عراقچی: جنگ اقتصادی ترامپ، فیلم تکراری است که ما حفظیم
عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، درباره جنگ اقتصادی آمریکا علیه جمهوری اسلامی، گفت: «جنگ اقتصادی ترامپ، فیلم تکراری است که ما حفظیم.»
عراقچی افزود: «جنگ اقتصادی، همان قلدری همیشگی است که در سیاستهای آمریکا دیدهایم.»
قیمت دلار آمریکا اول شهریور در بازار آزاد ایران با ثبت رکوردی تازه از مرز ۱۹۷ هزار تومان گذشت.
بر اساس دادههای بازار تا زمان تنظیم این گزارش، نرخ فروش هر دلار به حدود ۱۹۷ هزار و ۹۵۰ تومان و نرخ خرید آن به ۱۹۵ هزار و ۹۵۰ تومان رسید.
به این ترتیب، قیمت دلار بیش از هر زمان دیگری به مرز روانی ۲۰۰ هزار تومان نزدیک شده است.
با توجه به غیررسمی و پراکنده بودن معاملات بازار آزاد، نرخهای اعلامشده از سوی منابع مختلف ممکن است چند هزار تومان تفاوت داشته باشد یا با اندکی تاخیر بهروزرسانی شود.
همزمان، قیمت فروش هر یورو به حدود ۲۳۱ هزار و ۲۰۰ تومان و پوند بریتانیا به ۲۶۷ هزار و ۴۰۰ تومان رسید.
بهای هر گرم طلای ۱۸ عیار نیز با ۰.۳۶ درصد افزایش به حدود ۲۱ میلیون و ۳۵۴ هزار تومان رسید. هر مثقال طلا نیز ۹۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان معامله شد.
رشد نرخ دلار در بازار آزاد، در کنار بهای جهانی طلا، از عوامل اصلی افزایش قیمت طلا و سکه در ایران است. قیمتهای بازار نشان میدهد سکه امامی طی معاملات اول شهریور حدود ۲.۴ درصد افزایش یافت.
شتاب افزایش قیمت
دلار معاملات ۳۱ شهریور را در محدوده ۱۹۰ هزار و ۳۶۰ تومان آغاز کرد، اما در ادامه روز تا حدود ۱۹۳ هزار و ۴۸۰ تومان افزایش یافت. نرخ معاملات شبانه نیز به بیش از ۱۹۵ هزار تومان رسید و این روند صعودی یکشنبه ادامه پیدا کرد.
قیمت دلار در ابتدای هفته گذشته حدود ۱۸۶ هزار و ۵۰۰ تومان بود و بر این اساس، ارزش آن در کمتر از یک هفته بیش از شش درصد افزایش یافته است.
ایراناینترنشنال ۲۶ تیر در گزارشی از عبور قیمت دلار از ۱۹۱ هزار تومان و ثبت رکورد تیرماه خبر داده بود. نرخ کنونی در مقایسه با آن زمان نزدیک به هفت هزار تومان افزایش نشان میدهد.
قیمت دلار نسبت به محدوده ۹۵ هزار و ۸۰۰ تومان در دوره مشابه سال گذشته نیز بیش از دو برابر شده است. این مقایسه نشان میدهد ریال طی یک سال بیش از نیمی از ارزش خود را در برابر دلار از دست داده است.
فشارهای اقتصادی
تداوم این وضعیت میتواند با کاهش سرمایهگذاری و تولید، فشارهای تورمی را تشدید کند.
فعالان بازار، افزایش تقاضا برای ارز، تورم سنگین، کاهش درآمدهای ارزی و نگرانی از تشدید تحریمها را از عوامل صعود قیمتها میدانند.
بنبست در مناسبات جمهوری اسلامی و آمریکا، اختلال در صادرات نفت منطقه و افزایش خطرهای سیاسی نیز انتظارات تورمی را تقویت کرده است.
تحول قیمتها در شرایطی رخ میدهد که بحران انرژی نیز بر مشکلات اقتصادی افزوده است. تداوم قطع برق و آب هم فعالیت واحدهای تولیدی را مختل کرده و هم فشار مضاعفی بر زندگی روزمره شهروندان وارد آورده است.
