بلومبرگ: ونزوئلا خروج از اوپک را بررسی میکند
جان رتکلیف، رییس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، سهشنبه سوم شهریور در سفری محرمانه و کمسابقه به مسکو رفت تا درباره پیامدهای احتمالی این ارزیابی با مقامهای روس گفتوگو کند. این نخستین سفر علنیشده یک رییس سیا به روسیه از اواخر سال ۲۰۲۱ بود؛ زمانی که ویلیام برنز، رییس وقت این سازمان، تلاش کرد کرملین را از حمله به اوکراین منصرف کند.
جزئیات گفتوگوهای رتکلیف در مسکو منتشر نشده است، اما یک فرد آگاه به روزنامه واشنگتنپست گفت رییس سیا به مقامهای روس هشدار داده که تشدید چشمگیر جنگ اوکراین میتواند نتیجهای معکوس داشته باشد. به گفته این فرد، رتکلیف تاکید کرده است که چنین اقدامی ممکن است دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را به ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، نزدیکتر کند.
سرگئی ناریشکین، رییس سرویس اطلاعات خارجی روسیه، انجام این گفتوگوها را تایید کرد، اما گفت در این دیدارها «هیچ چیز غیرعادی» وجود نداشته است. کرملین نیز اعلام کرد رتکلیف با ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، ملاقات نکرده است. سیا و کاخ سفید از اظهارنظر درباره این سفر خودداری کردند.
این سفر در حالی انجام شد که بر اساس اطلاعات محرمانه آمریکا، پوتین جنگ ششماهه با حکومت ایران را عاملی برای تضعیف موقعیت راهبردی واشینگتن میداند. ادامه عملیات نظامی علیه تهران ذخایر برخی تسلیحات کلیدی آمریکا، از جمله سامانههای پدافندی پاتریوت، موشکهای کروز تاماهاوک و سامانههای موشکی تاکتیکی کوتاهبرد ارتش را کاهش داده است.
واشنگتنپست پیشتر نیز گزارش داده بود که آمریکا حدود یکچهارم پهپادهای ریپر خود را از دست داده است. این پهپادها که هر فروند آنها بین ۳۰ تا ۵۰ میلیون دلار قیمت دارد، برای عملیات شناسایی و هدفگیری استفاده میشوند.
کمبود تسلیحات نگرانی متحدان آمریکا در اروپا و آسیا را افزایش داده است. کشورهای آسیایی درباره توانایی واشینگتن برای بازدارندگی در برابر چین تردیدهایی مطرح کردهاند و کشورهای شرق اروپا، بهویژه اعضای ناتو در منطقه بالتیک، نگراناند که مسکو با استفاده از این شرایط فشارهای نظامی و امنیتی خود را افزایش دهد.
دولت ترامپ وجود کمبود جدی مهمات را رد کرده است، هرچند مقامهای آمریکایی همزمان از تولیدکنندگان تسلیحات خواستهاند سرعت تولید را افزایش دهند. ترامپ همچنین نگرانیها درباره احتمال حمله روسیه به متحدان اروپایی آمریکا را کماهمیت دانست و گفت پوتین «به قلمرو ناتو حمله نخواهد کرد.»
در اوکراین، بنبست نسبی در نبردهای زمینی با افزایش حملات دوربرد دو طرف همراه شده است. اوکراین مراکز مهم انرژی و زیرساختهای تجاری روسیه را هدف قرار میدهد و مسکو نیز حملات به مناطق مسکونی، تاسیسات صنعتی و نیروگاههای اوکراین را ادامه داده است.
کاهش ذخایر موشکهای رهگیر اوکراین نیز دست روسیه را برای ادامه حملات بازتر کرده است. کشورهای اروپایی وعده دادهاند موشکهای بیشتری در اختیار کییف قرار دهند، اما بخش قابلتوجهی از این تجهیزات تا سال آینده تحویل نخواهد شد.
