دبیر شورای عالی امنیت ملی: دکترین هستهای را تغییر ندادهایم اما نمیدانیم در آینده چه شود
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، به شبکه الجزیره گفت ما همچنان به فتوای علی خامنهای پایبندیم و دکترین هستهای خود را تغییر ندادهایم، اما نمیدانیم در آینده چه پیش خواهد آمد.
رضایی با اشاره به اینکه بهتر است آمریکا شروط تهران برای پایان جنگ را بپذیرد، گفت این شروط پایان جنگ در همه جبههها، آزادسازی داراییهای مسدودشده و پایان محاصره دریایی است.
دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی همچنین گفت تهران خواهان پایان درگیری میان عربستان سعودی و حوثیها است.
رضایی گفت اقدامات آمریکا و اسرائیل این اجازه را به ما میدهد که از معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای خارج شویم.
رضایی با بیفایده خواندن تهدیدهای ترامپ، گفت: «آماده یک جنگ سرنوشتساز هستیم.»
اعتراضات دیماه در استان خراسان رضوی دستکم ۲۰ شهرستان را در بر گرفت.
خراسان رضوی؛ بستر اعتراضات بزرگ
خراسان رضوی، دومین استان پرجمعیت ایران، بهدلیل وزن مذهبی و سیاسی مشهد، وجود نهادهایی چون آستان قدس رضوی و انباشت مطالبات بیفرجام مردمی، در سالهای اخیر یکی از کانونهای اعتراض اقشار مختلف، به ویژه طبقه متوسط بوده است.
اعتراضات عمدتا اقتصادی دی ۱۳۹۶ از مشهد، نیشابور و کاشمر آغاز شد و بهسرعت رنگ سیاسی و ضدحکومتی گرفت. این استان در آبان ۱۳۹۸ نیز صحنه اعتراض بود و در خیزش ۱۴۰۱، حضور زنان، جوانان و دانشجویان در سراسر استان برجستهتر شد.
این گزارش تحقیقی شیوههای سرکوب دی ۱۴۰۴ در مشهد، بهعنوان مرکز اصلی استان، و فریمان، محل شکلگیری شبکه شناسایی معترضان را بررسی میکند که بر پایه اسناد و مطالب محلی، روایت شاهدان، منابع نزدیک به زندانیان سیاسی تهیه شده است. برای حفظ امنیت برخی منابع، نام آنها ذکر نشده است.
فریمان؛ رد شبکه شناسایی معترضان
شناسایی افراد حاضر در اعتراضات بخش قابل توجهی از روند سرکوب بود. بررسی آنچه در شهرستان فریمان رخ داد، به شبکهای میرسد که پیش از اعتراضات عمدتا در حوزه فرهنگ، هنر و رسانه فعالیت پوششی داشت.
بررسیهای ایراناینترنشنال نشان میدهد یک شبکه خبرچینی برای تصویربرداری از تجمعات و شناسایی معترضان در فریمان فعال شده بود. در مرکز این شبکه، نام صادق ملول قرار دارد؛ چهرهای با سابقه فعالیت فرهنگی و رسانهای و همکاری با مجموعههای وابسته به بسیج و سپاه پاسداران که منابع این گزارش، او را هادی تیمهای تصویربرداری از معترضان معرفی کردهاند.
ملول مدیر کانون بسیج هنرمندان شهرستان فریمان معرفی شده و سابقه همکاری با روابط عمومی سپاه پاسداران را نیز داشته است.
در یک رسانه محلی، مطلبی با امضای او و عنوان کانون بسیج هنرمندان فریمان منتشر شده و در شرح سوابقش نیز خود را «خبرنگار افتخاری» در همکاری با روابط عمومی سپاه پاسداران معرفی کرده است.
این سوابق، فعالیت فرهنگی و رسانهای ملول را به مجموعههای وابسته به بسیج و سپاه پاسداران پیوند میدهد.
«افسران جنگ نرم»؛ از ویترین هنری تا خبرچینی امنیتی
ملول در کانون بسیج هنرمندان، اعضا را برای تولید آثار همسو با اهداف تبلیغاتی حکومت سازماندهی میکرد.
در دی ۱۴۰۳، او از جوانانی که آنان را «افسران جنگ نرم» میخواند خواست درباره فعالیتهای امنیتی بسیج، حجاب و فضای مجازی فیلم بسازند.
