بلومبرگ: با کاهش صادرات نفت ایران، پالایشگاههای چین به نفت عراق روی آوردند
بلومبرگ گزارش داد که محاصره دریایی آمریکا و کاهش شدید صادرات نفت ایران، پالایشگاههای مستقل چین را به خرید نفت عراق و دیگر منابع جایگزین سوق داده است.
بر اساس این گزارش، نزدیک به ۹ ماه جنگ در خاورمیانه و محاصره دریایی آمریکا، انتقال نفت ایران به چین را تقریبا متوقف کرده است. همزمان، افزایش قیمت نفت روسیه، تامین نفت خام برای پالایشگاههای مستقل چین را دشوارتر کرده است.
بلومبرگ نوشت عراق با ارائه تخفیفهای قابلتوجه، بخشی از جای خالی نفت ایران را پر کرده و شرکتهای بزرگ تجارت نفت، از جمله مرکوریا و ویتول، انتقال محمولههای عراقی به چین را بر عهده گرفتهاند.
به گفته معاملهگران، شرکت سوییسی مرکوریا طی هفتههای اخیر تا ۲۰ میلیون بشکه نفت عراق را به دستکم هشت پالایشگاه مستقل چین فروخته است.
بر اساس دادههای شرکت کپلر، نفت ایران پیش از آغاز جنگ حدود ۱۳ درصد از کل واردات دریایی نفت چین را تشکیل میداد.
بلومبرگ افزود با وجود افزایش هزینه خرید نفت جایگزین، محدودیت گزینههای موجود و نیاز پالایشگاههای چینی به تامین مواد اولیه، تقاضا برای نفت عراق افزایش یافته است.
یک مقام آمریکایی گفت گروه رزمی ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» یکشنبه ۲۴ آبان وارد حوزه عملیاتی سنتکام شد و شمار گروههای رزمی ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه را به سه رساند. کاخ سفید گفته است جنگ با ایران در نشست پیش روی ترامپ با رهبران چین و روسیه مطرح خواهد شد.
به گزارش ایبیسی نیوز، گروه رزمی تئودور روزولت به ناوهای هواپیمابر «جورج واشینگتن» و «جورج اچ. دبلیو. بوش» پیوسته است که در دریای عرب فعالیت میکنند. این ناوها در شمار بیش از ۲۰ شناور نیروی دریایی آمریکا هستند که محاصره بنادر ایران را اجرا میکنند.
اورشلیمپست گزارش داد که قرار بود روزولت جایگزین یکی از دو ناو مستقر در منطقه شود، اما مقامهای آمریکایی گفتهاند هر سه گروه رزمی میتوانند در صورت نیاز در منطقه بمانند. آمریکا در آوریل امسال نیز برای نخستین بار از زمان جنگ عراق در سال ۲۰۰۳، سه ناو هواپیمابر را همزمان در منطقه مستقر کرده بود.
ترامپ ازسرگیری حملات را بررسی میکند پیش از این گزارش شده بود که ترامپ به مشاوران ارشد خود گفته است ممکن است از صدور دستور حملات تازه خودداری کند، مگر آنکه حکومت ایران یا حوثیهای مورد حمایت تهران حملات جدیدی به منافع آمریکا انجام دهند. محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان سعودی، و رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، از ترامپ خواستهاند از تشدید دوباره درگیری پرهیز کند. رویترز گزارش داده است که مقامهای اسرائیلی همچنان از واشینگتن میخواهند ازسرگیری عملیات نظامی علیه حکومت ایران را بررسی کند.
والاستریت ژورنال نیز شنبه گزارش داد که نهادهای اطلاعاتی آمریکا برآورد میکنند جمهوری اسلامی پس از حملات آمریکا و اسرائیل همچنان بین هزار و ۵۰۰ تا دو هزار و ۵۰۰ موشک در اختیار دارد. به گفته مقامهای آمریکایی، میزان اطمینان به این برآورد پایین است، زیرا شمار موشکهای عملیاتی یا باقیمانده در انبارها بهروشنی مشخص نیست.
جنگ با حکومت ایران در دستور کار نشست سهجانبه قرار گرفت ترامپ قرار است دوشنبه ۲۵ آبان واشینگتن را به مقصد فیلیپین ترک کند و سپس برای شرکت در اجلاس همکاری اقتصادی آسیا و اقیانوسیه به چین برود. کاخ سفید به اورشلیمپست گفته است که جنگ با ایران و احتمال کاهش زرادخانههای هستهای آمریکا، چین و روسیه در نشست برنامهریزیشده ترامپ با شی جینپینگ و ولادیمیر پوتین مطرح خواهد شد.
مقامهای ارشد دولت آمریکا گفتهاند واشینگتن این نشست را آغاز گفتوگو میداند و انتظار ندارد نخستین دیدار به توافقی درباره کنترل تسلیحات هستهای بینجامد.
سپاه از برخورد یک نفتکش با مین در شرق تنگه هرمز خبر داد در ادامه تنشهای دریایی، نیروی دریایی سپاه پاسداران یکشنبه مدعی شد یک نفتکش در شرق تنگه هرمز با مینهای دریایی برخورد کرد و آتش گرفته است. سپاه گفت نفتکش سامانههای ناوبری خود را خاموش کرده بود و تلاش میکرد از محدودهای عبور کند که این نیرو آن را «منطقه ممنوعه» خواند.
سفارت آمریکا در بحرین، یکشنبه ۲۴ آبان، با صدور هشدار امنیتی از شهروندان آمریکایی خواست بهدلیل افزایش تهدید حملات حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی و تلاشهای تهران برای هدف قرار دادن مقامها و تاسیسات دولتی آمریکا در منطقه، هوشیاری بیشتری داشته باشند. این سفارتخانه همچنین درباره احتمال صدور هشدارهای امنیتی، لغو پروازها، بسته شدن حریم هوایی و اختلال در سفرها هشدار داد.
این هشدار پس از دور تازه حملات به بحرین، محل استقرار ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا، صادر شد. بحرین اعلام کرد پدافند هوایی این کشور روز یکشنبه چند حمله هوایی را رهگیری کرده است. همزمان سپاه پاسداران مدعی شد با شش پهپاد یک تاسیسات راداری آمریکا را هدف قرار داده است.
دو روز پیش از آن، ارتش آمریکا با رد ادعای تهران درباره اصابت دو پهپاد به رادار هشدار زودهنگام آمریکا اعلام کرده بود که این پهپادها را بدون وارد شدن هیچ خسارتی، رهگیری کرده است.