همزمان، کشورهای اروپایی با مجموعهای از حملات موسوم به جنگ ترکیبی، موارد نقض حریم هوایی و ورود پهپادهای مشکوک روبهرو شدهاند. بسیاری از تحلیلگران و برخی دولتها روسیه را عامل احتمالی این اقدامات میدانند.
با این حال، منابع آگاه توضیح ندادهاند که اطلاعات مربوط به ارزیابی پوتین چگونه جمعآوری شده یا تحلیلگران سیا تا چه اندازه از صحت آن مطمئناند. از این رو، این ارزیابی بیش از آنکه نشاندهنده تصمیم قطعی مسکو برای گسترش رویارویی باشد، بیانگر نگرانی واشینگتن از محاسبات احتمالی کرملین در شرایط کاهش ذخایر نظامی آمریکاست.
این افزایش صادرات به مهار قیمت جهانی نفت خام کمک کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پنجشنبه گفت که این کشور شامگاه چهارشنبه ۲۴ نفتکش را از تنگه هرمز عبور داده است. این در حالی است که بهدلیل تداوم محاصره دریایی ایران، جمهوری اسلامی امکان صدور نفت ایران را تقریبا بهطور کامل از دست داده است.
بر اساس برآورد معاملهگران نفتی که مستقیما در فعالیتهای مربوط به محمولهها مشارکت دارند یا آنها را رصد میکنند، اکنون روزانه حدود شش تا هشت میلیون بشکه نفت خام از مهمترین گلوگاه نفتی جهان عبور میکند.
جریان نفت در ماه ژوئیه، زمانی که موج حملات جمهوری اسلامی به نفتکشهای غولپیکر به فروپاشی آتشبس موقت و افزایش خطرات کشتیرانی منجر شد، کاهش یافته بود. با این حال، میزان کنونی عبور نفت از تنگه هرمز همچنان تقریبا نصف میزانی است که پیش از جنگ از این آبراه عبور میکرد.
بهنوشته بلومبرگ برآوردها میتوانند بسیار متفاوت و نوسانپذیر باشند. برخی موسسات ردیابی کشتیها و مقامهای آمریکایی حتی از حجمهای بالاتری سخن گفتهاند، هرچند وضعیت امنیتی همچنان شکننده است.
بهگفته نیروی دریایی بریتانیا، روز دوشنبه دو کشتی باری در تنگه هرمز هدف قرار گرفتند؛ رخدادی که نشان میدهد عبور از این آبراه همچنان با خطر قابل توجهی همراه است.
افزایش بارگیریها
افزایش بارگیریهایی که در روزهای اخیر از طریق تصاویر ماهوارهای مشاهده شده، شامل طیف گستردهای از تولیدکنندگان خلیج فارس میشود. این افزایش در ادامه رشد صادرات امارات متحده عربی است که نخستین تولیدکننده بزرگ منطقه بود که صادرات خود را به شکل قابل توجهی افزایش داد.
بارگیری از تاسیسات صادراتی عراق در خلیج فارس نیز این هفته جهش کرد. روز دوشنبه هفت نفتکش همزمان مشغول دریافت محمولههای نفتی عراق بودند. بر اساس ابعاد این کشتیها، مجموع ظرفیت حمل آنها حدود ۱۳ میلیون بشکه بود.
پیش از جنگ، وضعیت معمول این بود که در هر مقطع زمانی شش نفتکش در هشت اسکله مشغول بارگیری باشند.
افزایش صادرات دو تولیدکننده کوچکتر منطقه، یعنی قطر و کویت، نیز به این روند افزوده است. این دو کشور پیش از آغاز جنگ در مجموع روزانه حدود دو میلیون بشکه نفت صادر میکردند.
بهگفته معاملهگرانی که به دلیل نداشتن اجازه گفتوگو با رسانهها نخواستند نامشان فاش شود، قطر و کویت اکنون موفق شدهاند صادرات خود را به حدود ۷۰ درصد سطح پیش از جنگ بازگردانند.