برنامههای نمایشی و آموزشی این کانون نیز زمینه ارتباط با نوجوانان و جوانان علاقهمند به هنر را فراهم میکرد.
بر اساس اطلاعات گردآوریشده برای این گزارش، بخشی از همین شبکه به ظاهر «فرهنگی» یک سال بعد و در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ کارکردی امنیتی پیدا کرد.
تیمهای تصویربرداری از معترضان
بهگفته منابع مطلع، صادق ملول در جریان اعتراضات دی ۱۴۰۴ تیمهایی را برای تصویربرداری از معترضان فریمان هدایت کرد و تصاویر تهیهشده، به سازمان اطلاعات سپاه پاسداران در فریمان و مشهد منتقل شد.
این تصاویر برای شناسایی افراد حاضر در اعتراضات و افزودن مدارک به پروندههای امنیتیشان به کار رفت.بر اساس اطلاعات گردآوریشده، این روند به بازداشت ۲۳ نفر منجر شد.
انتصاب جدید برای ملول چند ماه پس از اعتراضات
چند ماه بعد، در خرداد ۱۴۰۵، صادق ملول به مدیریت مرکز خیریه «صدقات» رسید.
مجوز این مرکز به نام غلامعلی ملول صادر شده است؛ فردی از خاندان ملول که پاسدار بود و در شهریور ۱۳۶۵ هنگام ماموریتی در تایباد کشته شد.
رسیدن صادق ملول به مدیریت این مرکز، اگر نتوان آن را صریحا «پاداش حکومت» نامید، به هر روی نشان میدهد که فعالیت او در مجموعههای نزدیک به ساختار جمهوری اسلامی پس از اعتراضات نیز ادامه یافته است.
شبکه شناسایی با چاشنی «فعالیت فرهنگی»
در الگوی مورد بررسی این گزارش تحقیقی، فعالیت فرهنگی فقط یک پوشش نیست و به زیرساخت جذب نیرو و دسترسی به شبکهای از نوجوانان و جوانان تبدیل میشود که فراتر از تبلیغ و بسیج ایدئولوژیک، میتوانند هنگام در تنگنا بودن حاکمیت، به بخشی از ظرفیت امنیتی جمهوری اسلامی تبدیل شوند.
عفو بینالملل تاکید میکند که نظارت بر معترضان و ثبت اطلاعات آنان میتواند نقض حق حریم خصوصی باشد و اثری بازدارنده بر اعمال حق تجمع مسالمتآمیز بگذارد.
مشهد؛ هدف گرفتن قلب استان
در جریان سرکوب مشهد، منابع و شواهد حاکی از تیراندازی با کلاشنیکف از مواضع ثابت، از جمله کلانتری ۲۸ هفتتیر و کلانتری ۲۰ قاسمآباد در حاشیه میدان امامیه بوده است.
در دانشگاه فردوسی مشهد تیراندازی برای سرکوب تجمعات تا نیمهشب ادامه داشت و شمار زیادی از نیروهای لباسشخصی در محوطه دانشگاه مستقر شدند.
در بلوار وکیلآباد، پارک ملت، بلوار سجاد و میدان آزادی، معروف به فلکه پارک، نیروهای امنیتی مسیرها را با خودرو، کامیون و موتورسیکلت بستند و مردم به رگبار بسته شدند.
حرکت مردم به سوی ساختمان سازمان صداوسیما نیز پس از عقبنشینی اولیه نیروها با حمله و تیراندازی متوقف شد. گزارشها همچنین از آتش مستقیم و هدف گرفتن جمجمه معترضان حکایت دارد.
سرکوب تجمعات همراه با قطع ارتباطات مردم و اینترنت همراه بود. اینترنت در محدوده بلوار توس و میدان معراج محدود و ارتباطات در احمدآباد، وکیلآباد، پارک ملت، سجاد و میدان آزادی قطع شد. در هفت تیر برق و چراغهای خیابان نیز برای خاموش کردن فضای اعتراضات قطع شد.
از سوی دیگر، شلیک از برج اداری-تجاری آرمیتاژ گلشن در بلوار هفت تیر و ساختمانهای اطراف و استقرار تکتیراندازان بر بام هتل آدینا مشهد نیز گزارش شده است.
