بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، با گذشت بیش از هفت ماه از بازداشت علیرضا اسفندیاری، شهروند معترض، او همچنان در زندان عادلآباد شیراز محبوس است. وضعیت پرونده این شهروند زندانی همچنان نامشخص مانده است.
علیرضا اسفندیاری ۲۹ بهمنماه در مرودشت بازداشت شد و تاکنون علت بازداشت و اتهامهای مطرحشده علیه او مشخص نشده است.
بوژوویچ سهشنبه ۳۱ شهریور در مصاحبه با روزنامه وییِستی، از رسانههای معتبر و اصلی مونتهنگرو، گفت دادگاه عالی پودگوریتسا وزارت دادگستری مونتهنگرو را از این تصمیم مطلع کرده و این وزارتخانه نیز موضوع را به اطلاع وزارت دادگستری آمریکا رسانده است.
او افزود مراحل بعدی پرونده براتی با همکاری نهادهای پلیس انجام خواهد شد.
براتی که با سپاه پاسداران و وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی همکاری داشته، از سوی آمریکا به مشارکت در حملات سایبری گسترده و وارد آوردن بیش از ۳.۴ میلیارد دلار خسارت به زیرساختهای این کشور متهم شده است.
براتی که تابعیت ترکیه را نیز دارد، پنجم تیرماه در شهر ساحلی کوتور در مونتهنگرو بازداشت شد. به نوشته روزنامه وییستی، عملیات دستگیری او با همکاری پلیس مونتهنگرو و اداره تحقیقات فدرال آمریکا، افبیآی، انجام گرفت.
پلیس مونتهنگرو در آن زمان اعلام کرد براتی از افراد مهم تحت تعقیب در پروندههای جرائم سایبری و جرائم سازمانیافته بوده و برای رسیدگی به پروندهاش در آمریکا بازداشت شده است.
او در پروندهای در نیویورک با چندین اتهام، از جمله توطئه برای کلاهبرداری رایانهای، نفوذ غیرقانونی به سامانههای رایانهای و سرقت هویت روبهرو است.
اتهام حمله به صدها دانشگاه و نهاد آمریکایی
پلیس مونتهنگرو اعلام کرد براتی از سال ۲۰۱۳ در حملات گسترده هکری علیه زیرساختهای ایالات متحده نقش داشته و بیش از ۱۵۰ دانشگاه آمریکایی در این حملات هدف قرار گرفتهاند.
به گفته پلیس، دادههای سرقتشده و حسابهای دانشگاهی هکشده به نفع سپاه پاسداران و شماری دیگر از کاربران در ایران، از جمله دانشگاههای ایرانی، مورد استفاده قرار گرفتهاند.
۲۷ مرداد، وزارت دادگستری آمریکا اعلام کرد کیفرخواست تکمیلی ۱۴ فقرهای علیه ۱۷ عضو «موسسه مبنا»، شرکتی مستقر در ایران، از حالت محرمانه خارج شده است. نام امیر براتی نیز در این کیفرخواست دیده میشود.
بر اساس این پرونده، موسسه مبنا دستکم از سال ۲۰۱۳ یک کارزار هماهنگ را برای نفوذ به سامانههای رایانهای ۱۴۴ دانشگاه در آمریکا، ۱۷۸ دانشگاه در دیگر کشورها، دستکم ۴۲ شرکت خصوصی آمریکایی، ۱۱ شرکت خصوصی خارجی، پنج نهاد دولتی فدرال و ایالتی آمریکا و دستکم دو سازمان غیردولتی اجرا کرده است.
اطلاعات کیفرخواست حاکی از آن است که اعضای این شبکه بیش از ۳۱ ترابایت داده دانشگاهی و مالکیت فکری را به سرقت بردهاند و به حسابهای ایمیل کارکنان شرکتهای خصوصی، نهادهای دولتی و سازمانهای غیردولتی دسترسی پیدا کردهاند.
