی میپردازد، گفت این اقدام ممکن است با سفر احتمالی شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، به پیونگیانگ مرتبط باشد.
او یادآور شد رهبر کره شمالی پیش از سفر خود به پکن در سپتامبر ۲۰۲۵ نیز از طرحهای یک موشک بالستیک قارهپیما موسوم به «هواسونگ-۲۰» بازدید کرده بود.
اوکارول افزود: «منطق این اقدام آن است که درست در آستانه تماس با چین، این پیام بهطور آشکار منتقل شود که خلع سلاح هستهای [کره شمالی] امکانپذیر نیست.»
با وجود گمانهزنیها درباره زمان سفر رییسجمهوری چین به کره شمالی، تاکنون هیچ تاریخ رسمیای برای این رویداد اعلام نشده است. با این حال، برخی گزارشها از احتمال انجام این سفر در آینده نزدیک حکایت دارند.
لیم اول-چول، استاد موسسه مطالعات خاور دور در دانشگاه کیونگنام کره جنوبی، اقدام اخیر رهبر کره شمالی را به تلاش کره جنوبی برای دستیابی به زیردریایی هستهای و مذاکرات این کشور با واشینگتن درباره حق غنیسازی اورانیوم مرتبط دانست.
او گفت پیونگیانگ ممکن است از این تحولات برای توجیه تسریع برنامه تسلیحات هستهای خود بهره ببرد.
این تحلیلگر اضافه کرد: «حتی اگر کره جنوبی از پیگیری این برنامهها صرفنظر کند، کره شمالی مسیر خود را ادامه خواهد داد؛ اما چنین تحولاتی بهانه مناسبی در اختیار پیونگیانگ قرار میدهد تا برنامه توسعه زرادخانه هستهای خود را با سرعت و گستردگی بیشتری پیش ببرد.»