افزایش بیسابقه درآمد نفتکشها
یکی از عواملی که به افزایش تردد کمک کرده، رسیدن درآمد نفتکشهای غولپیکر به بالاترین سطح در تاریخ این بازار است؛ موضوعی که انگیزه بیشتری برای مالکان کشتیها ایجاد میکند تا خطر عبور از تنگه را بپذیرند.
با این حال، نشانههایی وجود دارد که تولیدکنندگان منطقه در روزهای اخیر نفت بیشتری را به بازار رساندهاند. برای تحقق این هدف، گروهی از نفتکشها بهصورت رفتوبرگشتی محمولههای نفت را از داخل خلیج فارس به نقاطی در خارج از آن منتقل میکنند.
پس از رسیدن این نفتکشها به خارج از خلیج فارس، محموله آنها به نفتکشهای دیگری تحویل داده میشود که حاضر نیستند خود وارد تنگه هرمز شوند.
در حال حاضر، تمام صادرکنندگان بزرگ نفت منطقه بهجز ایران امکان تحویل نفت خود در خارج از تنگه هرمز را فراهم کردهاند.
ورود ناگهانی تعداد زیادی کشتی در اواخر هفته گذشته امکان افزایش بارگیریها را فراهم کرد، اما هنوز مشخص نیست که آیا در روزهای اخیر نیز کشتیهای بیشتری وارد منطقه شدهاند تا این روند در هفتههای آینده ادامه یابد یا خیر.
تصاویر ماهوارهای گردآوریشده از سوی بلومبرگ نشان میدهد عربستان سعودی روز سهشنبه بیشترین تعداد نفتکش در چند هفته اخیر را در تاسیسات صادراتی خود در منطقه در اختیار داشت. یک روز پیش از آن نیز فعالیت بارگیری در بنادر منطقهای عراق برای مدتی حتی از سطح پیش از جنگ فراتر رفت.
تولیدکنندگان کوچکتری مانند قطر و کویت نیز شروع به افزایش صادرات کردهاند و به این روند شتاب بیشتری بخشیدهاند.
با این حال، این امر به معنای افزایش کل صادرات عربستان سعودی نیست. افزایش صادرات از خلیج فارس همزمان با کاهش صادرات از تأسیسات این کشور در دریای سرخ رخ داده است.
در عین حال، عربستان نفت بیشتری را از بندر سیدی کریر در ساحل مدیترانهای مصر، جایی که در آن تاسیسات ذخیرهسازی در اختیار دارد، روی نفتکشها بارگیری میکند؛ موضوعی که ردیابی دقیق صادرات نفت این کشور را دشوارتر کرده است.
گئورگیوس ساکلاریو، تحلیلگر حملونقل دریایی در شرکت تحلیلی سیگنال ماریتایم (Signal Maritime)، به بلومبرگ گفت: «در چند روز گذشته به نظر میرسد نفت بیشتری از هرمز خارج میشود. اگر این روند پایدار باشد، قیمت نفت خام پایین خواهد ماند، هرچند در شرایط اخیر این همچنان به معنای قیمتی نزدیک به ۸۵ دلار برای هر بشکه است.»
قراردادهای آتی نفت برنت روز پنجشنبه در حدود ۸۸ دلار در هر بشکه معامله میشد و در مسیر ثبت بزرگترین کاهش هفتگی از اواخر ژوئن قرار داشت؛ زمانی که آتشبس موقت هنوز به ادامه انتقال محمولههای نفتی کمک میکرد.
مدیر بزرگترین شرکت پالایش نفت اروپا نیز این هفته گفت نسبت به چشمانداز قیمت نفت دیدگاهی نزولی دارد؛ از جمله به این دلیل که نفت، بهآرامی و از مسیرهای مختلف، در حال خروج از منطقه هرمز است.
افزایش عرضه نفت از سوی آرامکو در خارج از تنگه هرمز
در همین حال، گزارش دیگری حاکی است که شرکت سعودی آرامکو عرضه نفت برای بارگیری در ماه سپتامبر در خارج از تنگه هرمز را افزایش داده است.