جمهوری اسلامی در سالهای اخیر دامنه عملیات سایبری خود را گسترش داده و هکرهای وابسته به آن بارها به اهدافی در کشورهای مختلف، بهویژه آمریکا و اسرائیل، حمله کردهاند.
برنامه «پاداش برای عدالت» وزارت خارجه آمریکا مردادماه برای ارائه اطلاعاتی درباره پنج هکر مرتبط با حکومت ایران تا ۱۰ میلیون دلار جایزه تعیین کرد.
از «کینگ لت» تا بازداشت در کوتور
یافتههای اختصاصی ایراناینترنشنال نشان میدهد امیر براتی، فرزند حسین، سوم اسفند ۱۳۶۴ در خانوادهای اهل قوچان، در مشهد متولد شد.
ایراناینترنشنال سابقهای از محل تحصیل او نیافت، اما یک سند قضایی مربوط به سال ۱۳۹۳، براتی را کارشناس امنیت سایبری معرفی کرده است.
براتی ۳۹ ساله سالها با نام هکری «کینگ لت» فعالیت میکرد. یک کارشناس سایبری که با ایراناینترنشنال مصاحبه کرد، گفت براتی اصرار داشت در میان هکرها با همین نام شناخته شود.
او افزود: «امیر خود را پادشاه این عرصه میدید و اینکه با وجود سالها فعالیت هکری از پیگیری و تعقیب قضایی جسته بود و نامش در هیچکدام از بیانیههای دولت آمریکا نیامده بود، این ذهنیت سَروری را در او تقویت کرده بود یا دستکم اینگونه وانمود میکرد.»
براتی اندکی پس از مهاجرت به ترکیه در نوروز ۱۴۰۰، با خرید ملکی گرانقیمت در یک برج مسکونی در استانبول، تابعیت ترکیه را به دست آورد.
او سپس بهدلیل نگرانی از افشای هویتش، نام و نام خانوادگی خود را بهطور قانونی در این کشور تغییر داد.
براتی ابتدای تیر امسال، پس از سالها پرهیز آشکار از سفر به اروپا، همراه همسرش برای گذراندن تعطیلات تابستانی راهی مونتهنگرو شد.
به احتمال زیاد او تصور میکرد سفر با گذرنامه و نامی متفاوت به مونتهنگرو، کشوری که هنوز عضو اتحادیه اروپا نیست و با آمریکا پیمان دوجانبه استرداد مجرمان ندارد، خطر چندانی برایش نخواهد داشت.
با این حال پلیس مونتهنگرو او را بازداشت کرد و اکنون دادگاه عالی پودگوریتسا نیز با استردادش به آمریکا موافقت کرده است.
مونتهنگرو، کشور کوچک ساحلی در جنوب اروپا و عضو ناتو، با ایالات متحده و دیگر کشورهای غربی همکاری حقوقی و امنیتی دارد و مقامهای آن پیش از این نیز بر اساس درخواستهای بینالمللی، افراد تحت تعقیب را بازداشت کرده و پرونده آنان را برای بررسی استرداد به دادگاه ارجاع دادهاند.
ایراناینترنشنال برای بررسی گزینههای باقیمانده پیش روی مسافران با چند شرکت هواپیمایی بینالمللی و چهار آژانس مسافرتی تماس گرفته است. پاسخهای این شرکتها و بررسیها نشان میدهد گزینههای سفر به ایران و خروج از کشور محدودتر شده و حتی پروازهایی که در حال حاضر امکان رزرو دارند، ممکن است لغو شوند.
یکی از نمایندگان شرکت هواپیمایی ترکیش به ایراناینترنشنال گفت این شرکت تمام پروازهای خود به ایران را دستکم تا مارس ۲۰۲۷ (اواسط اسفندماه) متوقف کرده است.
به گفته او، هیچ پروازی پیش از آن تاریخ برنامهریزی نشده و تضمینی هم برای ازسرگیری پروازها در مارس وجود ندارد.
شرکت هواپیمایی امارات نیز اعلام کرد دیگر به تهران پرواز نمیکند. لوفتهانزا و هواپیمایی اتریش هم گفتند پروازهای رفتوبرگشت به ایران دستکم تا ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ (دوم آبان) متوقف میماند و ازسرگیری آنها پس از این تاریخ قطعی نیست.