تجاوز به زنان در بازداشت
سرکوب به خیابان محدود نماند و روایتهای رسیده از بازداشتگاهها از خشونت جنسی علیه شماری از بازداشتشدگان حکایت دارد.
یک منبع مطلع به ایراناینترنشنال گفت که دختر معترض ۱۶ سالهای حین نگهداری در زندان مشهد، از خانواده خود قرص ضدبارداری خواسته بود.
بهگفته منابع نزدیک به زندانیان سیاسی، در اوج اعتراضات دی دستکم سه زن در فاصله بازداشت تا انتقال به زندان مرکزی مشهد، معروف به زندان وکیلآباد، مورد تجاوز قرار گرفتند. دو تن از آنان در فریمان مورد تجاوز قرار گرفتند.
در مورد زن سوم، ماموران پس از بازداشت او و همسرش، دست و پای مرد را بسته و در حضور او به همسرش که همراه او در اعتراضات شرکت کرده بود، در یک خودرو وَن تجاوز کردند.
سپیده قلیان، کنشگر و زندانی سیاسی سابق نیز در حساب ایکس خود نوشت که روایتهای بازداشتشدگان درباره شکنجه و تجاوز را ثبت کرده است.
او از یکی از زنان بازداشتشده فریمان با نام «راضیه» یاد کرده و گفته است این زن که کارگر یک اغذیهفروشی بوده، در بازداشتگاه پلیس آگاهی فرماندهی انتظامی شهرستان فریمان مورد تجاوز قرار گرفته است.
پیش از این نیز نهادهای حقوق بشری از جمله عفو بینالمللی گزارشهای مشروحی از تجاوز و آزار جنسی ماموران حکومت علیه معترضان از جمله در اعتراضات «زن، زندگی، آزادی» منتشر و آن را محکوم کرده بودند.
بر اساس پروتکل بینالمللی مستندسازی و تحقیق درباره خشونت جنسی در منازعات، نهادهای حقوق بشری بینالمللی تجاوز به فرد بازداشتشده از سوی مامور دولت را مصداق شکنجه شناختهاند.
اگرچه از زمان آغاز جنگ ایران چند هشدار خطر در ریاض صادر شده بود، این نخستین هشدارها از زمان آغاز تشدید تنش با حوثیها از ماه گذشته به شمار میرود.
ویدئوها و تصاویر رویترز ستون عظیمی از دود سیاه را نشان میدهد که از این منطقه به هوا برخاسته است؛ در پیشزمینه تصاویر نیز بزرگراه فرودگاه، ساختمان اصلی ترمینال و دیگر تاسیسات دیده میشوند. در بخشی از ویدئو، شعلههای آتش از پشت سازههایی که به نظر میرسید مخازن سوخت باشند، به هوا زبانه میکشید.
سازمان دفاع مدنی عربستان در طول شب از طریق تلفن همراه هشدارهایی درباره احتمال خطر حملات هوایی در ریاض و شهر الخرج در شرق پایتخت ارسال کرد و سپس صبح شنبه پایان وضعیت هشدار را اعلام کرد.
یک خبرنگار رویترز در منطقه العلیا در ریاض پیش از اعلام پایان وضعیت هشدار، صدای انفجارهایی را شنید.
ساعاتی پس از شنیده شدن صدای انفجار، حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی، مسئولیت دو عملیات را علیه آنچه «اهداف حساس» در ریاض و تاسیسات شرکت آرامکو در شهر ینبع عربستان سعودی خواندند، بر عهده گرفتند.
شبهنظامیان حوثی گفتند حملات به عربستان سعودی را تا زمان توقف حملات این کشور و پایان محاصره یمن ادامه میدهند.
نیروهای مسلح حوثیها شنبه ۲۸ شهریور در بیانیهای اعلام کردند این دو عملیات در پاسخ به حملات هوایی عربستان سعودی و اتهام این کشور درباره هدف قرار گرفتن مکه از سوی حوثیها انجام شد.
هشدار حوثیها
حوثیها که پرجمعیتترین مناطق یمن و بخش بزرگی از شمال این کشور را در کنترل دارند، از حدود دو ماه پیش که محاصره دریایی علیه ریاض اعلام کردند، حملاتی را علیه عربستان سعودی انجام دادهاند.
