سفارت آمریکا در عربستان هشدار امنیتی درباره حملات حوثیها و تهدیدهای تهران را تکرار کرد
سفارت آمریکا در عربستان سعودی بار دیگر از شهروندان آمریکایی در خاورمیانه خواست بهدلیل افزایش خطر حملات مسلحانه حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی و تلاش تهران برای هدف قرار دادن مقامهای دولت آمریکا در منطقه، بیشتر مراقب امنیت خود باشند.
این سفارت در اطلاعیه امنیتی شنبه ۲۳ آبان نوشت حملات حوثیها به فرودگاههای غیرنظامی و دیگر زیرساختهای حیاتی عربستان سعودی، تلفات غیرنظامی و اختلال شدید در سفرها به دنبال داشته و ممکن است دامنه درگیریها بهسرعت گسترش یابد.
در این اطلاعیه همچنین یادآوری شد دستور خروج کارکنان غیرضروری دولت آمریکا و خانواده کارکنان از عربستان سعودی، از اول آبان برقرار است.
سفارت همچنین احتمال بستهشدن حریم هوایی و لغو پروازها را یادآوری کرد و از مسافران خواست وضعیت پروازشان را مستقیما از شرکت هواپیمایی و فرودگاه بررسی کنند.
اطلاعات و روایتهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد نیروهای حفاظتی و نظامی دفتر امام جمعه قروه در استان کردستان، در جریان سرکوب انقلاب ملی دی ۱۴۰۴، در تیراندازی به مردم و کودکان دست داشتهاند.
مردم استان کردستان در روزهای پنجشنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دیماه با تعطیلی کامل بازار و اعتصاب یکدست به جریان انقلاب ملی در سطح ایران پیوستند.
در برخی شهرهای این استان از جمله قروه، سنندج و دهگلان تجمعات شبانه ضدحکومتی با شعارهایی از جمله «مرگ بر دیکتاتور»، «مرگ بر خامنهای» و «این آخرین نبرده، پهلوی برمیگرده» سر داده شد.
این اعتراض و اعتصاب از ۱۶ دی ماه گسترش یافت و در ۱۸ و ۱۹ دی به اوج خود رسید. ویدیوهای رسیده نشان میدهد در برخی مناطق استان کردستان اعتصاب و اعتراض تا روزهای بعد نیز ادامه یافت.
قروه: کانون شلیکهای مستقیم و جراحت کودکان
شهرستان قروه در دیماه ۱۴۰۴، همزمان با اعتصاب گسترده اصناف و تعطیلی بازار، شاهد تجمعات شبانه در نقاط مختلفی از جمله چهارراه تختی، خیابان مدرس و خیابان بوعلی بود.
بر اساس روایتهای شاهدان، از ساعت ۱۸:۳۰ روز ۱۸ دیماه، نیروهای امنیتی و مسلح با استفاده از گاز اشکآور، گلولههای ساچمهای و در موارد متعددی گلولههای جنگی به مقابله با معترضان پرداختند که این امر به ازدحام شدید در مراکز درمانی انجامید.
واژگون کردن خودروی نیروهای سرکوب به دست معترضان
یکی از تکاندهندهترین پروندههای این سرکوب، هدف قرار گرفتن «طاهر ملکشاهی»، کودک ۱۲ ساله، در کوچه روبهروی آزمایشگاه رازی قروه است.
شواهد و روایتهای ثبتشده نشان میدهند که این کودک پس از پناهگرفتن پشت خودرو و در حالی که دستان خود را به علامت تسلیم بالا برده بود، از فاصله نزدیک هدف تیراندازی قرار گرفت که به تخلیه چشم چپ و آسیب شدید به چشم راست او منجر شد. همچنین گزارشهایی نیز از شلیک مستقیم به منازل مسکونی معترضان، و کسانی که به مجروحان پناه میدادند، به ایران اینترنشنال رسیده است.
بازوی پنهان سرکوب: نقش دفتر امام جمعه قروه
یافتههای بهدستآمده از روایت شاهدان، زوایایی از دخالت نهادهای زیرمجموعه دفتر عابدین رستیم، امام جمعه وقت قروه، در سازماندهی و اجرای عملیات سرکوب را نشان میدهد.
بر اساس این گزارشها، یک نیروی سپاه و محافظ در دفتر امام جمعه قروه و همچنین از اعضای سپاه انصارالمهدی استان کردستان، نقش مستقیمی در شناسایی معترضان و شلیک به سوی شهروندان و کودکان داشته است.
روایتهای رسیده نشان میدهد که این عناصر با تغییر لباس و استفاده از نیروهای لباسشخصی، به همراه یگانهای امنیتی در سرکوب تجمعکنندگان مشارکت فعال داشتهاند. نقشآفرینی نهاد نماز جمعه در هماهنگیهای امنیتی و پشتیبانی رسانهای از روایتهای رسمی در حالی صورت گرفته است که پیشتر نیز نهادهای حقوق بشری از فشارهای این دفتر برای محدودسازی مراسم مدنی و کنترل فضای اجتماعی در منطقه گزارش داده بودند.
در تیرماه ۱۴۰۵ گزارش شد که عابدین رستمی جای خود را به امام جمعه جدید داد.
اعتصاب یکدست بازار و مقابله حکومت
اعتراضات دیماه در کردستان تنها به قروه محدود نماند؛ بلکه شبکهای پیوسته از اعتصاب بازار و تجمعهای خیابانی در شهرهای سنندج، بیجار، دهگلان، سقز، مریوان و بانه شکل گرفت.