هواپیمایی قطر نیز اعلام کرد پروازهایش به ایران بهدلیل محدودیتهای حریم هوایی متوقف شده است. به گفته این شرکت، ازسرگیری این پروازها بهطور موقت برای ۲۹ نوامبر ۲۰۲۶ (هشتم آذر) برنامهریزی شده، اما این تاریخ ممکن است تغییر کند.
هشدار آمریکا درباره همکاری با شرکتهای هواپیمایی ایرانی
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، پیشتر اعلام کرد از اول مهر، فعالیت شرکتهای هواپیمایی ایران در خارج از کشور متوقف میشود و ارائه سوخت، خدمات فرودگاهی یا فروش بلیت به این شرکتها میتواند به حذف از نظام مالی دلار آمریکا بینجامد.
این تحریمها ورود هواپیماهای ایرانی به همه کشورها را بهطور خودکار ممنوع نمیکند و به معنای بسته شدن حریم هوایی کشورهای خارجی نیست.
با این حال، خطوط هوایی برای پروازهای بینالمللی به سوخت، خدمات زمینی، فروش بلیت و خدمات بانکی نیاز دارند و خطر تحریم ارائهدهندگان این خدمات میتواند فعالیت آنها را محدود کند.
بدین ترتیب، میزان اثرگذاری این محدودیتها به واکنش دولتها، فرودگاهها و شرکتهای خدماتی در کشورهای مختلف بستگی خواهد داشت.
سخنگوی وزارت خارجه چین ۳۱ شهریور تحریمهای آمریکا علیه شرکتهای هواپیمایی ایران را «غیرقانونی» خواند و گفت پکن همواره با «تحریمهای یکجانبه» که با قوانین بینالمللی مطابقت ندارند و به تایید شورای امنیت سازمان ملل نرسیدهاند، مخالفت است.
گزینههای پروازی کمتر میشود
چهار آژانس مسافرتی در آمریکای شمالی به ایراناینترنشنال گفتند امکان رزرو پرواز فعال شرکتهای هواپیمایی روسیه، چین، عمان، پگاسوس ترکیه و همچنین شرکتهایی که از ارمنستان به ایران پرواز میکنند، وجود ندارد.
بنا بر اعلام یکی از آژانسها، پگاسوس در برخی موارد همچنان برای مسیرهای ایران رزرو میپذیرد، اما پروازها کمی بعد لغو میشوند و مسافران ناچارند برنامه سفر خود را تغییر دهند.
بر اساس بررسی ایراناینترنشنال، ایران در سامانههای رزرو فلایدُبی و اکسپدیا بهعنوان مقصد قابل انتخاب نمایش داده نمیشد و جستوجوی مسیرهای دیگر نیز تا پیش از مارس ۲۰۲۷ گزینه قابل رزروی ارائه نداد.
وزارت خزانهداری آمریکا ۱۷ شهریور ۳۵ شرکت و یک فرد مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را تحریم کرد. این بسته شامل ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی بود.
نام شرکتهای هواپیمایی آتا، آسمان، ایرانایرتور، چابهار، زاگرس، سپهران، قشمایر، کیشایر، کارون، تابان و وارش در این فهرست دیده میشد.
هشت شرکت مستقر در امارات، بریتانیا، ترکیه، مالزی و قزاقستان نیز تحریم شدند و وزارت خزانهداری به ارتباط شماری از آنها با ماهانایر اشاره کرد.
سفر زمینی از ترکیه؛ جایگزینی طاقتقرسا
چند آژانس مسافرتی اعلام کردند محدود شدن پروازها کسبوکار آنها را بهشدت تحت تاثیر قرار داده و مسافران را به جستوجوی مسیرهای جایگزین واداشته است.
به گفته آنها، برخی مسافرانی که از کشورهای غربی راهی ایران هستند، ابتدا به ترکیه پرواز میکنند و سپس با اتوبوس سفری حدود ۱۷ ساعته را تا شهر وان، نزدیک مرز ایران، طی میکنند.