لوئیس دلافوئنته، سرمربی اسپانیا، پس از شکست ۳ بر ۲ مقابل انگلستان در هفته آخر لیگ ملتهای اروپا و پایان روند سهساله شکستناپذیری تیمش گفت: «حالا چه میشود؟ هیچ اتفاقی نمیافتد. در ماه مارس با انرژی تازه برمیگردیم تا دوباره به فینال لیگ ملتها برسیم و برای قهرمانی تلاش کنیم.»
دلافوئنته گفت: «مسابقه بسیار نزدیکی مقابل تیمی پرانرژی بود. کار برایمان دشوار شد. نتوانستیم با آرامش کافی بازی کنیم، اما موقعیتهای زیادی داشتیم. مطمئنم بهترین اتفاقات هنوز در راه هستند. افتخار میکنم که سرمربی این تیم هستم.»
او گفت: «به بازیکنان گفتم که مسیر ادامه دارد؛ در ماه مارس در مرحله یکچهارم نهایی هستیم. در گروه دوم شدیم و به یکچهارم نهایی صعود کردیم. همچنان تمام شانسها را برای قهرمانی دوباره در لیگ ملتها داریم و هدفمان همین است؛ تلاش برای قهرمانی دوباره.»
سرمربی اسپانیا گفت: «دستاوردهایی که در گذشته داشتیم آسان نبودند و بازیکنان امروز نشان دادند چه بازیکنان بزرگی هستند و چه تیم بزرگی تشکیل دادهاند. درست است که در آن نیمساعت عملکرد دقیقی نداشتیم، اما در نهایت همیشه موضوع همین است؛ چرا خوب بازی نمیکنید؟ چون خودتان خوب نیستید یا چون حریف برتر است؟»
او گفت: «امروز، بهویژه در آن نیمساعت نخست، چنین شرایطی داشتیم. فکر میکنم در ۱۵ دقیقه بعدی، بازی تا حد زیادی متعادل شد و در آغاز نیمه دوم نیز موقعیتهای مختلفی برای هر دو تیم به وجود آمد. پس از آنکه انگلستان ۱۰ نفره شد، احساس کردیم میتوانیم نتیجه را برگردانیم.»
«باید هم پیروزی را بلد باشیم هم باخت را»
دلافوئنته گفت: «باید هم بلد باشیم پیروز شویم و هم شکست بخوریم. امروز مقابل تیم ملی فوقالعادهای قرار گرفتیم و این موضوع فقط ارزش تمام دستاوردهای قبلی ما را بیشتر نشان میدهد، چون در مسابقات دیگری همین تیم را هم شکست دادهایم.»
او گفت: «واقعیت این است که وقتی به شکست خوردن عادت ندارید، لحظهای دچار افت روحی میشوید و با خودتان فکر میکنید: وای، چه اتفاقی افتاد؟ اما خیلی زود به گذشته نگاه میکنید و میگویید: ببینیم چه چیزی به بازیکنان و تیم منتقل کردهایم؟ سه سال است شکست نخوردهایم، قهرمان اروپا و لیگ ملتها شدهایم.»
سرمربی اسپانیا گفت: «میدانم این کار آسان نیست، اما باز هم تاکید میکنم که باید اتفاق امروز را در چارچوب درست آن ببینیم. به این تیم و مسیری که طی کرده افتخار میکنم. حالا چه میشود؟ هیچ اتفاقی نمیافتد. حیف است که هفته آینده یا ۱۰ روز دیگر مسابقه دیگری نداریم. حالا باید تا ماه مارس منتظر بمانیم.»
او گفت: «در ماه مارس با انرژی تازه برمیگردیم؛ با هدف عبور از مرحله حذفی، رسیدن دوباره به فینال لیگ ملتها و تلاش برای قهرمانی. میدانیم تکرار موفقیتهایی در این سطح چقدر دشوار است، اما روحیه، هدف و جاهطلبی ما قطعا همین خواهد بود.»
دلافوئنته درباره دشواریهای بازی با تیم ملی انگلستان گفت: «مقابل بازیکنانی با قد بیش از یک متر و ۹۵ سانتیمتر، خیلی به مشکل میخوریم و از قبل هم میدانستیم که آنها از نظر جثه چه شرایطی دارند؛ همانطور که دیدیم. تیم انگلستان در چنین موقعیتهایی بسیار قدرتمند است.»
آیا اسپانیا افت کرده است؟
سرمربی اسپانیا در بخشی از نشست خبری در پاسخ به خبرنگاری که پرسید «آیا اسپانیا افت کرده است؟» گفت: «اینکه آیا یک پله پایین آمدهایم؟ اصلا چنین اعتقادی ندارم. ما در دشوارترین شرایط و مقابل حریفانی بسیار قدرتمند، در بالاترین سطح رقابت کردهایم. مساله این است که آنقدر به پیروزی عادت کردهایم که هر لغزش یا نیمساعت بازی نهچندان درخشان، شبیه یک فاجعه به نظر میرسد؛ اما این فوتبال در بالاترین سطح است.»
او گفت: «روز گذشته مقابل جمهوری چک و امروز در بخشهایی از این مسابقه، کار برایمان دشوارتر شد. این موضوع روشن است و باید به حریف هم اعتبار داد. هفته خاصی را با بالاترین سطح فشار و انتظار پشت سر گذاشتیم، اما تیم در تمام لحظات مسئولیتپذیر بود و از رقابت عقب نکشید.»
دلافوئنته گفت: «این شکست نهتنها به معنای یک پله سقوط نیست، بلکه ارزش تمام دستاوردهایی را که تاکنون داشتهایم، بیشتر نشان میدهد. نمیتوان همیشه پیروز شد؛ هرچند با سه سال شکستناپذیری و کسب جامهای قهرمانی، سطح انتظارات را بسیار بالا بردهایم.»
او گفت: «روحیه، جاهطلبی و اعتماد به این گروه برای مسابقات ماه مارس همچنان دستنخورده باقی مانده است. باز هم تاکید میکنم که داشتن تمام این بازیکنان فوقالعاده، که ما را تا اینجا رساندهاند، یک امتیاز بزرگ است و هنوز کارهای زیادی برای انجام دادن داریم.»