در این میان، اصناف در شهرهای مختلف استان با بستن مغازهها و تعطیلی بازار، اعتصابات سراسری را رقم زدند که بلافاصله با فشارهای قضایی، احضار بازاریان و تهدید به حبس و جریمه از سوی دادستانی و فرمانداری مواجه شدند. این جو ارعاب و سرکوب در بیجار ابعاد خونینتری به خود گرفت؛ جایی که تجمعات معترضان در مقابل ساختمان فرمانداری با تیراندازی مرگبار نیروهای امنیتی روبهرو شد و به جانباختن دستکم یک معترض و در نهایت تدفین شبانه و امنیتی پیکر او در روستای «ایچی» سقز انجامید.
همزمان، خشونت میدانی به مناطق مسکونی و محلات نیز کشیده شد؛ از جمله در منطقه مسکن مهر دهگلان که پس از پناهگرفتن شهروندان در ساختمانها، نیروهای حکومتی با یورش به محوطه، اقدام به تخریب و شکستن شیشههای خودروهای پارکشده مردم کردند.
این فشارها با اقدامات کنترلی و امنیتی گستردهای در سطح استان همراه شد. در سنندج و قروه، علاوه بر برپایی ایستهای بازرسی شبانه و جمعآوری تجهیزات ارتباطی ماهوارهای، مواردی از اختلال عمدی در خدمات عمومی نظیر قطع برق، افت فشار آب و گاز، و قطع موقت آنتنهای تلفن همراه همزمان با استقرار تجهیزات نظارتی گزارش شده است.
گفتوگوی ولودیمیر زلنسکی، جرد کوشنر و استیو ویتکاف با خبرنگاران، دوبلین، ۲۱ آبان ۱۴۰۵
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، پس از آخرین دور مذاکرات صلح با روسیه اعلام کرد هیات آمریکایی ایده عقبنشینی اوکراین از منطقه دونباس را در ازای عضویت این کشور در ناتو مطرح کرده است.
بر اساس سخنان زلنسکی که شنبه ۲۳ آبان منتشر شد، این نخستین بار است که در این مذاکرات، عضویت در ناتو به امتیازدهی ارضی گره میخورد.
او گفت: «آمریکاییها این پرسش را مطرح کردند: اگر اوکراین به ناتو بپیوندد، چه؟ آیا اوکراین از دونباس عقبنشینی خواهد کرد؟»
رییسجمهوری اوکراین افزود: «به همین دلیل معتقدم موضوع ناتو دوباره در دستور کار قرار گرفته است. البته شما پیامهای ولادیمیر پوتین را هم شنیدهاید و این گفتوگو بسیار دشوار است.»
این اظهارات در حالی مطرح میشوند که پوتین مدتهاست عضویت اوکراین در ناتو را خط قرمز مسکو میداند و آن را یکی از دلایل آغاز کارزار نظامی علیه این کشور عنوان کرده است.
زلنسکی بار دیگر تاکید کرد کییف آماده واگذاری سرزمین نیست، اما در صورت دریافت بستهای جامع شامل تضمینهای امنیتی، حق برخورداری از ارتشی قدرتمند با منابع مالی کافی و بودجه بازسازی، این موضوع را به همهپرسی سراسری خواهد گذاشت.
مذاکرات دو روزه اوکراین و روسیه با میانجیگری آمریکا، ۲۰ آبان در ابوظبی پایان یافت. این نخستین گفتوگوی مستقیم کییف و مسکو پس از ۹ ماه بود.
ولادیمیر مدینسکی، رییس هیات مذاکرهکننده روسیه، پس از این نشست، بررسی چارچوب امنیتی آینده اروپا را از محورهای اصلی مذاکرات برشمرد.
پایان جنگ باید بر گفتوگو درباره ساختار امنیتی اروپا مقدم باشد
زلنسکی همسو با مواضع رهبران اروپایی در نشست ۲۲ آبان دوبلین، درخواست مسکو را برای دستیابی به توافقی گسترده درباره ساختار امنیتی اروپا پیش از حلوفصل جزییات پایان جنگ اوکراین رد کرد.
او گفت: «نمیتوانیم همهچیز را وارونه کنیم و ابتدا درباره تغییر چارچوب امنیتی جهان یا کل قاره صحبت کنیم و تازه بعد از آن به پایان دادن به این جنگ بپردازیم. اول باید این جنگ پایان یابد.»
روسیه از اسفند ۱۴۰۰ تهاجم گسترده علیه اوکراین را آغاز کرد. این جنگ به خونینترین رویارویی نظامی اروپا پس از جنگ جهانی دوم تبدیل شده است.
رییسجمهوری اوکراین همچنین پیشنهاد پوتین برای برقراری آتشبس بشردوستانه محلی در کوستیانتینیفکا در منطقه دونتسک را نپذیرفت و آن را نشانه ناتوانی مسکو در تصرف این شهر با توسل به زور دانست.
او با اشاره به اینکه غیرنظامیان این شهر پیشتر فرصت خروج داشتهاند، افزود: «پوتین فقط میخواهد ما کوستیانتینیفکا را ترک کنیم تا نیروهایش وارد شوند و به این ترتیب، تمام شهر را اشغال کنند.»
کوستیانتینیفکا در شرق اوکراین صحنه نبردهای شدید میان نیروهای دو طرف است.
زلنسکی گفت کییف برای برقراری آتشبس بشردوستانه، فهرستی از هفت یا هشت شهر و روستای دیگر در خط مقدم را ارائه کرده که غیرنظامیان، از جمله کودکان، در آنها گرفتارند، اما روسیه ترجیح میدهد این مناطق را هدف قرار دهد.
در سوی دیگر این مناقشه، مسکو هدف قرار دادن عمدی غیرنظامیان را رد میکند.