مسافران از آنجا از مرز زمینی وارد ایران میشوند. به گفته آژانسها، رسیدن از وان به تهران با اتوبوس یا خودرو ۱۶ تا ۱۷ ساعت دیگر طول میکشد. بنابراین تنها بخش زمینی سفر ممکن است بیش از ۳۰ ساعت زمان ببرد؛ بدون احتساب پرواز اولیه، عبور از مرز و زمان انتظار.
آژانسها افزودند ماهانایر پس از قطع دسترسی به خدمات زمینی در فرودگاههای ترکیه، فعالیت خود را در این کشور متوقف کرده است.
۲۵ شهریور، ماهانایر اعلام کرد پروازهای رفتوبرگشت خود به مسقط، استانبول و آنکارا را تا اطلاع ثانوی متوقف میکند.
ماهانایر این تصمیم را به محدودیتهای اعلامشده از سوی مراجع هوانوردی عمان و ترکیه نسبت داد.
گرجستان پروازها را متوقف کرد؛ ابهام درباره عراق
برخی کشورها از هماکنون محدودیتهایی را برای فعالیت شرکتهای هواپیمایی ایرانی اعمال کردهاند.
به گزارش رسانههای گرجستان، پرواز شرکتهای هواپیمایی ایرانی مشمول تحریمهای آمریکا به این کشور از ۳۰ شهریور متوقف شد.
سازمان هواپیمایی کشوری گرجستان پیشتر اعلام کرده بود هنگام صدور مجوز برای شرکتهای خارجی، سازوکارهای تحریمی آمریکا و اروپا را در نظر میگیرد.
خبرگزاری رویترز ۳۱ شهریور به نقل از دو منبع در سازمان هواپیمایی کشوری عراق گزارش داد دولت این کشور به مقامهای هوانوردی دستور داده است پروازهای ایران به بغداد را از چهارشنبه اول مهر تعلیق کنند.
بر اساس این گزارش، دولت عراق در حال بررسی انتقال پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایران از بغداد به فرودگاه نجف است.
مجید اخوان، سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری، نیز از لغو پروازهای ایران به بغداد و مسقط خبر داد و گفت فرودگاه بغداد از بامداد اول مهر پروازهای ایرانی را نمیپذیرد.
او اضافه کرد: «در حال هماهنگی و رایزنی هستیم تا پروازهایی که مقصد آنها بغداد است، به سمت فرودگاه نجف هدایت شوند. همچنین پذیرش مسافران ایرانی در فرودگاه عمان انجام نمیشود و رایزنیها در این خصوص ادامه دارد.»
رسانه آی۲۴نیوز ۳۱ شهریور گزارش داد شرکت ایجت نیز پروازهای ورودی و خروجی خود به ایران را لغو کرده است.
ایراناینترنشنال در اینستاگرام از مخاطبان خود پرسید: «باتوجه به اعمال محاصره هوایی، نظر شما درباره توقف پروازهای خارجی چیست؟»
این پرسش همزمان با محدود شدن مسیرهای هوایی ایران و تعلیق پروازهای شماری از شرکتهای بینالمللی کشورهایی مانند ترکیه، گرجستان، عمان و عراق مطرح شد.
گزارشهای اخیر نیز از کاهش شدید گزینههای سفر هوایی به ایران و از ایران حکایت دارند.
حامیان افزایش فشار حداکثری چه میگویند؟
بررسی پاسخهای شهروندان نشان میدهد بخش بزرگی از آنان، توقف پروازهای خارجی را در چارچوب فشار سیاسی بر جمهوری اسلامی تفسیر میکنند.
استدلال و منطق موافقان اعمال چنین فشاری این است که اگر محدودیتها، هزینه سیاسی و اقتصادی جمهوری اسلامی را بالا ببرد، حاضرند بخشی از پیامدهای آن را هم تحمل کنند.