بر اساس گزارشی که رویترز بامداد چهارشنبه به نقل از منابع آگاه منتشر کرد، این اقدام پس از آن صورت میگیرد که آرامکو در همین ماه دستکم چهار میلیون بشکه نفت به چین فروخته است.
شرکت دولتی نفت عربستان برای دومین هفته متوالی روند فروش نفت خام به خریداران آسیایی را آغاز کرده است.
این محمولهها از طریق انتقال کشتی به کشتی در آبهای مقابل فجیره در امارات متحده عربی یا صحار در عمان عرضه میشوند؛ دو نقطهای که در خارج از تنگه هرمز قرار دارند. مهلت ارائه پیشنهاد خرید برای این محمولهها روز چهارشنبه تعیین شده بود.
دادههای کشتیرانی نشان میدهد آرامکو برای انتقال محمولههای خود از نفتکشهایی استفاده کرده است که هنگام عبور از تنگه، سامانههای ردیابی خود را خاموش میکنند تا احتمال هدف قرار گرفتن آنها کاهش یابد.
پیش از آغاز درگیری آمریکا و ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، حدود یکپنجم جریان جهانی نفت و گاز از تنگه هرمز عبور میکرد.
این روزنامه در تحلیلی که پنجشنبه پنج شهریور منتشر شد، با اشاره به آغاز عملیات طرد اقتصادی از سوی دولت آمریکا علیه جمهوری اسلامی، این اقدام را تلاش آمریکا برای واداشتن جمهوری اسلامی به امتیازدهی ارزیابی کرد.
والاستریت ژورنال افزود با وجود همه محدودیتهای اقتصادی و سیاسی تهران طی سالهای گذشته شبکهای پیچیده برای فروش نفت و جابهجایی پنهانی پول ساخته است و اکنون امیدوار است به کمک این شبکه زیر فشار اقتصادی آمریکا دوام بیاورد.
چین؛ خریدار نفت و مسیر فرار از دلار
روری جونز، گزارشگر ارشد والاستریت ژورنال و نویسنده این مقاله، دو مسیر مرتبط با چین را از عوامل دوام جمهوری اسلامی در برابر فشار اقتصادی آمریکا دانست: فروش نفت ذخیرهشده خارج از حلقه محاصره و تسویه درآمد آن با یوان، دور از نظام مالی آمریکا.
جونز با اشاره به اینکه چین بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را میخرد و با استناد به دادههای شرکت کپلر درباره واردات روزانه بیش از ۵۰۰ هزار بشکه نفت از ایران از ابتدای اوت (اوایل مرداد)، نوشت تهران با وجود محاصره هنوز به خریدار اصلی نفت خود دسترسی دارد.
او توضیح داد بخشی از این نفت از طریق انتقال کشتیبهکشتی در آبهای بینالمللی نزدیک مالزی به چین میرسد. نفتکشهای تحریمشده محموله خود را به کشتیهای دیگری منتقل میکنند تا مبداء آن پنهان بماند و نفت در چین بهعنوان نفت غیرایرانی ثبت شود.
جونز با استناد به برآورد شرکت ورتکسا افزود اکنون حدود ۸۰ میلیون بشکه نفت خام ایران بر روی آبهای آسیا ذخیره شده است. این ذخایر میتواند میلیاردها دلار درآمد در اختیار تهران بگذارد.
برای درک ابعاد این رقم، جهان روزانه حدود ۱۰۰ میلیون بشکه نفت مصرف میکند. جمهوری اسلامی پیش از جنگ روزانه حدود چهار میلیون بشکه نفت تولید میکرد که از این میزان نزدیک به دو میلیون بشکه در داخل مصرف و دو میلیون بشکه صادر میشد. بر این اساس، نفت ذخیرهشده روی دریا معادل حدود ۴۰ روز صادرات نفت ایران پیش از جنگ است.