رییسجمهوری اوکراین در ادامه اعلام کرد مذاکرات ابوظبی بدون پیشرفت عمده پایان یافت، هرچند دو طرف بر سر تبادل بیش از هزار اسیر به توافق رسیدند.
زلنسکی خبر داد گفتوگوها درباره شمار نهایی اسیران همچنان ادامه دارد.
پس از پایان مذاکرات ابوظبی، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ویژه آمریکا، ۲۱ آبان در کرملین با پوتین دیدار کردند و سپس برای ملاقات با زلنسکی به دوبلین رفتند.
رییسجمهوری اوکراین گفت هیات آمریکایی وعده داده بود موضوع توقف حملات به تاسیسات انرژی را با پوتین در میان بگذارد، اما پس از دیدار مسکو نشانهای از پیشرفت در این زمینه دیده نشد.
او هشدار داد: «شخص پوتین از برقراری آتشبس حمایت نمیکند.»
زلنسکی افزود فرستادگان آمریکا در دیدار با او در ایرلند، از موافقت همه طرفها با حضور اروپا در دور بعدی مذاکرات صلح خبر دادند.
اروپا اکنون بزرگترین حامی مالی و نظامی اوکراین به شمار میرود. با این حال، نمایندگان اروپایی در ابوظبی تنها با مقامهای آمریکایی و اوکراینی گفتوگو کردند و در مذاکرات با روسیه حضور نداشتند.
رهبران اتحادیه اروپا در نشست ایرلند توافق کردند نمایندگان پنج قدرت بزرگ نظامی این قاره شامل فرانسه، آلمان، ایتالیا، لهستان و بریتانیا، در کنار مقامهای اتحادیه اروپا، هیات اروپایی مذاکرات صلح اوکراین را تشکیل دهند.
خبرگزاری رویترز بهنقل از منابع آگاه گزارش داد دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به مشاوران ارشد خود گفته است اگر تهران یا حوثیهای یمن اقدام تحریکآمیز تازهای علیه واشینگتن انجام ندهند، ممکن است حمله به جمهوری اسلامی را به تعویق بیندازد.
بر اساس این گزارش که شنبه ۲۳ آبان منتشر شد، ترامپ این موضوع را طی روزهای اخیر در نشستهایی با مشاوران امنیت ملی و پس از دریافت مجموعهای از گزارشهای اطلاعاتی مطرح کرده است.
او در هفتههای گذشته گاه از احتمال ازسرگیری کارزار نظامی گسترده و گاه از خودداری از حملات تازه علیه حکومت جمهوری اسلامی سخن گفته است.
بهگفته مقامهای کنونی و پیشین ایالات متحده، به نظر میرسد ترامپ هنوز درباره چگونگی پایان دادن به جنگ ایران تصمیم نهایی را اتخاذ نکرده است.
رویترز نوشت رییسجمهوری آمریکا تاکنون با درخواست متحدان منطقهای مبنی بر عدم آغاز مجدد یک جنگ تمامعیار، همدلی نشان داده است.
ترامپ ۱۸ آبان پس از دیدار با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، اعلام کرد کشورهای خلیج فارس خواهان حفظ وضع موجود و ادامه محاصره جمهوری اسلامی هستند.
یکی از مقامهای کاخ سفید به رویترز گفت: «ترامپ در مقام فرمانده کل قوا، طراح و تنها تصمیمگیرنده است، همه برگهای برنده را در دست دارد و همواره حفاظت از منافع آمریکا را تضمین خواهد کرد.»
او افزود: «آمریکا با کنترل تنگه هرمز و در شرایطی که اقتصاد ایران در حال فروپاشی است، در موقعیت بسیار قدرتمندی قرار دارد. فقط رییسجمهور ترامپ میداند چه خواهد کرد و چه زمانی این کار را انجام خواهد داد.»
آسوشیتدپرس ۲۳ آبان گزارش داد مواضع متغیر ترامپ درباره ادامه جنگ و مذاکره با تهران، تلاشهای قطر برای بازگشایی تنگه هرمز را با ابهام روبهرو کرده و میانجیها را درباره گام بعدی واشینگتن سردرگم نگه داشته است.
درخواست ریاض و آنکارا برای خودداری ترامپ از حملات تازه
رویترز بهنقل از یک مقام ارشد آمریکایی و یک منبع آگاه دیگر نوشت ترامپ در تماسهای تلفنی دو هفته گذشته نظر محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی و رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، را جویا شده و هر دو از او خواستهاند حملات به حکومت ایران را از سر نگیرد.
بهگفته این منابع، ترامپ هیچ تعهدی درباره انجام حملات یا خودداری از آن نداده است.
دو منبع دیگر گفتند ترامپ ۹ آبان به بن سلمان گفته بود قصد دارد پس از انتخابات میاندورهای کنگره به جمهوری اسلامی حمله کند، اما ولیعهد عربستان سعودی با تاکید بر موثر بودن فشارهای اقتصادی علیه تهران، مصرانه از او خواسته بود حمله را به تعویق بیندازد.
طبق اعلام دفتر ریاستجمهوری ترکیه، ترامپ از ششم آبان سه بار با اردوغان گفتوگو کرده است.
بهنوشته رویترز، ارزیابی نهادهای اطلاعاتی ایالات متحده این است که محاصره دریایی و تحریمهای اقتصادی آمریکا به اقتصاد ایران آسیب میزنند و همچنان جمهوری اسلامی را تحت فشار قرار خواهند داد.
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) ۱۶ آبان اعلام کرد برد کوپر، فرمانده این نهاد، دستور تشکیل کارگروه ویژه «دروازه آهنین» را صادر کرده است.