ادامه کاهش ارزش ریال میتواند هزینه واردات مواد اولیه و کالاهای اساسی را افزایش دهد و فشار تازهای بر قیمت مصرفکننده و معیشت خانوارها وارد کند.
روزنامه شرق یکشنبه اول شهریور با انتشار بخشهایی از گزارش «ارزیابی بازار کار ایران در پسابحرانها» نوشت جنگ ۱۲ روزه، اعتراضات دیماه و قطع اینترنت و جنگ ۴۰ روزه، سه شوک پیاپی به اقتصاد و اشتغال ایران وارد کردند.
بر اساس این گزارش، تحریمهای مزمن، تورم بالا، نوسانات ارزی، کاهش سرمایهگذاری و رشد اقتصادی شکننده، بازار کار را پیش از این بحرانها نیز تضعیف کرده بودند.
شوکهای سال ۱۴۰۴ از طریق افزایش هزینه تولید، اختلال در زنجیره تامین، کاهش تقاضا و تشدید نااطمینانی، این وضعیت را وخیمتر کردند.
خروج نیروی کار و کاهش اشتغال رسمی
طبق دادههای مرکز آمار، در بهار ۱۴۰۴ حدود ۲۵ میلیون و ۱۲۲ هزار نفر شاغل بودند. این تعداد پس از جنگ ۱۲ روزه در تابستان ۱۶۵ هزار نفر کاهش یافت.
کاهش شمار شاغلان نسبت به بهار در پاییز به ۲۶۵ هزار نفر و در زمستان به حدود ۷۷۰ هزار نفر رسید.
بر اساس گزارش اتاق ایران، اثر بحرانها معمولا با تاخیر در آمار اشتغال نمایان میشود؛ زیرا بنگاهها ابتدا میکوشند کارکنان خود را حفظ کنند، اما با ادامه بحران، کاهش ساعات کار و تعدیل نیرو آغاز میشود.
در همین دوره، بیش از یک میلیون و ۳۵۸ هزار نفر از بازار کار خارج شدند؛ به این معنا که نه شاغل بودند و نه بهطور فعال دنبال کار میگشتند. بنابراین ثابت ماندن نسبی نرخ رسمی بیکاری الزاما نشانه بهبود نیست و ممکن است نتیجه ناامیدی افراد از یافتن شغل و پیوستن آنان به جمعیت غیرفعال باشد.
آمار سازمان تامین اجتماعی نیز نشان میدهد شمار بیمهشدگان اصلی از ۱۶ میلیون و ۸۵۵ هزار نفر در اسفند ۱۴۰۳ به ۱۶ میلیون و ۲۴۴ هزار نفر در دیماه ۱۴۰۴ کاهش یافت.
کاهش ۶۱۱ هزار نفری بیمهشدگان، نشانه تضعیف اشتغال رسمی است و همزمان درآمدهای سازمان تامین اجتماعی برای پرداخت هزینههای بازنشستگی و درمان را کاهش میدهد.
سهم اشتغال ناقص نیز از ۶.۶ درصد در بهار به ۸.۲ درصد در زمستان رسید. این افزایش نشان میدهد شماری از کارفرمایان بهجای اخراج کامل کارکنان، ساعات کار یا قراردادهای تماموقت را کاهش دادهاند؛ روندی که درآمد نیروی کار و کیفیت اشتغال را پایین میآورد.
بنگاههای متوسط چگونه خرد شدند؟
دادههای تامین اجتماعی از اسفند ۱۴۰۳ تا مرداد ۱۴۰۴ نشان میدهد تعداد کارگاههای شش تا ۱۰ نفره ۲۲.۳ درصد و کارگاههای ۱۱ تا ۵۰ نفره ۱۴.۲ درصد کاهش یافت. شمار کارگاههای چهار نفره نیز ۱۷.۹ درصد پایین آمد، اما تعداد واحدهای یکنفره ۱۲ درصد افزایش پیدا کرد.