بخش دیگر استدلال جونز به استفاده از یوان مربوط است. او نوشت جمهوری اسلامی معاملات نفتی خود با چین را بیش از گذشته با این ارز تسویه میکند و در جریان آتشبس کوتاه تابستان با آمریکا نیز شش میلیارد دلار نفت به چین فروخت.
بهنوشته او، جمهوری اسلامی میتواند یوان را برای خرید کالا و خدمات چینی صرف کند یا نفت را در ازای اجرای پروژههای زیرساختی در ایران در اختیار شرکتهای چینی بگذارد. جونز نتیجه گرفت انجام این مبادلات خارج از نظارت مقامهای آمریکایی، اثر تحریمهای واشینگتن را کاهش میدهد.
رمزارز برای تجارت و خرید سلاح
سومین راه معرفیشده در مقاله، استفاده جمهوری اسلامی از رمزارزها برای دور ماندن از نظارت آمریکاست. جونز نوشت محدود شدن دسترسی حکومت ایران به ارزهای رایجی مانند دلار، زیستبوم رمزارز این کشور را در سالهای اخیر بهسرعت گسترش داده است.
بهگفته پژوهشگران، حکومت ایران از میلیاردها دلار رمزارز برای تجارت و خرید کالا و سلاح استفاده کرده است. جونز افزود سپاه پاسداران نیز برای دریافت پول نفت فروختهشده، بهویژه به چین، از صرافیهای رمزارز بهره گرفته است.
واشینگتن شماری از صرافیهای ایرانی را تحریم و بیش از یک میلیارد دلار دارایی دیجیتال متعلق به ایران را توقیف کرده است.
بهنوشته والاستریت ژورنال، این اقدامات انتقال پول را برای تهران دشوارتر و پرهزینهتر کردهاند، اما نظارت بر این بازار دشوار است؛ زیرا بخش بزرگی از آن مقررات مشخصی ندارد و معاملات میتوانند بدون افشای هویت طرفین انجام شوند.
پژوهشگران نیز به این روزنامه گفتند پلتفرمهای تحریمشده تنها شناختهشدهترین بخشهای شبکهای گستردهترند.
شرکتهای صوری و دسترسی به ارزهای جهانی
چهارمین مسیر، شبکه شرکتهای صوری است که بهنوشته جونز، به جمهوری اسلامی امکان میدهد بخشی از دسترسی خود به دلار و دیگر ارزها را حفظ کند.
بهگفته مقامهای غربی، تهران برای خرید کالا و سلاح و انتقال پول به نیروهای نیابتی خود، از جمله حزبالله و حوثیها، به این ارزها نیاز دارد.
جونز نوشت صرافیهای ایرانی شبکهای از شرکتهای صوری را در هنگکنگ و دبی کنترل میکنند و درآمد نفت و دیگر صادرات ایران را به دلار، یورو و درهم امارات تبدیل میکنند.
وزارت خزانهداری آمریکا افراد و شرکتهای دخیل را تحریم کرده است، اما با تحریم هر شرکت پوششی، تهران شرکت دیگری راه میاندازد. بسیاری از کشورها و حوزههای قضایی نیز تمایل چندانی به مقابله با این شبکه نشان ندادهاند.
شبکه پنهان تامین تسلیحات
والاستریت ژورنال پنجمین روش را استفاده تسلیحاتی از شبکه پنهان تجاری جمهوری اسلامی برای تامین مواد و قطعات مورد نیاز ساخت پهپاد، موشک بالستیک و دیگر سلاحها دانست.
او نوشت بخش بزرگی از این اقلام از شرکتهای مستقر در چین خریداری میشوند که گاهی از هویت خریدار نهایی خبر ندارند. حتی اگر این شرکتها از مقصد کالا آگاه باشند، ممکن است آنقدر کوچک باشند که تحریمهای آمریکا برایشان اهمیتی نداشته باشد یا از پیش ارتباطشان با نظام مالی جهانی قطع شده باشد.
بهنوشته اکسیوس این عملیات با استفاده از هوش مصنوعی، مطالبی درباره سیاست آمریکا تولید و مخاطبان آمریکایی را هدف قرار میداد.