اعتراضات آبان ۱۳۹۸ تنها یک رویداد سیاسی در تاریخ معاصر ایران نبود. این اعتراضات پرسشی جدی را نیز پیش روی ادبیات گذاشت: کسانی که در خیابانها دیده شدند، پیش از آن چه جایگاهی در جهان داستانهای ما داشتند؟
در هفتمین سالگرد آبان، این پرسش همچنان پابرجاست. جامعه ایران در سالهای اخیر اعتراضات دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸، جنبش «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ و اعتراضات خونبار دی ۱۴۰۴ را تجربه کرده است. این رویدادها با همه تفاوتهایشان در مطالبات و شرایط تاریخی، در حافظه جمعی ایرانیان با یکدیگر پیوند خوردهاند.
تاثیر یک جنبش بر ادبیات را نمیتوان تنها با شمار کتابها و شعرهایی سنجید که درباره آن منتشر میشوند. دگرگونی عمیقتر زمانی رخ میدهد که جنبش، شخصیتهای تازهای وارد داستان کند، زبان روایت را تغییر دهد و نویسنده را با تجربههایی روبهرو سازد که پیشتر بیرون از جهان ادبی او مانده بودند.
انتشار آثاری درباره آبان نشاندهنده واکنش ادبی به این رویداد است، اما برای اثبات شکلگیری جریانی تازه در داستاننویسی کافی نیست. مساله مهمتر این است که ادبیات ایران تا چه اندازه توانسته زندگی گروههای اجتماعی حاضر در اعتراضات، بهویژه اقشار کمبرخوردار را مستقل از لحظه اعتراض و سرکوب روایت کند.
فرودستان در جهان داستان
در دهههای چهل و پنجاه خورشیدی، طبقه اجتماعی در بخش مهمی از ادبیات داستانی ایران جایگاهی برجسته داشت. کارگران، روستاییان، حاشیهنشینان و تهیدستان گاه شخصیتهای اصلی روایت بودند.
علیاشرف درویشیان در «آبشوران» به فقر و محرومیت شهری پرداخت. احمد محمود در «همسایهها» مناسبات طبقاتی و سیاسی را در بستر زندگی روزمره روایت کرد و غلامحسین ساعدی نیز در بخشی از آثارش به جهان گروههای محروم و مناسبات سلطه توجه نشان داد.
البته حضور فرودستان در ادبیات متعهد همیشه به معنای بازنمایی مستقل تجربه آنان نبود. گاهی کارگر و دهقان بیش از آنکه شخصیتی با زندگی و تضادهای خاص خود باشند، حامل آرمانهای سیاسی نویسنده میشدند. با این همه، فقر، کار و نابرابری در مرکز توجه بخش مهمی از داستاننویسی آن دوران قرار داشت.
در بخشی از داستاننویسی دهههای اخیر، مناسبات خصوصی، بحرانهای فردی و تجربه طبقه متوسط شهری سهم چشمگیری از جهان روایت داشتهاند. این گرایش را نمیتوان به تمام ادبیات معاصر تعمیم داد و لزوما هم نشانه ضعف ادبی نیست. با این حال، میتوان پرسید چه گروههایی بیشتر به شخصیت داستان تبدیل شدهاند و زندگی چه کسانی کمتر مجال روایت پیدا کرده است.
آبان ۱۳۹۸ این پرسش را دوباره پیش کشید. افزایش ناگهانی قیمت بنزین جرقه اعتراضات بود، اما فشار معیشتی، نابرابری اقتصادی و احساس محرومیت نیز در شکلگیری نارضایتیها نقش داشتند. اعتراضات در شهرها و مناطق مختلف رخ داد و نمیتوان همه معترضان را متعلق به یک طبقه اجتماعی دانست.
با این حال، پیوند اعتراضات با مساله معیشت، توجه به زندگی گروههای کمبرخوردار را ضروری میکند. کارگر، جوان بیکار یا ساکن محله محروم تنها هنگام اعتراض یا کشتهشدن به شخصیتی شایسته روایت تبدیل نمیشود. او پیش از آن نیز زندگی، زبان، روابط خانوادگی، آرزوها و شکستهای خود را داشته است.
ادبیاتی که انسان را تنها در قامت قربانی میبیند، هنوز تمام زندگی او را روایت نکرده است.
البته کمرنگبودن برخی تجربههای اجتماعی در ادبیات را نمیتوان صرفا به انتخاب نویسندگان نسبت داد. سانسور، مناسبات نشر، ضعف نقد مستقل و دشواریهای اقتصادی نویسندگی نیز در شکلگیری جهان داستانی تاثیر دارند. سانسور گاهی پیش از آنکه جملهای نوشته شود، موضوع یا شخصیتی را از ذهن نویسنده کنار میزند.
از سوی دیگر، همه افراد فرصت یکسانی برای نویسندهشدن ندارند. آموزش، وقت آزاد، امنیت اقتصادی، شبکههای ارتباطی و امکان انتشار تعیین میکنند چه کسانی بتوانند تجربه خود را به اثری ادبی تبدیل کنند. در چنین شرایطی، غیبت برخی زندگیها از جهان داستان تنها مسالهای مربوط به سلیقه ادبی نیست، بلکه به ساختار اجتماعی تولید ادبیات نیز مربوط میشود.
دادخواهان، صاحبان حافظه
یکی از مهمترین پیامدهای فرهنگی آبان را میتوان در تغییر جایگاه روایتگران جستوجو کرد.
واکنش به آبان تنها در گزارشهای خبری و تحلیلهای سیاسی باقی نمانده است. تلاشهایی برای ثبت و روایت این تجربه در قالبهای ادبی و مستند نیز صورت گرفته، هرچند برای ارزیابی جایگاه این آثار در تاریخ ادبیات معاصر به بررسی دقیقتر مجموعه آثار منتشرشده نیاز داریم.
اما اتفاق مهم دیگری بیرون از فضای معمول نشر رخ داده است. خانوادههای دادخواه خود به روایتگران تاریخ تبدیل شدهاند.
آنان با انتشار تصاویر، ثبت خاطرات، گردآوری اسناد و بازگویی زندگی عزیزانشان در برابر فراموشی ایستادهاند. در این روایتها، جانباخته دیگر فقط نامی در فهرست قربانیان نیست، بلکه انسانی است با خاطرات کودکی، روابط خانوادگی، آرزوها و زندگی ناتمامی که گزارشهای سیاسی بهتنهایی قادر به بازنمایی آن نیستند.