ماموریت این کارگروه جلوگیری از انتقال تسلیحات پیشرفته، فناوریهای دارای کاربرد دوگانه و کالاهای تحریمشده به ایران از طریق مرزهای زمینی و دریای خزر است.
آمادگی نظامی آمریکا و فشار اسرائیل برای دور تازه حملات
با وجود بررسی گزینه تعویق حملات، سه منبع آگاه به رویترز گفتند ارتش آمریکا آماده است در صورت لزوم به سوی تشدید درگیریها با جمهوری اسلامی پیش برود.
بر اساس این گزارش، بمباران تاسیسات هستهای زیرزمینی حکومت ایران یکی از گزینههای پیش روی ترامپ به شمار میرود.
رویترز افزود رییسجمهوری ایالات متحده همچنین از کاهش نگرانکننده ذخایر برخی تسلیحات این کشور مطلع شده است.
با این حال، یک مقام کاخ سفید تاکید کرد ارتش ایالات متحده برای تحقق تمامی اهداف راهبردی کاخ سفید و «حتی فراتر از آن»، مهمات کافی در اختیار دارد.
بهگفته یک مقام آمریکایی، مقامهای اسرائیلی همچنان میکوشند دولت ترامپ را به آغاز دور دیگری از عملیات نظامی ترغیب کنند.
پایگاه خبری تایمز اسرائیل ۲۳ آبان به نقل از دو مقام مطلع نوشت مذاکرهکنندگان آمریکا، جمهوری اسلامی و قطر بیم آن دارند که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، با صدور دستور حمله تازه به حکومت ایران حتی بدون موافقت ترامپ، مذاکرات پایان جنگ را مختل کند.
بر پایه این گزارش، کاخ سفید در حال حاضر ترجیح میدهد با حفظ محاصره بنادر ایران و تشدید تحریمهای اقتصادی، جمهوری اسلامی را به پذیرش خواستههای آمریکا درباره برنامه هستهای و تنگه هرمز وادار کند.
هفت سال پس از آنکه افزایش قیمت سوخت به یکی از خونبارترین سرکوبها در تاریخ جمهوری اسلامی منجر سهمیهبندی بنزین سختگیرانهتر شده و صفهایی در جایگاههای سوخت سراسر کشور شکل گرفته است، اما حکومت همچنان جرات دست زدن به قیمت یارانهای بنزین را ندارد.
اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رییسجمهوری و رییس سازمان دولتی بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، این هفته اذعان کرد که «ما واقعا مشکل تامین داریم».
او به ایرانیان گفت دیگر نمیتوانند روی جایگاههای سوخت برای تامین بنزین مورد نیاز خود حساب کنند و باید پیش از سفر، بخشی از سهمیه ماهانهشان را ذخیره کنند.
او گفت: «دولت هرچه بنزین داشته، به مردم داده است. چیزی نگه نداشته که بتواند بیشتر عرضه کند.»
شامگاه پنجشنبه ۲۱ آبان، ساکنان بندرعباس، بندر اصلی ایران در خلیج فارس، در اعتراض به صفهای طولانی و خالی بودن پمپهای بنزین، با خودروهای خود مسیری را در نزدیکی یک جایگاه سوخت در محله رجایی این شهر مسدود کردند. پیشتر نیز رانندگان در مسیر میناب به بندرعباس به کمبود سوخت اعتراض کرده بودند.
هفت سال پس از «آبان خونین»
هفت سال پیش دولت اندکی پس از نیمهشب ۲۴ آبان ۱۳۹۸ اعلام کرد قیمت بنزین بین ۵۰ تا ۲۰۰ درصد افزایش خواهد یافت. رانندگانی که پیشتر برای هر لیتر بنزین ۱۰ هزار ریال پرداخت میکردند، از آن پس باید برای ۶۰ لیتر نخست در ماه، لیتری ۱۵ هزار ریال و برای مصرف بیشتر، لیتری ۳۰ هزار ریال میپرداختند.
اعتراضات ظرف چند ساعت آغاز شد و به بیش از ۱۰۰ شهر گسترش یافت. معترضان با خودروهای خود بزرگراهها را مسدود کردند، بانکها را به آتش کشیدند و تصاویر علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، را پایین کشیدند. رویترز بعدها بهنقل از افراد نزدیک به حلقه اطرافیان خامنهای گزارش داد که او در دومین روز اعتراضات به مقامهای ارشد گفته بود: «هر کاری لازم است برای پایان دادن به آن انجام دهید.»
حکومت حدود یک هفته اینترنت را قطع کرد و نیروهای امنیتی در ماهشهر، در جنوب غرب ایران، و شهرهای سراسر کشور، از جمله از روی پشتبامها، با گلوله جنگی به معترضان شلیک کردند. صدها نفر کشته و بیش از هفت هزار نفر بازداشت شدند و این کشتار بهعنوان «آبان خونین» در ذهن ایرانیان ثبت شد.
آن دو قیمت، یعنی ۱۵ هزار و ۳۰ هزار ریال، هنوز هم دو نرخ ارزانتر بنزین هستند. در سال ۱۳۹۸، نرخ ارزانتر معادل حدود ۱۲ سنت آمریکا بود. پس از هفت سال تورم و سقوط ارزش ریال، این رقم اکنون معادل حدود نیم سنت آمریکا است.