براساس اطلاعاتی که شرکت متا در اختیار اکسیوس قرار داده است این عملیات توانسته بود هزاران دنبالکننده جذب کند و بخشی از حسابهای آن خود را بهعنوان شهروندان عادی آمریکایی جا میزدند تا واقعیتر و معتبرتر به نظر برسند.
متا در قالب گزارش گستردهتری درباره تهدیدها که پنجشنبه پنج شهریور منتشر شد، اعلام کرد چهار حساب فیسبوک و ۳۱ حساب اینستاگرام مرتبط با گردانندگانی مستقر در ایران را شناسایی و مختل کرده است.
بهگفته متا، گردانندگان این حسابها مطالبی از جمله میمهایی با مواضع ضد جمهوریخواهان و پیامهایی درباره مناقشه اسرائیل و فلسطین و همچنین مهاجرت منتشر میکردند.
متا همچنین اعلام کرد گردانندگان این شبکه برای تولید بخشی از محتوای منتشرشده در این حسابها، از جمله برخی میمها، از هوش مصنوعی استفاده کردهاند.
سخنگوی متا به اکسیوس گفت این شرکت اطلاعات مربوط به این عملیات را در اختیار نهادهای مجری قانون در آمریکا قرار داده است.
جعل هویت شهروندان آمریکایی
گردانندگان این کارزار همچنین خود را افرادی ساکن آمریکا معرفی میکردند؛ از جمله فعالان مدنی، دانشجویان و طراحان گرافیک که مدعی بودند در شهرهای بزرگی مانند واشینگتن دیسی، سندیگو و آتلانتا زندگی میکنند.
آنها در پستهای خود روزنامهنگاران و سیاستمداران واقعی را تگ میکردند و همچنین مستقیما برای چهرههای برجسته سیاسی و رسانهها پیام میفرستادند تا آنها را به همکاری در تولید محتوا ترغیب کنند. با این حال، سخنگوی متا به اکسیوس گفت هیچیک از این تلاشها برای همکاری موفقیتآمیز نبوده است.
بر اساس یافتههای متا، حدود ۷۹ هزار و ۴۰۰ حساب کاربری در اینستاگرام دستکم یکی از حسابهای جعلی منتشرکننده میم در این شبکه را دنبال میکردند.
استفاده از هوش مصنوعی در عملیات نفوذ
محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی اکنون به بخشی عادی از عملیات نفوذ آنلاین تبدیل شده است. متا میگوید تقریبا در تمامی شبکههای نفوذی که این شرکت شناسایی و مختل میکند، استفاده از این فناوری مشاهده میشود.
اگرچه تاکتیکهای مورد استفاده در این کارزار مرتبط با ایران چندان جدید یا ابتکاری نبود، میزان گستردگی فعالیت و تعداد دنبالکنندگان آن قابل توجه بوده است.
متا میزان دسترسی این کارزار به مخاطبان را «متوسط» ارزیابی کرده است.
سخنگوی این شرکت به اکسیوس گفت این عملیات توانسته بود تعاملی «قابل توجه اما محدود» ایجاد کند. کارزارهای تحت حمایت دولتها معمولا از میزان دسترسی و تعامل پایینی برخوردار بودهاند.
استفاده از سرورهای آمریکا و کانادا برای پنهان کردن منشاء ایرانی
به گفته متا، عوامل این عملیات تمام ترافیک اینترنتی خود را منحصرا از طریق سرویسهای پراکسی و میزبانی مستقر در آمریکا و کانادا هدایت میکردند؛ اقدامی که شناسایی منشاء ایرانی آنها را دشوارتر میکرد.
متا در حال سرمایهگذاری روی فناوریهای هوش مصنوعی است تا بتواند الگوهای رفتاری مرتبط با حسابهای جعلی و غیرواقعی را سریعتر شناسایی کرده و چنین حسابهایی را با سرعت بیشتری از پلتفرمهای خود حذف کند.