این حملات شهرهای عربستان، زیرساختهای انرژی و کشتیرانی را هدف گرفته و تهدیدهای تازهای برای عرضه جهانی نفت ایجاد کرده است. این وضعیت همچنین مسیر اصلی جایگزین در دریای سرخ برای صادرات کشورهای خلیج فارس را، در حالی که تردد از طریق تنگه هرمز همچنان با محاصره روبهرو است، در معرض خطر قرار داده است.
یحیی سریع، سخنگوی نظامی حوثیها، جمعه از خنثی شدن «تلاشهای جنایتکارانه» در صنعا خبر داد و با مسئول شناختن عربستان تهدید کرده بود که به این اقدام پاسخ داده خواهد شد.
شبهنظامیان مورد حمایت جمهوری اسلامی در هفتههای اخیر در یک پیشروی برقآسا سراسر ساحل یمن در دریای سرخ را تصرف کردهاند.
شورای امنیت سازمان ملل متحد جمعه در بیانیهای اعلام کرد که «ادامه حملات حوثیها علیه پادشاهی عربستان سعودی، از جمله حملاتی را که به زیرساختهای غیرنظامی و انرژی آسیب رسانده و به زخمی شدن غیرنظامیان، از جمله زنان و کودکان منجر شده است، به شدیدترین وجه محکوم میکند.»
شورای امنیت در همین بیانیه همچنین «تشدید اقدامات نظامی حوثیها در یمن» را محکوم کرد.
در همین حال، گزارشهایی از حضور مستشاران نظامی و ارسال تجهیزات نظامی جمهوری اسلامی در مناطقی که بهتازگی در نزدیکی تنگه بالالمندب به تصرف حوثیها درآمدهاند، منتشر شده است.
اسکاینیوز عربی بهنقل از منابع نظامی یمنی گزارش داد همزمان با گسترش حضور حوثیها در مناطق راهبردی مشرف به جنوب دریای سرخ، چهار «کارشناس» سپاه پاسداران از بندر و فرودگاه مُخا و منطقه بابالمندب بازدید کردهاند.
این منابع شنبه ۲۸ شهریور گفتند حوثیها پس از تصرف مناطقی در ساحل غربی یمن، نصب رادار بر ارتفاعات مشرف به جنوب دریای سرخ و تثبیت مواضع نظامی خود در این مناطق و جزیره زُقَر را آغاز کردهاند.
به گفته آنها، نیروهایی از سپاه پاسداران در سفرهایی جداگانه و پس از تسلط حوثیها بر این مناطق، از مُخا و بابالمندب دیدن کردند و با فرماندهان واحد موشکی این گروه دیدار داشتند.
اسکاینیوز عربی زمان دقیق سفرها یا جزییاتی درباره نوع رادارهای نصبشده ارائه نکرد و سپاه پاسداران و حوثیها نیز تاکنون به این گزارش واکنش نشان ندادهاند.
این منابع شنبه ۲۸ شهریور گفتند حوثیها، گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی، پس از تصرف مناطقی در ساحل غربی یمن، نصب رادار بر ارتفاعات مشرف به جنوب دریای سرخ و تثبیت مواضع نظامی خود در این مناطق و جزیره زُقَر را آغاز کردهاند.
به گفته آنها، نیروهای سپاه پاسداران در سفرهایی جداگانه و پس از تسلط حوثیها بر این مناطق، از مُخا و بابالمندب دیدن کردند و با فرماندهان واحد موشکی این گروه دیدار داشتند.
اسکاینیوز عربی زمان دقیق سفرها یا جزییاتی درباره نوع رادارهای نصبشده ارائه نکرد و سپاه پاسداران و حوثیها نیز تاکنون به این گزارش واکنش نشان ندادهاند.
ادامه نبرد بر سر ارتفاعات ساحلی
همزمان، منابع یمنی از ادامه درگیری میان نیروهای دولتی و قبایل محلی از یک سو و حوثیها از سوی دیگر، در ارتفاعات کهبوب، رشتهکوهی ناهموار که بر بابالمندب اشراف دارد، خبر دادند.
بر اساس این گزارش، نیروهای دولتی با پشتیبانی قبایل توانستند شماری از مواضعی را که ۲۷ شهریور به دست حوثیها افتاده بود، بازپس گیرند.
این مناطق در امتداد مرز الوازعیه در استان تعز و المضاربه و راسالعاره در استان لحج قرار دارند.