حکومت از آن زمان تاکنون خطر افزایش عمومی قیمت بنزین را نپذیرفته است. هر بار که فشارهای اقتصادی به نقطه انفجار رسیده، خشم عمومی متوجه حکومت شده است: در خرداد ۱۳۸۶، هنگامی که سهمیهبندی آغاز شد، جایگاههای سوخت در تهران به آتش کشیده شدند و خیزش ناشی از فروپاشی اقتصادی به کشتار دی ماه ۱۴۰۴ انجامید.
خاطره این رویدادها بر تمامی تصمیمگیریها سایه افکنده است. سقاب اصفهانی این هفته گفت قیمت بنزین در سهمیه سوم هر فصل بازنگری خواهد شد، اما «مجموعهای از نهادهای امنیتی، نظامی و انتظامی» باید ابتدا نظر خود را اعلام کنند. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، نیز گفت دو نرخ ارزانتر تغییری نخواهند کرد.
بنزین نیمسنتی
هر خودرو شخصی ماهانه با کارت سوخت خود سهمیهای دریافت میکند: ۶۰ لیتر با قیمت هر لیتر ۱۵ هزار ریال، معادل نیم سنت آمریکا؛ ۵۰ لیتر با قیمت ۳۰ هزار ریال، معادل حدود یک سنت؛ و از ۱۷ شهریور، ۵۰ لیتر با قیمت ۱۰۰ هزار ریال، معادل کمتر از چهار سنت. هزینه کل سهمیه ماهانه ۱۶۰ لیتری حدود هفت میلیون و ۴۰۰ هزار ریال، معادل دو دلار و ۷۰ سنت است.
اما دولت بهجای افزایش قیمتها، دسترسی به بنزین را محدود میکند.
تا پیش از این، رانندگانی که سهمیهشان تمام میشد، میتوانستند با استفاده از کارت «اضطراری» جایگاه سوخت، بنزین را به نرخ سهمیه سوم خریداری کنند. شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی اعلام کرد که در ۱۷ شهریور، ۴۱ درصد از کل بنزین فروختهشده، معادل حدود ۵۹ میلیون لیتر در روز، از طریق کارتهای جایگاه عرضه شده بود.
از اول نوامبر، کارتهای جایگاه در ۱۱ استان جمعآوری شدهاند؛ استانهایی که تقریبا همگی در امتداد مرزهای ایران با پاکستان، افغانستان، ترکمنستان، عراق، ترکیه و منطقه قفقاز یا در سواحل خلیج فارس قرار دارند؛ مناطقی که بهگفته مقامها، سوخت یارانهای از آنها قاچاق میشود. اجرای این طرح از کرمان آغاز شد که نخستین استان محرومشده از کارتهای جایگاه بود و سپس به مناطق دیگر گسترش یافت.
تهران که روزانه حدود ۲۰ میلیون لیتر، معادل مصرف مجموع ۱۵ استان دیگر، بنزین مصرف میکند فعلا از این محدودیت مستثنا شده است. در پایتخت، در عوض، هر نوبت سوختگیری با کارت جایگاه به کد ملی مالک خودرو مرتبط میشود. به رانندگانی که در هر نقطه از کشور به بنزین بیشتری فراتر از سهمیه خود نیاز دارند، گفته شده است بنزین سوپر را با قیمت حدود یک میلیون ریال، معادل ۳۷ سنت، برای هر لیتر خریداری کنند؛ رقمی بیش از ۶۰ برابر ارزانترین نرخ بنزین.
محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رییسجمهوری، گفت کارتهای جایگاه طی چند هفته، استان به استان جمعآوری خواهند شد. او قاچاق سوخت را دلیل این تصمیم دانست.
او گفت: «چند هزار وانت نیسان کاری جز جمعآوری سوخت از استانهای مختلف و انتقال آن به آن سوی مرز ندارند.» قائمپناه میزان قاچاق را روزانه ۳۰ میلیون لیتر اعلام کرد. هر لیتر بنزین در پاکستان حدود دو میلیون و ۶۰۰ هزار ریال، معادل ۹۶ سنت، فروخته میشود.
نظامالدین موسوی، نماینده سابق مجلس، گفت حدود ۹۰ درصد سوخت قاچاقشده گازوئیل است، نه بنزین. او گفت: «بهانهتراشی را کنار بگذارید و بگویید دنبال افزایش قیمت هستید.»
«نه ظرفیت واردات وجود دارد و نه پول آن»
در پس این اقدامات، شکاف میان عرضه و تقاضای بنزین قرار دارد که جنگ جبران آن را ناممکن کرده است.
بر اساس آمارهای رسمی که وبسایت رویداد۲۴ به آنها استناد کرده است، میانگین مصرف روزانه بنزین در ایران تا پایان اکتبر حدود ۱۳۳ میلیون لیتر بوده و در شهریور به اوج ۱۴۴ میلیون لیتر رسیده است؛ در حالی که پالایشگاهها روزانه بین ۱۱۲ تا ۱۳۵ میلیون لیتر بنزین تولید میکنند.
حسین طائب، رییس سازمان بسیج، پنجشنبه ۲۱ آبان گفت ایران همچنان روزانه حدود هفت میلیون لیتر بنزین وارد میکند. محاصره دریایی بنادر ایران از سوی آمریکا که از فروردین ماه برقرار شده، واردات را دشوارتر و پرهزینهتر کرده است. پالایشگاهها و انبارهای سوخت نیز در جریان جنگ آسیب دیدهاند.
عطا حسینیان، روزنامهنگار حوزه اقتصاد و انرژی، به ایراناینترنشنال گفت: «تمام تلاش دولت این است که مصرف بنزین را با تولید داخلی متناسب کند. نه ظرفیت واردات بنزین وجود دارد و نه پول آن.»