تجربه خانوادههای جانباختگان پرواز ۷۵۲ هواپیمایی بینالمللی اوکراین نیز از همین منظر اهمیت دارد. سرنگونی این هواپیما در دی ۱۳۹۸ رویدادی متفاوت از اعتراضات آبان بود، اما تلاش خانوادهها برای حفظ خاطرات و پیگیری دادخواهی نشان داد چگونه سوگ خصوصی میتواند به کنشی عمومی برای ثبت حقیقت تبدیل شود.
خاطره، شهادت و اسناد دادخواهی لزوما اثر ادبی نیستند، اما میتوانند منابع ارزشمندی برای آفرینش ادبی در آینده باشند. این روایتها بخشی از زندگی انسانهایی را حفظ میکنند که در گزارشهای رسمی یا خبری اغلب تنها در لحظه مرگ حضور دارند.
در این میان، نابرابری اجتماعی حتی بر امکان ثبت خاطرات نیز سایه میاندازد. همه خانوادهها دسترسی یکسانی به رسانه، ناشر، امکانات مالی یا شبکههای فرهنگی ندارند. خاطرات برخی به کتاب تبدیل میشود و تجربه برخی دیگر در گفتوگوهای شفاهی یا حافظه نزدیکان باقی میماند.
نابرابری تنها بر سرنوشت انسانها اثر نمیگذارد، بلکه بر اینکه روایت چه کسانی در تاریخ باقی بماند نیز تاثیر میگذارد.
کتابها و زبان مقاومت
جنبشهای اجتماعی همیشه با تولید آثار تازه بر فرهنگ تاثیر نمیگذارند. گاهی متنی قدیمی در موقعیتی تاریخی معنایی تازه پیدا میکند.
در جنبش «زن، زندگی، آزادی»، شبکههای اجتماعی به یکی از میدانهای گفتوگوی فرهنگی تبدیل شدند. معرفی و خواندن آثار سیاسی، فلسفی و تاریخی، از جمله کتابهایی درباره آزادی، اقتدارگرایی، نافرمانی مدنی و مقاومت، در کنار دیگر شکلهای مشارکت فرهنگی جریان داشت.
اهمیت این فعالیتها تنها در معرفی کتاب نبود. خواندن میتوانست به شکلی از مشارکت در گفتوگوی اجتماعی تبدیل شود. آثاری که پیشتر در حلقههای محدودتری خوانده میشدند، در موقعیتی تازه امکان پیدا میکردند به زبانی مشترک برای توضیح تجربه مقاومت بدل شوند.
مقاله «قدرت بیقدرتان» واتسلاو هاول نمونه تاریخی قابلتوجهی است. هاول آن را در سال ۱۹۷۸ نوشت، اما یازده سال بعد، در تحولات سیاسی ۱۹۸۹ در چکسلواکی، مورد توجه قرار گرفت. این متن در شبکههای فکری و مدنی مخالفان حکومت کمونیستی دستبهدست شد و به توضیح سازوکارهای قدرت و مقاومت کمک کرد.
این تجربه نشان میدهد رابطه متن و جنبش اجتماعی یکطرفه نیست. آثار فکری میتوانند به شکلگیری زبان مقاومت کمک کنند و جنبشها نیز به نوشتههای موجود معنای تازهای ببخشند.
البته شرایط آبان ۱۳۹۸ و جنبش ۱۴۰۱ یکسان نبود. قطع گسترده اینترنت و شدت سرکوب در آبان، امکان ارتباط و ثبت عمومی واکنشها را محدود کرد. در جنبش ۱۴۰۱ نیز مساله حجاب اجباری، آزادی بدن و حقوق زنان با تجربه روزمره بسیاری از هنرمندان و نویسندگان پیوند مستقیم داشت. به همین دلیل نمیتوان میزان مشارکت فرهنگی در این دو دوره را بدون توجه به تفاوت شرایط مقایسه کرد.
رابطه ادبیات و جنبش اجتماعی تنها به نوشتن درباره یک واقعه محدود نیست. گاهی شیوه خواندن، گردش آثار و جایگاه اجتماعی نویسنده و مخاطب نیز تغییر میکند.
تاریخ چگونه وارد رمان میشود؟
تاریخ ادبیات جهان نشان میدهد که تاثیر جنبشها و تحولات اجتماعی بر ادبیات همیشه فوری و مستقیم نیست.
انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹ مناسبات قدرت، مالکیت و منزلت اجتماعی را در دهههای بعد دگرگون کرد. رمان قرن نوزدهم فرانسه در بستر همین تحولات شکل گرفت. در آثار بالزاک، پول، رقابت طبقاتی و تلاش برای کسب موقعیت اجتماعی نقشی تعیینکننده در سرنوشت شخصیتها دارند.
بالزاک لزوما درباره روزهای انقلاب نمینوشت. جهان اجتماعی دگرگونشده پس از انقلاب، بخشی از زمینه تاریخی داستانهای او بود.
جنبش مه ۱۹۶۸ فرانسه نیز پرسشهایی درباره اقتدار، آزادی فردی، مناسبات جنسیتی و قدرت نهادهای فرهنگی را به میدان گستردهتری کشاند. بسیاری از این مباحث پیشتر وجود داشتند، اما جنبش به آنها نیروی اجتماعی تازهای بخشید و بازتابشان در ادبیات، سینما و نقد فرهنگی ادامه یافت.
این نمونهها قرار نیست نسخهای آماده برای آینده ادبیات ایران باشند. آنچه اهمیت دارد این است که تاثیر یک رویداد تاریخی را نباید تنها در آثاری جستوجو کرد که مستقیما درباره همان رویداد نوشته شدهاند.
ممکن است رمانهای مهمی که در آینده تحت تاثیر آبان ۱۳۹۸ نوشته میشوند، هیچ اشاره مستقیمی به اعتراضات نداشته باشند. شاید شخصیتهایشان درگیر مساله بیکاری، نابرابری، مهاجرت، خشونت، بیاعتمادی یا فروپاشی روابط اجتماعی باشند. تجربه آبان میتواند بدون آنکه نامی از آن برده شود، در جهان این شخصیتها حضور داشته باشد.
البته تشخیص چنین تاثیری به مطالعه تاریخی و ادبی دقیق نیاز دارد. نمیتوان هر داستانی درباره فقر یا نابرابری را محصول یک جنبش اعتراضی دانست.
داستانهایی که هنوز نوشته نشدهاند
اکنون میتوان نشانههایی از واکنش فرهنگی به آبان را دید. روایتهایی نوشته شدهاند، خاطراتی ثبت شدهاند و خانوادههایی در برابر فراموشی ایستادهاند. اما هنوز برای داوری درباره تاثیر پایدار آبان بر فرم و زبان داستاننویسی ایران زود است.