این تغییر بهجای رونق کارآفرینی، میتواند نشانه تعطیلی یا کوچکشدن بنگاهها و حرکت اجباری کارکنان به سوی خوداشتغالی، مشاغل غیررسمی، پیک موتوری، تاکسی اینترنتی و فعالیتهای پراکنده و ناپایدار باشد.
گزارش همچنین هشدار داد اینترنت از یک ابزار ارتباطی به زیرساخت اشتغال تبدیل شده است. قطع اینترنت علاوه بر کسبوکارهای آنلاین، حملونقل، فروش، آموزش، دورکاری، فعالیت فریلنسرها و مشاغل وابسته به پرداخت الکترونیکی را مختل میکند و میتواند به شوکی سراسری در بازار کار تبدیل شود.
پیامد کاهش اشتغال اکنون در زندگی روزمره شهروندان دیده میشود. شمار زیادی از خانوارها توان پرداخت هزینه تعمیر وسایل ضروری زندگی را از دست دادهاند و برای خرید نان، گوشت، مرغ و تخممرغ به اعتبار و پرداخت اقساطی روی آوردهاند.
همزمان، تورم نقطهبهنقطه مواد غذایی در تیر به ۱۲۸.۱ درصد رسید و مصرف گوشت، مرغ و تخممرغ بین ۲۵ تا ۵۰ درصد کاهش یافت.
افت قدرت خرید، تقاضا را کاهش میدهد؛ تولیدکننده نیز در نبود مشتری، تولید و استخدام را محدود میکند. به این ترتیب، کاهش اشتغال، افت درآمد خانوار، کوچکشدن بازار و رکود تولید یکدیگر را تشدید میکنند.
به گزارش این رسانه حکومتی، دادگاه انقلاب کرج، آدینه را به اتهام «اقدام عملیاتی به نفع اسرائیل، آمریکا و گروههای متخاصم» به اعدام و مصادره همه اموال محکوم کرده بود.
میزان افزود حکم او پس از فرجامخواهی در دیوان عالی کشور عینا تایید شد.
بر اساس اطلاعات منتشر شده، آدینه شامگاه ۱۹ دی در محدوده محمدشهر کرج همراه یک نفر دیگر به دست نیروهای اطلاعات سپاه استان البرز بازداشت شده بود.
قوه قضاییه مدعی شد هنگام بازداشت او یک کلت کمری، سه خشاب، ۳۰ فشنگ، دو شوکر برقی، دو افشانه گاز اشکآور، یک اره برقی شارژی و یک بطری بنزین، کشف شده است.
ادعاهای قوه قضاییه درباره وسایل کشفشده، نحوه بازداشت، روند بازجویی و اظهارات منتسب به آدینه را بهطور مستقل قابل تایید نیست و نهادهای حقوق بشری همواره درباره راستی این ادعاها تشکیک کردهاند.
روایت قوه قضاییه از پرونده
میزان نوشت آدینه در بازجوییها استفاده از اسلحه را رد کرده و گفته بود برای خرید لباس به محل رفته و قصد داشته است به نیروهای امنیتی برای دور کردن مردم از تجمع کمک کند.
بر اساس این روایت، او گفته بود بطری بنزین و اره برقی را برای مقابله با آثار گاز اشکآور همراه خود داشته است.
قوه قضاییه مدعی شد بررسیهای آزمایشگاهی نشان دادهاند از اسلحه کشفشده، در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی شلیک شده است.
میزان افزود آدینه پس از روبهرو شدن با این گزارشها، نگهداری اسلحه و دیگر وسایل را پذیرفت و گفت از فراخوانهای اعتراضی اطلاع داشته است.
این رسانه حکومتی همچنین ادعا کرد آدینه به یکی از گروههای مخالف جمهوری اسلامی در خارج از ایران وابسته و آموزشدیده بوده است.
نام گروه مورد ادعا و شواهد مربوط به این ارتباط در گزارش میزان اعلام نشد.