بهگفته او، دولت همان روشی را اجرا میکند که برای قبضهای برق و گاز به کار گرفته است: سهمیهای ثابت با قیمت ارزان و نرخی بسیار بالاتر برای مصرف مازاد؛ در حالی که بنزین جایگاهها نیز «قطرهچکانی» عرضه میشود.
او گفت: «مردم مجبورند به پنج جایگاه مراجعه کنند تا شاید پس از ساعتها ایستادن در صف، بتوانند در یکی از آنها بنزین ارزانتر پیدا کنند.»
حسینیان با اشاره به یک ضربالمثل فارسی گفت: «جمهوری اسلامی مردم را به مرگ میگیرد تا به تب راضی شوند.»
او پیشبینی میکند پس از مشخص شدن سرنوشت تنگه هرمز و محاصره، قیمت بنزین سهمیه سوم بهصورت تدریجی و فصلی به لیتری ۵۰۰ هزار تا ۷۰۰ هزار ریال، معادل ۱۸ تا ۲۶ سنت، افزایش یابد.
«لطفا دیگر حرف نزنید»
سهمیهبندی همچنین موجب اختلاف در درون ساختار حاکمیت شده است.
کمتر از یک روز پس از اظهارات سقاب اصفهانی، محمدرضا عارف، معاون اول رییسجمهوری، به مقامها دستور داد اظهارنظر درباره بنزین را متوقف کنند. او گفت تصمیمها تنها از طریق سخنگوی دولت یا شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی اطلاعرسانی خواهد شد.
احمد امیرآبادی فراهانی، نماینده سابق مجلس، در پیامی خطاب به سقاب اصفهانی نوشت: «دکتر، لطفا دیگر حرف نزنید، مصاحبه نکنید، روی اعصاب مردم نروید.»
روزنامه تندرو کیهان «جریانی» در دولت را متهم کرد که افزایش قیمتها را «از راههای دیگر» دنبال میکند. این روزنامه اظهارات دو معاون رییسجمهوری را «تحریکآمیز» خواند و گفت این سخنان به «رسانههای معاند» خوراک داده است.
کیهان نوشت: «نهادهای نظارتی و امنیتی باید برای بازدارندگی وارد عمل شوند.»
این روزنامه همچنین هشدار داد که بدون کارتهای جایگاه، در صورت ازسرگیری جنگ، ایرانیان نمیتوانند مانند بسیاری از مردم در جنگهای ۱۲ روزه و ۴۰ روزه از شهرها فرار کنند.
روزنامه تندرو فرهیختگان نیز این سیاست را «بازی رسانهای با روان جامعه در میانه جنگ» توصیف کرد.
«با ماهی ۱۱۰ لیتر بنزین چه میشود کرد؟»
این اقدامات در فضای مجازی با خشم و تمسخر کاربران روبهرو شد.
یکی از کاربران نوشت: «با مصرف سوخت خودروهای داخلی، با ماهی ۱۱۰ لیتر بنزین چه میشود کرد؟»
کاربر دیگری پرسید تکلیف میلیونها نفری که هر روز برای «درآوردن ماهی ۳۵۰ تا ۴۰۰ میلیون ریال»، معادل حدود ۱۳۰ تا ۱۵۰ دلار، به تهران رفتوآمد میکنند و «با نان و تخممرغ زندگی را میگذرانند» چیست.
کاربر سومی نوشت: «پیام دولت این است که قیمت واقعی بنزین یک میلیون و ۱۰۰ هزار ریال است.»
با چنین قیمتی، هزینه سهمیه ماهانه ۱۶۰ لیتری از حداقل دستمزد حدود ۱۶۶ میلیون ریالی، معادل ۶۱ دلار، بیشتر خواهد بود.
File photo: A man sits alone on a bus on a rainy day in Tehran, Iran.
قرنیه، بیضه، کلیه، مغز استخوان و کبد؛ اینها آخرین داراییهایی هستند که برخی از مردم ایران زیر فشار مشکلات اقتصادی برای تامین هزینههای زندگی به فروش گذاشتهاند. تنگناهای معیشتی شماری از شهروندان را به جایی رسانده که برای به دست آوردن پول، اعضا و بافتهای بدن خود را عرضه میکنند.
بررسی آگهیهای اینترنتی نشان میدهد فروش کلیه دیگر تنها گزینه مطرحشده نیست و در موارد متعددی، چند عضو یا بافت بدن بهطور همزمان برای فروش پیشنهاد شدهاند. این موضوع ابعادی تازه از وضعیت بازار فروش اعضای بدن در ایران را نشان میدهد.
از فروش یک کلیه تا عرضه همزمان چند عضو
بررسی بیش از ۶۰۰ آگهی فروش اعضای بدن در یک کانال تلگرامی، از اول خرداد تا هفتم آبان ۱۴۰۵، نشان میدهد در ۲۰۱ مورد، حدود یکسوم آگهیها، بیش از یک عضو یا بافت بدن برای فروش پیشنهاد شده است.
کلیه همچنان پرتکرارترین عضو است و نام آن در ۴۹۸ آگهی دیده میشود. مغز استخوان نیز در ۲۷۹ آگهی و کبد در ۵۱ آگهی مطرح شده است. در ۱۵ مورد، نام بیضه و در دو آگهی نیز نام قرنیه ثبت شده است.
در ۱۴۲ آگهی، کلیه و مغز استخوان همزمان عرضه شدهاند و در ۲۶ آگهی دیگر، نام کلیه، مغز استخوان و کبد در کنار یکدیگر آمده است.
همچنین در ۱۱۰ آگهی، اصلا نامی از کلیه برده نشده و فقط اعضا یا بافتهای دیگر برای فروش پیشنهاد شدهاند.