اعتراضات خونبار دی ۱۴۰۴ نیز به حافظه اعتراضی جامعه افزوده شدهاند. ثبت نام جانباختگان، شهادتها و خاطرات خانوادهها در این مرحله بیش از هر چیز با مستندسازی، سوگ و دادخواهی پیوند دارد. پیامدهای ادبی چنین رویدادهایی ممکن است سالها بعد آشکار شوند.
با این حال، گذشت زمان بهتنهایی ادبیات تازهای خلق نمیکند. آزادی نوشتن، امکان انتشار، نقد مستقل و حضور تجربههای متنوع اجتماعی در جهان داستان ضروریاند.
شاید نویسندگان آثار آینده درباره آبان کسانی باشند که در سال ۱۳۹۸ نوجوان بودند، در محلههای معترض زندگی میکردند یا سرکوب و دادخواهی به بخشی از حافظه خانوادگیشان تبدیل شده است.
اما مساله تنها این نیست که چه کسانی در آینده درباره آبان خواهند نوشت. پرسش این است که آیا ادبیات ایران میتواند جهان اجتماعی کسانی را روایت کند که حضورشان در خیابان دیده شد، اما زندگیشان در داستانها کمتر بازتاب یافت؟
شاید مهمترین داستانهای آبان هنوز نوشته نشدهاند؛ داستان زندگی کسانی که صدایشان در خیابان شنیده شد، اما جهانشان هنوز بهقدر کافی در ادبیات دیده نشده است.
اعتراضات آبان ۱۳۹۸ یکی از مهمترین نقاط عطف در تاریخ سیاسی جمهوری اسلامی است؛ واقعهای که نهتنها ابعاد شکاف میان جامعه و حکومت را آشکار کرد، بلکه نشان داد ساختار سیاسی ایران برای حفظ کنترل خود تا چه اندازه آمادگی استفاده از خشونت سازمانیافته را دارد.
آبان ۹۸ را نمیتوان صرفا واکنشی خیابانی به افزایش قیمت بنزین دانست؛ این اعتراضات حاصل انباشت بحرانهای اقتصادی، اجتماعی و سیاسی بود که در نهایت به رویارویی بخش گستردهای از جامعه با کلیت نظام سیاسی انجامید.
در اعتراضات آبان ۹۸، شعارهای ضدحکومتی در شهرهای مختلف نشان داد که نارضایتی از عملکرد دولت روحانی فراتر رفته و کلیت نظام سیاسی را هدف گرفته است.
از بحران اقتصادی تا انفجار اجتماعی
در ۲۴ آبان ۱۳۹۸، پس از اعلام ناگهانی افزایش قیمت بنزین، اعتراضات در شهرهای مختلف ایران آغاز شد. قیمت بنزین سهمیهای از هزار به هزار و پانصد تومان و قیمت بنزین آزاد از هزار به سه هزار تومان افزایش یافت. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شد که اقتصاد ایران تحت تاثیر تحریمهای آمریکا، سقوط ارزش ریال، تورم، کاهش قدرت خرید و گسترش بیکاری قرار داشت.
با این حال، افزایش قیمت بنزین صرفا جرقه اعتراضات بود، نه علت اصلی آن. تجربه اعتراضات دی ۱۳۹۶ نشان داده بود که نارضایتی عمومی از عملکرد دولت فراتر رفته و بخشهایی از جامعه کلیت ساختار سیاسی را مسئول وضعیت موجود میدانستند. در آبان ۹۸ نیز مطالبات اقتصادی بهسرعت جای خود را به شعارهای سیاسی و ضدحکومتی داد.
اعتراضات سراسری و جغرافیای سرکوب
اعتراضات در فاصله ۲۴ تا ۳۰ آبان به ۲۹ استان کشور گسترش یافت. تهران، کرج، شیراز، مشهد، اصفهان، کرمانشاه، اهواز، ماهشهر و بهبهان از جمله کانونهای مهم اعتراضات بودند. در برخی مناطق، معترضان خیابانها را مسدود کردند و شماری از بانکها، خودروها، پمپبنزینها و ساختمانهای دولتی به آتش کشیده شدند.
حکومت در پاسخ، از نیروهای انتظامی، امنیتی و نظامی برای متوقفکردن اعتراضات استفاده کرد. گزارشهای متعدد از شلیک مستقیم به معترضان، استفاده از سلاح جنگی و کشتهشدن افراد غیرمسلح منتشر شد.
آمار قربانیان همچنان یکی از مهمترین موضوعات مورد مناقشه است. عفو بینالملل ابتدا کشتهشدن دستکم ۳۰۴ نفر را مستند کرد و در بهروزرسانی بعدی این رقم را به ۳۲۳ نفر رساند. گزارشگر ویژه سازمان ملل نیز از گزارشهای تاییدنشده درباره بیش از ۴۰۰ کشته سخن گفت. در مقابل، گزارش تحقیقی رویترز در دوم دی ۱۳۹۸، به نقل از سه مقام ناشناس وزارت کشور جمهوری اسلامی، شمار کشتهشدگان را حدود ۱۵۰۰ نفر اعلام کرد.
شدت سرکوب نیز در همه استانها یکسان نبود. گزارش سازمان ملل نشان میداد که استانهای خوزستان و کرمانشاه از جمله مناطقی بودند که آمار بالایی از کشتهشدگان در آنها گزارش شده بود.
ماهشهر؛ نماد خشونت مرگبار
در میان مناطق مختلف، ماهشهر یکی از خونینترین صحنههای اعتراضات بود. گزارشها حاکی از آن است که در جریان درگیریها، گروهی از معترضان به نیزارهای اطراف منطقه پناه بردند و نیروهای امنیتی با استفاده از خودروهای زرهی و سلاحهای سنگین به سوی آنان شلیک کردند.
ایرانوایر به نقل از یک مقام محلی، شمار کشتهشدگان ماهشهر را ۱۴۸ نفر اعلام کرد. وزارت خارجه آمریکا نیز در آبان ۱۳۹۹ از کشتهشدن احتمالی ۱۴۸ غیرنظامی در این منطقه سخن گفت و دو مقام امنیتی خوزستان را تحریم کرد.