پرونده آدینه با اتهامهای دیگری از جمله «محاربه از طریق تحریق عمدی»، «اجتماع و تبانی به قصد ارتکاب جرایم علیه امنیت داخلی»، «فعالیت تبلیغی علیه نظام» و نگهداری غیرمجاز سلاح و تجهیزات در دادگاه انقلاب کرج بررسی شد.
مقامها و رسانههای جمهوری اسلامی اعتراضات دیماه را «اغتشاش»، «آشوب» و «کودتای آمریکاییـصهیونیستی» مینامند و آن را به آمریکا و اسرائیل نسبت میدهند.
نهادهای حقوق بشری میگویند حکومت با استفاده از این ادبیات، سرکوب معترضان و صدور احکام سنگین علیه بازداشتشدگان را توجیه میکند.
کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» پیشتر هشدار داد جمهوری اسلامی میکوشد برای توجیه سیاستهای سرکوبگرانه خود و کشتار شهروندان، هرگونه اعتراض مردمی را به کشورهای خارجی منتسب کند.
شتاب گرفتن اعدام معترضان
اعدام آدینه یک هفته پس از اجرای حکم شهرام صادقی، یکی دیگر از معترضان دیماه، انجام شد. صادقی نیز در دادگاه انقلاب کرج به اتهام «اقدام عملیاتی به نفع اسرائیل، آمریکا و گروههای متخاصم» به اعدام محکوم شده بود.
دستگاه قضایی جمهوری اسلامی در ماههای اخیر روند صدور، تایید و اجرای احکام اعدام زندانیان سیاسی را شتاب بخشیده است. بررسیهای ایراناینترنشنال نشان میدهد از ابتدای سال جاری حدود ۶۰ زندانی سیاسی اعدام شدهاند و دهها نفر دیگر نیز با اتهامهای سیاسی حکم اعدام گرفتهاند.
در یکی دیگر از تازهترین موارد، جمهوری اسلامی ۲۹ مرداد قائم حسینی، شهروند افغانستانی و از بازداشتشدگان پرونده «میدان علیخانی» اصفهان، را اعدام کرد. پیش از او چهار متهم دیگر همین پرونده، از جمله گلمحمد محمدی، پسرعمه حسینی، اعدام شده بودند.
ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، ۱۴ مرداد اعلام کرد از ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ تا آن زمان دستکم ۵۶ زندانی سیاسی در ایران اعدام شدهاند که پرونده ۲۷ تن از آنان با اعتراضات دیماه ارتباط داشته است.
به گفته او، بیش از ۱۰۰ نفر دیگر نیز در معرض خطر اعدام قرار دارند.
تورک نبود تضمینهای دادرسی عادلانه را «عمیقا نگرانکننده» خواند و گفت گزارشهایی از اخذ اعتراف زیر شکنجه منتشر شده و در برخی پروندهها فقط چند هفته میان بازداشت و اجرای حکم اعدام فاصله بوده است.
بر اساس گزارش گلف نیوز که به دادههای شرکت تحلیل کشتیرانی «کپلر» استناد دارد، نفتکشها هنگام نزدیک شدن به تنگه، فرستندههای سامانه شناسایی خودکار یا AIS را خاموش میکنند و چند ساعت بعد در دریای عمان دوباره در سامانههای ردیابی ظاهر میشوند.
این عملیات که به «عبور خاموش» شهرت یافته است، امکان انتقال میلیونها بشکه نفت از خلیج فارس را فراهم کرده و تاکنون مانع جهش شدیدتر قیمتهای جهانی شده است. خاموش کردن سامانه شناسایی خودکار همچنین موجب شده برخی موسسات ردیابی، میزان واقعی نفت عبوری از هرمز را کمتر از رقم واقعی برآورد کنند.
وزارت انرژی آمریکا میگوید روزانه بین هشت تا ۹ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور میکند؛ رقمی که حدود دو برابر برآورد برخی تحلیلگران و موسسات متکی بر دادههای عمومی ردیابی کشتیهاست.