برخی از فروشندگان اعضای بدن در گفتوگو با ایراناینترنشنال، مشکلات اقتصادی را دلیل اصلی این اقدام بیان کردند.
یکی از آنها مردی است که چند عضو بدن خود، از جمله بیضه، را برای فروش آگهی کرده است.
او میگوید: «با از دست دادن این اعضا همچنان میتوانم دوباره زندگی کنم.»
این در حالی است که از نبود مسیر شناختهشده پیوند برخی از اعضایی که برای فروش پیشنهاد کرده، اطلاعی ندارد.
مرد دیگری میگوید برای تامین آینده دختر خردسالش حاضر است حتی اعضای حیاتی بدن خود را نیز واگذار کند.
او فروش اعضای بدن را راهی برای فراهم کردن پول و تامین آینده فرزندش میداند؛ تصمیمی که نشان میدهد نگرانی از وضعیت اقتصادی خانواده تا چه اندازه بر انتخاب او تاثیر گذاشته است.
یکی دیگر از فروشندگان، صاحب یک کسبوکار پوشاک بوده که پس از ورشکستگی، با بدهیهای انباشته و چکهای برگشتی روبهرو شده است. او که توان پرداخت تعهدات مالی خود را ندارد، امیدوار است از طریق فروش عضو، پول لازم را برای تسویه بخشی از بدهیهایش فراهم کند.
در میان مصاحبهشوندگان، فردی نیز هست که از سالها مستاجری و خانهبهدوشی خسته شده است. او میخواهد با پول حاصل از فروش عضو، خانهای برای خود تهیه کند و از مشکلات اجارهنشینی رهایی یابد؛ هرچند مشخص نیست مبلغی که انتظار دریافت آن را دارد، برای خرید مسکن کافی باشد.
زنی سرپرست خانوار نیز برای تامین هزینه زندگی خود و دو دخترش به دنبال مشتری است.
برخلاف کسانی که برای پرداخت بدهی یا خرید خانه تصمیم به فروش عضو گرفتهاند، مشکل اصلی او تامین مخارج روزمره خانواده است.
این گفتوگوها نشان میدهند انگیزه فروشندگان یکسان نیست؛ از ورشکستگی و بدهی تا نگرانی برای آینده فرزندان، نداشتن مسکن و هزینههای جاری زندگی. با این حال، وجه مشترک آنها فشار مالی و امید به تامین پول از طریق فروش بخشی از بدن است.
این تصمیمها در شرایطی گرفته میشوند که تورم نقطهبهنقطه ایران در مهر ۱۴۰۵ به نزدیک ۸۹ درصد رسیده و افزایش هزینههای زندگی، مسکن و کالاهای ضروری، فشار بیشتری بر درآمد خانوارها وارد کرده است.
رابطه مشکلات اقتصادی و فروش کلیه در ایران موضوع تازهای نیست. پژوهشی دانشگاهی که در سال ۱۴۰۳ منتشر شد، نشان داد حدود ۸۳ درصد از ۲۱۵ فرد بررسیشده در بازار کلیه تهران، برای تامین هزینههای بلندمدت، از جمله پرداخت بدهی و خرید کالاهای بادوام، وارد این بازار شده بودند. نزدیک به سهچهارم آنها نیز مستاجر بودند.
در این میان، قیمتهای پیشنهادی اعضای بدن نیز طی ۱۰ سال گذشته از میلیونها به میلیاردها تومان رسیدهاند.
سال ۱۳۹۵، مبالغ مطرحشده برای فروش کلیه حدود ۲۰ تا ۳۰ میلیون تومان بود. در سال ۱۳۹۹، رسانهها از آگهیهایی با قیمت ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون تومان گزارش دادند و در سال ۱۴۰۰ نیز ارقام ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومانی مطرح میشد.
اکنون در برخی آگهیها قیمت پیشنهادی کلیه به ۳۰ میلیارد تومان میرسد؛ رقمی حدود هزار برابر سقف قیمت پیشنهادی در آگهیهای یک دهه پیش.
برای کبد نیز تا ۳۰ میلیارد تومان، مغز استخوان تا ۲۳ میلیارد تومان و بیضه تا ۱۰ میلیارد تومان پیشنهاد شده است. برای قرنیه چشم، قیمت مشخصی اعلام نشده و فروشندگان مبلغ را توافقی عنوان میکنند.
با این حال، قیمت پیشنهادی به معنای انجام معامله یا دریافت کامل مبلغ نیست. هزینههای احتمالی درمان و مراقبت نیز میتواند از پولی که در نهایت برای فروشنده باقی میماند، بکاهد.
اعضایی که فروش آنها لزوما به معنای امکان پیوند نیست
اما همه اعضا و بافتهایی که در آگهیها نام برده میشوند، از نظر پزشکی شرایط یکسانی برای اهدا و پیوند ندارند.
اهدای کلیه از فرد زنده امکانپذیر است، اما جراحی و زندگی پس از آن میتواند با خطرهایی برای سلامت اهداکننده همراه باشد. اهدای بخشی از کبد نیز امکانپذیر است، اما جراحی بزرگتری محسوب میشود و خطر عوارض جدی دارد.
مغز استخوان در واقع منبع سلولهای بنیادی خونساز است و اهدای آن با فروش یک عضو کامل تفاوت دارد. قرنیه معمولا از افراد فوتشده تامین میشود و برای خرید و پیوند بیضه از فروشنده در ایران نیز شواهد معتبری از وجود یک روش تثبیتشده پزشکی به دست نیامده است.