در بیانیه آمریکا، جزئیات تکاندهندهای از واقعه مطرح شده بود: شلیک تکتیراندازها از پشتبامها، تعقیب معترضان با خودروهای زرهی، محاصره معترضان در نیزارها، شلیک مسلسل به سوی افراد پناهگرفته در منطقه، آتشزدن نیزارها و تیراندازی به افرادی که قصد خروج داشتند.
ماهشهر صرفا یک شهر که محل اعتراض باشد نبود. این منطقه به دلیل موقعیت راهبردی در صنعت پتروشیمی و زیرساختهای اقتصادی ایران اهمیت ویژهای دارد. از این منظر، حکومت احتمالا اعتراضات در این منطقه را علاوه بر یک مساله خیابانی، تهدیدی علیه امنیت زیرساختهای اقتصادی و صنعتی تلقی میکرد. اما حتی اگر حکومت از وجود تهدید امنیتی سخن بگوید، چنین ادعایی مجوز استفاده نامتناسب از نیروی مرگبار علیه جمعیت غیرمسلح نیست.
قطع اینترنت؛ خاموشکردن صدای شاهدان
یکی از مهمترین ابعاد سرکوب آبان، قطع تقریبا سراسری اینترنت بود. از بعدازظهر ۲۵ آبان، دسترسی به اینترنت جهانی بهشدت محدود شد و سطح اتصال کشور در مقطعی به حدود پنج درصد وضعیت عادی رسید.
این اقدام صرفا محدودکردن ارتباطات نبود؛ پیامد مستقیم آن دشوارشدن انتشار تصاویر سرکوب، اختلال در ارتباط خانوادهها با یکدیگر و محدودشدن امکان مستندسازی مستقل بود. در حالی که اینترنت جهانی قطع شده بود، بخشهایی از شبکه ملی اطلاعات و خدمات داخلی همچنان فعالیت میکردند. این موضوع نشان میدهد که خاموشی ارتباطات بینالمللی، اقدامی سازمانیافته و هدفمند بود.
زنجیره مسئولیت و سرکوب پس از خیابان
مسئولیت سرکوب آبان را نمیتوان تنها به رفتار ماموران حاضر در خیابان محدود کرد. گزارش رویترز از جلسه علی خامنهای با مقامهای ارشد حکومتی و امنیتی در ۲۶ آبان ۱۳۹۸ و دستور برخورد قاطع برای پایاندادن به اعتراضات، پرسشهای جدی درباره مسئولیت سطوح عالی قدرت مطرح میکند. همچنین تصمیم شورای عالی امنیت ملی درباره قطع اینترنت و مواضع عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور وقت جمهوری اسلامی، از جمله شواهد مهم برای بررسی ساختار تصمیمگیری هستند.
سرکوب نیز با پایان اعتراضات خیابانی خاتمه نیافت. عفو بینالملل از بازداشت بیش از هفت هزار نفر، شکنجه، اعترافگیری اجباری، محرومیت از وکیل و تهدید خانوادههای قربانیان گزارش داد. پرونده سه معترض، امیرحسین مرادی، سعید تمجیدی و محمد رجبی، که به اعدام محکوم شدند و اجرای حکمشان پس از اعتراضات گسترده متوقف شد، نمونهای از ادامه برخورد قضایی با معترضان بود.
عفو بینالملل در گزارش تحقیقی خود با عنوان «لهکردن انسانیت»، مجموعهای از موارد نقض حقوق بشر پس از اعتراضات را مستند کرد.
بر اساس این گزارش، بیش از هفت هزار نفر، شامل مردان، زنان و کودکان، در ارتباط با اعتراضات بازداشت شدند.
مهمترین موارد مستندشده عبارت بودند از: بازداشتهای خودسرانه و بدون ارائه حکم قضایی، ضربوشتم و شکنجه بازداشتشدگان، نگهداری افراد در مکانهای نامعلوم و محرومیت از تماس با خانواده، اعترافگیری اجباری و پخش اعترافات تلویزیونی، محرومیت از دسترسی به وکیل مستقل، تهدید خانوادههای کشتهشدگان و فشار برای سکوت و محرومیت از خدمات درمانی یا تاخیر در ارائه این خدمات به برخی زندانیان.
عفو بینالملل همچنین از بازداشت کودکان و نوجوانان و استفاده از شکنجه برای گرفتن اعترافات خبر داد.
آبان ۹۸؛ نقطه عطف بحران مشروعیت
اهمیت تاریخی آبان ۱۳۹۸ در این است که نشان داد اعتراض به یک تصمیم اقتصادی میتواند در مدت کوتاهی به اعتراض علیه کلیت ساختار سیاسی تبدیل شود. حکومت توانست با استفاده از نیروی مرگبار و قطع اینترنت، اعتراضات را متوقف کند، اما نتوانست زمینههای اقتصادی و سیاسی نارضایتی را از میان ببرد.
اگر دی ۱۳۹۶ نشانه عبور اعتراضات اقتصادی از مطالبات محدود بود، آبان ۱۳۹۸ آشکارکننده ظرفیت خشونت ساختاری حکومت در برابر اعتراضات سراسری شد و جنبش ۱۴۰۱ نیز ابعاد دیگری از شکاف اجتماعی و سیاسی را به نمایش گذاشت.
آبان ۹۸ را نباید حادثهای گذرا، بلکه باید بخشی از روند مستمر بحران مشروعیت جمهوری اسلامی دانست. تا زمانی که آمار واقعی قربانیان روشن نشود، خانوادهها به عدالت دسترسی پیدا نکنند و درباره آمران و عاملان سرکوب تحقیق مستقل صورت نگیرد، این پرونده همچنان باز خواهد ماند.
آبان ۱۳۹۸ فقط خاطره پنج روز اعتراض و کشتار نیست؛ آزمونی تاریخی درباره نسبت قدرت، جامعه، حقیقت و مسئولیت در جمهوری اسلامی است.
مجله آتلانتیک گزارش داد پنتاگون پیش از آغاز جنگ با جمهوری اسلامی، هشدارهای افسران آمریکایی درباره ضرورت استفاده از فناوری اوکراین برای مقابله با پهپادهای شاهد را نادیده گرفت. به باور این افسران این فناوری میتوانست از کشته شدن نظامیان آمریکایی جلوگیری کند.
سایمون شوستر، نویسنده گزارش آتلانتیک، برای تهیه آن با بیش از ۱۲ افسر کنونی و پیشین آمریکایی و اوکراینی گفتوگو کرده است. بیشتر این افراد به دلیل نگرانی از اقدامات تلافیجویانه مقامهای نظامی، به شرط ناشناس ماندن صحبت کردهاند.