تصاویر ماهوارهای و راداری نیز تردد کشتیهایی را در بخش عمانی تنگه نشان دادهاند که در همان زمان در سامانههای عمومی ردیابی دیده نمیشدند. به نوشته گلف نیوز، تصاویر ۲۳ مرداد چندین کشتی را در این منطقه ثبت کردهاند که اطلاعات آنها در وبسایت «مارینترافیک» نمایش داده نمیشد.
یکی از نمونههای این عملیات، ابرنفتکش یونانی «کیکو» بود. این کشتی پس از بارگیری نفت در پایانه مسیعید قطر، روز ۹ مرداد در نزدیکی دبی سیگنال ردیابی خود را قطع کرد و صبح روز بعد در آن سوی تنگه هرمز دوباره ظاهر شد.
آمریکا از مسیر جنوبی حفاظت میکند
فرماندهی مرکزی آمریکا برای حفاظت از نفتکشهای فعال در مسیر جنوبی از ناوهای جنگی، بالگردها، هواپیماها و سامانههای رهگیری پهپاد و موشک استفاده میکند. سنتکام میگوید به عبور بیش از یکهزار کشتی از تنگه کمک کرده است.
به نوشته گلف نیوز، حدود ۲۰ ناو جنگی آمریکا در دریای عمان فعالیت دارند. بااینحال، مسیر جنوبی کاملا امن نیست. نیویورکتایمز با بررسی دادههای سازمان بینالمللی دریانوردی گزارش داده است که از ابتدای ژوئن [۱۱ خرداد] دستکم ۱۵ کشتی در این مسیرها هدف قرار گرفتهاند.
شرکتهای نفتی منطقه علاوه بر عبور خاموش، از انتقال محموله میان کشتیها در دریای عمان استفاده میکنند. در این شیوه، نفتکشهای اجارهای محموله را از تنگه عبور میدهند و نفت را به کشتیهای دیگری تحویل میدهند که بیرون از خلیج فارس منتظرند.
سیانان گزارش داده است که تنها طی دو روز، بیش از ۱۲ مورد انتقال نفت میان کشتیها را مشاهده کرده است. این محمولهها سپس به مقصدهایی از جمله چین، تایوان، کره جنوبی، فیلیپین، ویتنام و تایلند فرستاده شدند.
این تاکتیک شباهتهایی با روش «ناوگان سایه» ایران دارد. جمهوری اسلامی سالها برای دور زدن تحریمهای آمریکا، فرستنده نفتکشها را خاموش یا دستکاری کرده و از انتقال محموله میان کشتیها استفاده کرده است. اکنون کشورهای خلیج فارس بخشی از همین روشها را برای کاهش خطر حملات حکومت ایران و حفظ صادرات نفت به کار گرفتهاند.
مسیرهای جایگزین از افزایش قیمتها جلوگیری کردهاند
پیش از جنگ، روزانه حدود ۱۵ میلیون بشکه نفت خام از تنگه هرمز عبور میکرد. به گزارش گلف نیوز، در ماه ژوئیه نفتکشهای فعال در مسیرهای تحت حفاظت آمریکا روزانه حدود پنج میلیون بشکه نفت را از خلیج فارس خارج کردند.
عربستان سعودی نیز روزانه حدود پنج میلیون بشکه نفت را از طریق خط لوله شرق به غرب، به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کرده است. حدود دو میلیون بشکه دیگر بدون عبور از هرمز صادر شده و افزایش تولید در آمریکا، برزیل، گویان و ونزوئلا نیز بخشی از کمبود عرضه را جبران کرده است.
ترکیب این اقدامات تاکنون مانع شده است اختلال در تنگه هرمز به جهش شدیدتر قیمت نفت منجر شود. بااینحال، این عملیات هزینه نظامی و لجستیکی سنگینی برای آمریکا دارد و نمیتواند جایگزینی دائمی برای رفتوآمد آزادانه در تنگه باشد.
گلف نیوز میزان کاهش ذخایر نفت در جریان جنگ را تا ۱.۹ میلیارد بشکه برآورد کرده است. در صورت ادامه کاهش ذخایر، ممکن است عرضه جهانی بدون افزایش قابلتوجه قیمتها دیگر پاسخگوی تقاضا نباشد.