در شماری از پاسخها، این امید دیده میشود که محدود شدن پروازها، امکان رفتوآمد مقامها، نزدیکان حکومت یا خروج آنان از کشور را نیز دشوار کند.
شهروندی نوشت: «بالاخره آب به طبقات بالای کشتی هم رسید.»
این تعبیر، با شکلهای مشابه، چندین بار در پاسخها تکرار شده و به این برداشت اشاره دارد که بحران یا محدودیتهایی که پیشتر عمدتا مردم عادی را تحت فشار قرار میداد، اکنون میتواند به طبقات برخوردارتر نیز برسد.
استدلال پرتکرار دیگر این است که سفر هوایی، برای بخش بزرگی از جامعه از قبل هم بهدلیل گرانی از دسترس خارج شده بود و این محدودیتهای تازه، زندگی روزمرهشان را بهطور مستقیم تحت تاثیر قرار نمیدهد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، ۳۰ شهریور گفت شرکتهای هواپیمایی جمهوری اسلامی از اول مهر بهطور عملی از فعالیتهای بینالمللی محروم خواهند شد.
او هشدار داد فرودگاهها و شرکتهایی که به شرکتهای هواپیمایی تحریمشده خدمات ارائه کنند، ممکن است خود با تحریمهای آمریکا مواجه شوند.
نگرانی از پیامد محدودیتها بر مردم
در مقابل این استدلالها، گروه دیگری از شهروندان نسبت به هزینه انسانی و اقتصادی این محدودیتها هشدار دادند و گفتند موضوع، صرفا در لغو پروازهای مسافری خلاصه نمیشود.
شهروندی در همین زمینه نوشت: «همه به پروازهای مسافرتی فکر میکنند، ولی اصل مشکلی که ایجاد میشود پروازهای ترابری است.»
گروهی دیگر به ورود دارو، مواد اولیه، قطعات و کالاهای حساس از مسیر هوایی اشاره کردند.
نگرانی درباره دارو و بیماران از پررنگترین محورهایی است که در اظهار نظرهای این گروه طرح شده است.
مخاطبی تاکید کرد: «موضوع فقط سفر نیست. خیلی از کالاها از طریق مسیر هوایی به ایران میرسید، مثل دارو. الان قرار است شرایط بیماران چه شود؟»
به گفته این گروه از شهروندان، افزایش هزینه واردات در نهایت میتواند به رشد بیشتر تورم منجر شود. از نگاه آنان، فشار سیاسی بر جمهوری اسلامی ممکن است در عمل به افزایش هزینههای اقتصادی برای مردم بینجامد.
هواپیمایی ماهان ۲۵ شهریور اعلام کرد پروازهای خود به عمان را از ۲۶ شهریور و به ترکیه را از ۳۰ شهریور تا اطلاع ثانوی متوقف میکند. این شرکت تصمیم خود را به اعلام مراجع هوانوردی دو کشور نسبت داد.
این محدودیتها تنها به ترکیه و عمان محدود نیست. دولت گرجستان نیز اعلام کرده است پرواز همه شرکتهای هواپیمایی ایرانی به این کشور از ۳۰ شهریور متوقف میشود.
مسیرهای طولانیتر و فشار بر مرزهای زمینی
برخی شهروندان در پیامهایی به ایراناینترنشنال، درباره افزایش قیمت بلیت، طولانیتر شدن مسیرها به دلیل ضرورت انجام پروازها به شکل غیرمستقیم و دشوار شدن دیدار با خانوادهها اشاره کردند.
شهروندی، این تقابل را چنین خلاصه کرد: «در جنگ و جدال بین حکومت و آمریکا، این مردم هستند که دارند له میشوند.»
اشاره به شلوغی و ازدحام در مرزهای زمینی ایران مانند بازرگان و رازی از دیگر موارد طرح شده در نظرات شهروندان است.
نگرانی عمده این است که اگر سفر و جابهجایی به مسیر زمینی منتقل شود، فشار بر این گذرگاهها هم بیشتر میشود.
سقف راهبرد فشار حداکثری
در میان پیامها، برداشتهای متفاوتی نیز درباره هدف فشارهای تازه دیده میشود.