به نوشته آتلانتیک، یک پهپاد شاهد ۱۰ اسفند ۱۴۰۴، در دومین روز جنگ، به ساختمان اداری یک مرکز لجستیکی مورد استفاده ارتش آمریکا در کویت اصابت کرد. شش نظامی آمریکایی کشته و بیش از ۲۴ نفر زخمی شدند.
افسران آمریکایی مستقر در آلمان به این نشریه گفتند ماهها پیش از جنگ، درباره خطر وقوع چنین حملهای هشدار داده و خواستار استقرار پهپادهای رهگیر اوکراینی در پایگاههای خاورمیانه شده بودند.
در مقابل، شان پارنل، سخنگوی پنتاگون، در پاسخ به آتلانتیک، طرح موضوع آماده نبودن ارتش آمریکا برای جنگ را «انزجارآور» خواند و گفت: «فرماندهی مرکزی آمریکا گستردهترین چتر پدافند هوایی جهان را بر فراز خاورمیانه ایجاد کرده بود.»
این گزارش در حالی منتشر شده است که روایت رسانههای دیگر نشان میدهد ارتش آمریکا پس از شروع جنگ ایران برای مقابله با پهپادهای شاهد، راهکارهایی جز استفاده از تجهیزات گرانقیمت آمریکایی را نیز دنبال کرده است.
رویترز دوم اردیبهشت گزارش داد ارتش آمریکا سامانه فرماندهی و کنترل ضدپهپادی «اسکایمپ» اوکراین را در پایگاهی در عربستان سعودی مستقر کرده و آزمایش پهپادهای رهگیر «مروپس» را آغاز کرده است.
نیویورکتایمز نیز ۱۵ اردیبهشت نوشت پنتاگون برای کاهش اتکا به موشکهای چهار میلیون دلاری پاتریوت، به استفاده از راکتهای هدایتشونده لیزری ۴۰ هزار دلاری روی آورده است؛ راکتهایی که ارتش آمریکا پیش از جنگ با ایران نیز برای مقابله با پهپادها به کار گرفته بود.
همچنین سیبیاس نیوز اول مهر از مذاکرات واشینگتن و کییف برای گسترش آزمایش و تولید مشترک فناوریهای دفاع پهپادی خبر داد.
پنتاگون در واکنش به گزارش آتلانتیک، ادعای آماده نبودن ارتش آمریکا برای مقابله با تهدیدهای ایران را رد کرده است.
هشدارهایی که پیش از جنگ ارسال شد
بر اساس گزارش آتلانتیک، افسران آمریکایی در ویسبادن آلمان، پس از بررسی تجربه اوکراین در مقابله با شاهد، دو گزارش برای انتقال این تجربه تهیه و توزیع کردند.
گزارش نخست در دسامبر ۲۰۲۵ در اختیار ارتش آمریکا و شماری از متحدان قرار گرفت. در آن زمان، فرماندهی نیروهای زمینی آمریکا در اروپا به رهبری ژنرال کریس داناهیو، رهگیرهای اوکراینی را در پایگاههایی در رومانی و لهستان مستقر کرده بود.
گزارش دوم، شامل دستورالعملهایی برای استقرار این تجهیزات در مناطق دیگر، چهارم اسفند، یعنی پنج روز پیش از آغاز جنگ، منتشر شد.
یکی از افسران به آتلانتیک گفت: «همه این مسائل باید از قبل حلوفصل میشد. باید روشن میشد قرار بود چطور در برابر شاهدها از خودمان دفاع کنیم.»
به روایت منابع این نشریه، مقامهای واشینگتن توضیح روشنی برای نپذیرفتن توصیهها ندادند. برخی افسران، اعتماد بیش از اندازه به توان نظامی آمریکا و فضای سیاسی نامساعد علیه همکاری با اوکراین را از عوامل این تصمیم میدانستند.
آتلانتیک نوشت پس از روی کار آمدن پیت هگست در وزارت دفاع آمریکا، جلسات توجیهی هفتگی درباره تجربه جنگ اوکراین متوقف شد و به گفته یکی از مقامهای ارشد اوکراینی، هگست حتی تمایلی به شنیدن نام اوکراین نداشت.
داناهیو نیز که برای انتقال فناوری ضدپهپادی اوکراین به خاورمیانه تلاش کرده بود، تابستان امسال فرماندهی خود را واگذار کرد. پنتاگون همچنین تصمیم گرفت یگان تخصصی پهپادی را که او در ایجاد آن نقش داشت، منحل کند.
یکی از محورهای گزارش آتلانتیک، فشار حملات پهپادی جمهوری اسلامی بر ذخایر پدافندی آمریکاست.
این نشریه با استناد به تازهترین برآوردها نوشت آمریکا از آغاز جنگ با جمهوری اسلامی نزدیک به سهچهارم ذخایر موشکهای پاتریوت خود را مصرف کرده و جایگزینی این ذخایر سالها طول خواهد کشید.
گزارشهای پیشین رسانههای دیگر نیز از کاهش شدید ذخایر پدافندی آمریکا حکایت داشتند، هرچند برآوردهای آنها یکسان نبود.
سیانان ۱۳ مرداد گزارش داد ارتش آمریکا نزدیک به ۸۰ درصد موشکهای رهگیر سامانه تاد و حدود نیمی از رهگیرهای پاتریوت خود را مصرف کرده است.
آسوشیتدپرس نیز پنجم شهریور گزارش داد حدود ۶۵ درصد ذخایر رهگیرهای پاتریوت آمریکا، معادل تقریبا هزار و ۵۰۰ فروند، در جنگ با جمهوری اسلامی مصرف شده است.
این ارقام در مقاطع زمانی متفاوت و بر اساس منابع مختلف گزارش شدهاند. پنتاگون آمار دقیق موجودی خود را علنی نکرده و هگست نیز پیشتر گزارش سیانان درباره کاهش ذخایر تاد را رد کرده بود.
آتلانتیک در توضیح دشواری مقابله با پهپادهای شاهد به تجربه اوکراین اشاره میکند؛ اینکه کییف نمیتوانست موشکهای چند میلیون دلاری پاتریوت را صرف مقابله با پهپادهایی کند که هزینه ساخت هر فروند برای روسیه حدود ۳۵ هزار دلار بود. اوکراین باید ذخایر محدود پاتریوت را برای تهدیدهای بزرگتر، از جمله موشکهای بالستیک، حفظ میکرد.