درگیریها ۲۸ شهریور پس از رسیدن نیروهای کمکی موسوم به نیروهای «العمالقه جنوبی» برای مقابله با حوثیها از سر گرفته شد.
منابع اسکاینیوز عربی از کشته و زخمی شدن شماری از نیروهای دو طرف خبر دادند، اما آماری ارائه نکردند و گفتند بیشتر تلفات از نیروهای حوثی بودهاند.
تلاش برای تثبیت کنترل بر بابالمندب
حوثیها میکوشند با استقرار تجهیزات مراقبتی و ایجاد مواضع نظامی در ارتفاعات ساحلی، کنترل خود را بر مسیرهای منتهی به بابالمندب تقویت کنند و برای مقابله با حمله احتمالی، آماده شوند.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که پیش از این حملات موشکی و پهپادی حوثیها به عربستان سعودی و مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ افزایش یافت.
کاهش ذخایر رهگیرها، عربستان سعودی را به درخواست کمک پدافندی از متحدان منطقهای و غربی واداشته است.
ریاض از جمهوری اسلامی خواسته است برای مهار حوثیها وارد عمل شود.
پس از درخواست عربستان سعودی، چین نیز از تهران خواست از نفوذ خود برای جلوگیری از گسترش جنگ در یمن و دریای سرخ استفاده کند.
جمهوری اسلامی داشتن کنترل مستقیم بر حوثیها را رد میکند.
مقامهای پاکستان شنبه ۲۸ شهریور اعلام کردند عملیات پایان یافته و همه مهاجمان کشته شدهاند. با این حال، آمار قربانیان در گزارشها یکسان نیست.
آسوشیتدپرس به نقل از مقامهای پلیس شمار کشتهشدگان را ۲۱ نفر و مجروحان را ۱۰۳ نفر اعلام کرد، اما خبرگزاری فرانسه با استناد به آمار تازه یک مقام ارشد پلیس، از کشته شدن دستکم ۳۱ نفر خبر داد.
وخامت حال شماری از مجروحان احتمال افزایش تلفات را بالا برده است.
این حمله جمعه ۲۷ شهریور، همزمان با برگزاری نماز جمعه در مسجد مجموعه «اولد پولیس لاینز» کوهات رخ داد. مهاجمی انتحاری یک خودروی حامل مواد منفجره را به دیوار بیرونی مقر کوبید و راه را برای ورود افراد مسلح باز کرد.
هنگام انفجار، شماری از ماموران پلیس و اعضای خانوادههایشان در مسجد حضور داشتند.
تصاویر منتشرشده از محل، دیوارهای فروریخته، تودههای آوار و حضور گسترده نیروهای ارتش و خودروهای امدادی را نشان میدهد.
این مجموعه، مقر پلیس منطقه است و دفترهای اداره مبارزه با تروریسم، بخش اطلاعاتی پلیس و چند واحد امنیتی دیگر را در خود جای داده است.
مهاجمان پس از ورود به ساختمان در یکی از بخشها موضع گرفتند و تبادل آتش با نیروهای امنیتی حدود ۲۰ ساعت ادامه یافت.
گروه «اتحادالمجاهدین پاکستان» که خبرگزاری فرانسه آن را مرتبط با تحریک طالبان پاکستان معرفی کرده، مسئولیت حمله را پذیرفت. با این حال، تحریک طالبان پاکستان در بیانیهای جداگانه دست داشتن در این حمله را رد کرد.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، ضمن محکوم کردن حمله خواستار ارائه بهترین خدمات درمانی به مجروحان و تهیه گزارشی درباره چگونگی وقوع آن شد.
آصف علی زرداری، رییسجمهوری پاکستان، نیز بر ادامه مقابله با گروههای مسلح تاکید کرد.
افزایش حملات در مناطق مرزی پاکستان
خیبر پختونخوا در ماههای اخیر بارها هدف حملات گروههای اسلامگرا قرار گرفته و نیروهای پلیس و ارتش، از اصلیترین اهداف این حملات بودهاند.
اسلامآباد میگوید اعضای تحریک طالبان پاکستان از پناهگاههایی در افغانستان برای آموزش و طراحی عملیات استفاده میکنند.
حکومت طالبان این اتهام را رد کرده و ناامنی در پاکستان را مسالهای داخلی میداند.