برخی، محدودیت پروازها را در امتداد افزایش تنش منطقهای یا حتی «علامت جنگ» دیدند و شماری دیگر، آن را فشار برای رسیدن به توافق تلقی کردند.
شماری دیگر نیز گفتند پس از سالها تحریم و بحران اقتصادی، جامعه به مرحلهای از عادت یا «بیحسی اجتماعی» رسیده است.
بررسی نظرات شهروندان نشان میدهد حتی در میان مخالفان حکومت، درباره هزینه انسانی و اجتماعی این فشارها اتفاقنظر وجود ندارد.
به نظر میرسد تا وقتی هزینه نمادین و مربوط به نهادهای حاکمیتی باشد، اجماع برای تحمل آن بسیار بیشتر است، اما با ملموس شدن هزینهها، این اجماع تا حدی شکننده میشود.
لیندزی و کریگ مردادماه پس از ۸۴ و ۹۳ روز اعتصاب غذا، بهدنبال دریافت تضمینهایی از جمله ازسرگیری تماس با خانواده، به اعتصاب خود پایان دادند.
با گذشت بیش از یک ماه، تنها دو تماس کوتاه برقرار شده و تماسهای منظمی که به آنان وعده داده شده بود، از سر گرفته نشده است.
درخواست مداخله مستقیم وزیر خارجه
خانواده فورمن در بیانیهای که سهشنبه ۳۱ شهریور منتشر شد، اعلام کرد یک ملاقات کنسولی برای ۱۳ مهر برنامهریزی شده است.
خانواده از تعیین این زمان استقبال کرد، اما گفت تاخیر طولانی در ملاقات با این زوج، بهویژه پس از اعتصاب غذای طولانی آنان، «بهشدت نگرانکننده» است.
بر اساس این بیانیه، کارکنان کنسولی بریتانیا در سال جاری تنها یک بار با لیندزی و کریگ ملاقات کردهاند؛ در حالی که بیش از ۲۰ ماه از بازداشت آنان میگذرد.
خانواده از میلیبند خواست با آنان دیدار کند، راههای دیپلماتیک موجود را دوباره بررسی کند و برای برقراری تماسهای منظم خانوادگی و دسترسی موثر کنسولی، به مقامهای جمهوری اسلامی فشار بیاورد.
جو بنت، فرزند لیندزی، گفت انتظار ندارد دولت بریتانیا بتواند به مقامهای جمهوری اسلامی دستور دهد، اما دولت موظف است از شهروندان خود دفاع کند و در صورت عمل نشدن به وعدهها، پیگیری را ادامه دهد.
او افزود لیندزی و کریگ با امید به بهبود شرایط، اعتصاب غذای خود را متوقف کردند و نباید تاخیر در تماس و ملاقات به وضعیتی عادی تبدیل شود.
سابقه بازداشت و محکومیت
لیندزی و کریگ ۱۴ دی ۱۴۰۳، هنگام سفر دور دنیا با موتورسیکلت و در مسیر اصفهان به کرمان بازداشت شدند. هر دوی آنان اتهام جاسوسی را رد کردهاند، اما شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران به ریاست ابوالقاسم صلواتی، هر یک را به ۱۰ سال زندان محکوم کرد.
در تیرماه نیز بدون حضور وکیل، مترجم یا امکان دفاع، دو سال دیگر به حکم کریگ بهدلیل گفتوگو با رسانهها افزوده شد.
درخواست تازه خانواده پس از نخستین حضور عمومی الیستر برت، نماینده ویژه بریتانیا در امور بازداشتهای پیچیده کنسولی، مطرح شده است.
خانواده فورمن از انتصاب او استقبال کرده، اما تاکید دارد محدودیت اختیارات این نماینده، مداخله سیاسی وزیران را ضروری میکند.
این خانواده خواستار دیدار با میلیبند، برقراری منظم تماسها و ملاقاتهای کنسولی و تدوین راهبردی مشخص برای آزادی این زوج شده است.