مهندسان اوکراینی در نهایت پهپادهای رهگیر چند هزار دلاری ساختند که بنا بر برآوردهای رسمی نقلشده در آتلانتیک، توانستهاند بیش از ۹۰ درصد پهپادهای شاهد را سرنگون کنند.
با این حال، گزارشهای دیگر نشان میدهند آمریکا نیز برای کاهش هزینه مقابله با پهپادها به سراغ راهکارهای جایگزین رفته بود.
نیویورکتایمز ۱۵ اردیبهشت گزارش داد پنتاگون برای کاهش اتکا به موشکهای حدود چهار میلیون دلاری پاتریوت، استفاده از راکتهای هدایتشونده لیزری حدود ۴۰ هزار دلاری را در دستور کار قرار داده است.
به نوشته این روزنامه، ارتش آمریکا راکتهای موجود را برای مقابله با پهپادها تطبیق داده بود و نیروی هوایی این کشور از سال ۲۰۲۵ از آنها برای سرنگون کردن پهپادهای حوثیها بر فراز دریای سرخ استفاده میکرد.
این گزارش نشان میدهد تلاش ارتش آمریکا برای یافتن روشهای کمهزینهتر مقابله با پهپادها به پیش از جنگ ایران بازمیگردد.
با این حال، موضوع اصلی افشاگری آتلانتیک نه بیتوجهی کامل آمریکا به فناوریهای ضدپهپادی، بلکه نادیده گرفتن توصیههای مشخص افسران این کشور برای استقرار سامانههای رهگیر اوکراینی در خاورمیانه، پیش از آغاز جنگ است.
استفاده از فناوری اوکراینی؛ تفاوت میان استقرار و کارایی
یکی دیگر از نکات قابل توجه گزارش آتلانتیک، روایت آن از مشکلات عملیاتی استفاده از تجهیزات ضدپهپادی اوکراین پس از آغاز جنگ است.
به نوشته این نشریه، داناهیو پس از حمله مرگبار کویت، صدها پهپاد رهگیر مستقر در اروپا را به خاورمیانه فرستاد و از مقامهای اوکراینی تجهیزات بیشتری خواست.
در اقدامی دیگر، دن دریسکول، وزیر وقت نیروی زمینی آمریکا، و اریک اشمیت، مدیرعامل پیشین گوگل و سرمایهگذار صنایع پهپادی، برای انتقال ۱۳ هزار رهگیر «مروپس» به منطقه همکاری کردند.
اما به گفته دو منبع آگاه از نتیجه این عملیات، این رهگیرها فقط یک پهپاد شاهد ایرانی را سرنگون کردند.
آتلانتیک این ناکامی را به برنامهریزی ضعیف، تاخیر کشورهای میزبان در صدور مجوز استقرار و نبود شبکه حسگرهای لازم برای شناسایی و تعقیب اهداف نسبت میدهد.
بر اساس گزارش دوم اردیبهشت رویترز، ارتش آمریکا سامانه فرماندهی و کنترل اوکراینی «اسکایمپ» را در پایگاه هوایی پرنس سلطان در عربستان سعودی مستقر کرده بود.
این خبرگزاری به نقل از پنج منبع آگاه نوشت نیروهای اوکراینی برای آموزش نظامیان آمریکایی به این پایگاه اعزام شدهاند.
با این حال، آتلانتیک میگوید هشت ماه پس از حمله کویت، ارتش آمریکا هنوز شبکهای مشابه مجموعه یکپارچه حسگرها و رهگیرهای مورد استفاده اوکراین را مستقر نکرده است.
استقرار یک سامانه فرماندهی و کنترل در یک پایگاه، لزوما به معنای ایجاد شبکه کامل شناسایی و رهگیری در سراسر منطقه نیست. گزارشهای موجود نیز بهتنهایی روشن نمیکنند تجهیزات مستقرشده در عربستان تا چه اندازه با الگوی دفاعی اوکراین یکپارچه شدهاند.
همکاری با اوکراین؛ از رد پیشنهاد کمک تا مذاکرات توافق دفاعی
آتلانتیک در بخش دیگری از گزارش خود، موضع دولت ترامپ در قبال همکاری با اوکراین را یکی از عوامل تاخیر در بهرهگیری از فناوری این کشور معرفی میکند.
به نوشته این نشریه، ترامپ در روزهای نخست جنگ از آمادگی برای پذیرش کمک دیگر کشورها سخن گفت، اما ۱۳ مارس اعلام کرد آمریکا به کمک اوکراین برای دفاع پهپادی نیازی ندارد.
با وجود این، گزارشهای ماههای بعد از گسترش همکاریهای عملیاتی و مذاکرات دفاعی دو کشور حکایت داشتند.
افزون بر استقرار اسکایمپ در عربستان سعودی، سیبیاس نیوز اول مهر گزارش داد اوکراین آماده امضای توافق مهمی با آمریکا برای توسعه و تولید مشترک فناوریهای دفاع پهپادی است.
به نوشته این شبکه، وزارتخانههای دفاع دو کشور طی یک سال گذشته چارچوبی برای گسترش آزمایش و تولید فناوریهای اوکراینی در آمریکا تدوین کرده بودند.
با این حال، سیبیاس نیوز تاکید کرد امضای توافق ممکن است تا زمان آمادگی واشینگتن به تعویق بیفتد.
این موضوع با روایت آتلانتیک از ناکامی استقرار مروپس ارتباط دارد؛ عملیاتی که به گفته منابع این نشریه، انتقال تجهیزات بدون ایجاد زیرساخت شناسایی و پشتیبانی لازم، نتوانست نتیجه مورد انتظار را به همراه داشته باشد.
آتلانتیک در پایان به تهدید تازهای اشاره میکند: پهپادهای شاهد مجهز به موتور جت که روسیه توسعه داده و جمهوری اسلامی نیز از آنها علیه نیروهای آمریکایی استفاده کرده است.
به نوشته این نشریه، سرعت بالاتر این پهپادها مقابله با آنها را برای بسیاری از رهگیرهای فعلی دشوار کرده است.
اوکراین اواخر سپتامبر از استقرار رهگیرهای جدیدی برای مقابله با این نوع پهپاد خبر داد، اما به گزارش آتلانتیک، آمریکا تا زمان انتشار گزارش توافقی برای خرید این نسل از رهگیرها نداشت.