این اختلاف پیشتر به حملات هوایی پاکستان به مواضعی در خاک افغانستان و درگیریهای مرزی میان دو کشور انجامیده است.
مقامهای پاکستانی میگویند افزایش حملات در خیبر پختونخوا و بلوچستان با فعالیت گروههای مستقر در آن سوی مرز ارتباط دارد.
پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بیش از ۸۰ درصد تجارت سالانه ایران، معادل حدود ۱۸۰ میلیون تن کالا، از بنادر جنوبی انجام میشد.
اکنون تهران میکوشد با استفاده از هفت مرز زمینی، بخشی از این ظرفیت از دست رفته را جبران کند.
ایراناینترنشنال ۲۲ شهریور گزارش کرد وقتی دو بندر «رجایی» و «امام» در پی محاصره دریایی عملا از مدار خارج شدهاند، چارهای جز حملونقل زمینی برای جمهوری اسلامی باقی نمانده است.
فایننشالتایمز نوشت در گذرگاه گوربولاغ، مقابل مرز بازرگان، صف کامیونها به هفت کیلومتر رسیده است. روزانه حدود ۵۰۰ کامیون از ترکیه وارد ایران میشوند و تردد بار نسبت به سال گذشته ۳۰ درصد افزایش یافته است.
ارزش تجارت دو کشور در نیمه نخست سال با افزایش ۱۹ درصدی به سه میلیارد و ۲۰۰ میلیون دلار رسید.
واردات ایران از مسیر گوربولاغ نیز در پنج ماه منتهی به ۲۱ مرداد، ۲۵۰ درصد افزایش یافت.
تهران از مسیرهای زمینی، کالاهای مصرفی، خوراک دام و مواد اولیه دارویی وارد و آلومینیوم، قیر و مصالح ساختمانی صادر میکند.
ازدحام مرزی و تشریفات گمرکی، زمان و هزینه حملونقل را بالا برده است.
ظرفیت محدود مسیرهای جایگزین
رانندگان ماشینهای سنگین به فایننشالتایمز گفتند انتظار برای عبور از برخی مرزها به چند هفته میرسد.
یک راننده تُرک احتمال داد در مسیر بازگشت ۲۴ روز معطل بماند و یک راننده ایرانی گفت خردادماه در گذرگاه دوغارون افغانستان ۲۳ روز منتظر بوده است.
پاکستان ظرفیت ترانزیتی محدودی دارد و گذرگاههای عراق نیز با خطر تعطیلی روبهرو هستند.
مقامهای جمهوری اسلامی میگویند ۱۳ گذرگاه ریلی، از جمله مسیرهای چین و روسیه، فعالاند. بنادر دریای خزر هم به جاده و راهآهن متصلاند، اما کاهش سطح آب، ظرفیتشان را محدود کرده است.
کارشناسان میگویند حتی دو برابر شدن تجارت زمینی و بنادر خزر نمیتواند کاهش مبادلات دریایی در جنوب ایران را جبران کند.
هزینههای بیشتر و فشار تحریمها
مجیدرضا حریری، رییس اتاق بازرگانی ایران و چین، برآورد کرده است انتقال تجارت ایران با چین از دریا به خشکی، سالانه ۱۸ میلیارد دلار هزینه اضافی ایجاد میکند.
این فشار در شرایطی به مصرفکنندگان منتقل میشود که نرخ تورم در ایران به حدود ۹۰ درصد رسیده است.
بر اساس آمار گمرک، صادرات غیرنفتی ایران در پنج ماه منتهی به ۳۱ مرداد با کاهش ۲۸ درصدی به ۱۵ میلیارد دلار و واردات با افت ۲۶ درصدی، به ۱۷ میلیارد دلار رسید.
همزمان، هشدار واشینگتن درباره تحریم طرفهای تجاری ایران، فشار را افزایش داده است.
آمریکا ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی و سه شرکت هوانوردی و لجستیکی ترکیه را تحریم کرده و آنکارا بر رعایت مقررات تاکید کرده است.
یک عضو اتاق بازرگانی ایران به فایننشالتایمز گفت با وجود گسترش مسیرهای زمینی، راهحل پایداری جز بازگشایی مسیرهای تجاری جنوب از طریق خلیج فارس وجود ندارد.