بنابراین، انتشار آگهی فروش یک عضو به تنهایی به معنای امکان پزشکی پیوند آن یا وجود خریدار واقعی نیست.
درآمدزایی واسطهها از بازار فروش اعضای بدن
افزایش تمایل به فروش اعضای بدن بهعنوان آخرین دارایی برای تامین هزینههای زندگی، زمینه شکلگیری بازارهای جانبی و درآمدزایی واسطهها را نیز فراهم کرده است.
در این بازار، برخی افراد حتی برای انتشار آگهی و معرفی خریدار احتمالی از فروشندگان پول مطالبه میکنند.
در بررسی میدانی این گزارش، گرداننده یکی از کانالهای تلگرامی برای انتشار آگهی فروش عضو، ۲۰۰ هزار تومان درخواست کرد. او همچنین اعلام کرد با دریافت ۴۰۰ هزار تومان دیگر، مشخصات فروشنده را از طریق یک «انجمن» در اختیار بیماران نیازمند پیوند در بیمارستانها قرار میدهد تا شانس پیدا شدن خریدار افزایش یابد.
به این ترتیب، برای استفاده از هر دو خدمت، مجموعا ۶۰۰ هزار تومان مطالبه میشود؛ آن هم پیش از پیدا شدن خریدار یا انجام معامله.
گرداننده کانال برای واریز وجه، شماره کارت بانکی ارائه کرد.
گزارشهای رسانهای نیز از فعالیت واسطهها در بازار خریدوفروش اعضای بدن حکایت دارند.
بر اساس این گزارشها، برخی مدیران کانالهای تلگرامی برای تشکیل پرونده و پیدا کردن خریدار حدود چهار میلیون تومان مطالبه میکنند.
در همین حال، برخی فروشندگان به امید دریافت پول بیشتر بهدنبال دلالانی هستند که ادعا میکنند میتوانند برای اعضای بدن آنها مشتری پیدا کنند.
رد پای شبکههای خریدوفروش اعضای بدن مرتبط با ایران در کشورهای همسایه نیز دیده میشود.
رسانههای عراقی در آذر ۱۴۰۴ از بازداشت فردی در بغداد خبر دادند که به گفته یک منبع پلیس، با افرادی در اهواز و اربیل برای خریدوفروش کلیه ارتباط داشت.
شهریور ۱۴۰۵ نیز منابع امنیتی عراق از شناسایی شبکه دیگری در نجف خبر دادند که با افرادی در ایران و اقلیم کردستان عراق در ارتباط بود.
رسانههای عراقی گزارش دادهاند که در برخی معاملات، فروشنده تنها یکسوم یا کمتر از مبلغ پرداختی خریدار را دریافت میکند و بقیه پول صرف هزینههای دیگر و سهم واسطهها میشود.
از آدمربایی تا قاچاق اعضای بدن
در کنار بازار خریدوفروش اعضای بدن، گزارشهایی از فعالیت باندهای تبهکار نیز منتشر شده است. گروههایی که به آدمربایی، تلاش برای برداشت غیرقانونی اعضا و کلاهبرداری متهم شدهاند.
مهر ۱۴۰۵، رسانهها در ایران از ربایش و شکنجه اتباع پاکستانی و هندی در اطراف تهران خبر دادند. به گفته شاکیان، گروگانگیران خانواده قربانیان را به برداشت و فروش اعضای بدن آنها تهدید میکردند.
ادعاهای مربوط به برداشت واقعی اعضا هنوز به تایید رسمی نرسیده است.
پرونده شهرری نیز شامل گزارشهایی درباره بازداشت متهمان به قاچاق اعضای بدن بود.
اردیبهشت ۱۴۰۴، پلیس از آزادی ۱۸ گروگان و بازداشت بیش از ۱۰ مظنون در پروندهای مرتبط با قاچاق اعضای بدن در شهرری خبر داد.
حدود دو هفته پیش از آن نیز ۹ مظنون ایرانی و عراقی به اتهام انتقال اتباع خارجی برای برداشت غیرقانونی اعضا بازداشت شده بودند.
در پروندهای دیگر در یزد، پلیس از شناسایی شبکه کلاهبرداری اینترنتی خبر داد که از عنوان فروش مغز استخوان برای فریب افراد استفاده میکرد.
بیماران نیازمند پیوند؛ سوی دیگر بحران اقتصادی
در سوی دیگر این بازار، بیمارانی قرار دارند که با وجود نیاز به پیوند، توان پرداخت مبالغ درخواستی فروشندگان را ندارند.
بر اساس آمار اعلامشده از سوی انجمن اهدای عضو ایرانیان در آبان ۱۴۰۵، حدود ۲۷ هزار بیمار در کشور در انتظار پیوند عضو هستند و روزانه ۱۰ تا ۱۲ نفر به دلیل نرسیدن عضو پیوندی جان خود را از دست میدهند.
این آمار مربوط به انواع پیوند است و همه این بیماران متقاضی خرید عضو نیستند.
کلیه، مغز استخوان، کبد و بیضه؛ آخرین داراییهایی هستند که برخی از ایرانیان امیدوارند با فروش آنها بدهیهایشان را پرداخت کنند، خانهای بخرند یا هزینه زندگی خانواده را تامین کنند. اما حتی دریافت مبالغ پیشنهادی نیز لزوما مشکلات مالی آنها را برطرف نمیکند.
در بازاری که برخی افراد برای تامین معاش به فروش آخرین دارایی خود روی آوردهاند، حتی پیدا کردن خریدار نیز میتواند هزینه داشته باشد؛ بیآنکه معلوم باشد این تصمیم سرانجام گرهی از مشکلات اقتصادی آنها باز خواهد کرد.