با وجود هشدارها درباره افزایش بیماریهای تنفسی، کلیوی و انواع سرطان، آمار مشخصی از میزان ابتلای کارگران این بخش وجود ندارد.
خبرگزاری کار ایران، ایلنا، چهارشنبه هفتم مرداد گزارش داد «علیرضا ع.» بیش از ۱۵ سال در باغهای خانوادگی بستگانش در مناطق دماوند و گیلاوند کار کرده است.
او اکنون در ۴۵ سالگی در تهران لباس میفروشد و علاوه بر درد کمر، زانو و مشکلات عضلانی، با عوارض تنفسی و کلیوی نیز روبهروست.
علیرضا احتمال میدهد بخشی از مشکلات جسمی او با سمپاشیهای دوران اشتغال در باغ ارتباط داشته باشد، هرچند رابطه پزشکی میان بیماریهایش و تماس با سموم در گزارش تایید نشده است.
او همچنین از ابتلای عموی باغدارش به سرطان و مرگ او سخن گفت؛ بیماریای که به گفته علیرضا، در خانواده آنها سابقه نداشت.
این کارگر سابق افزود هنگام سمپاشی نمیدانست چه موادی بهعنوان سم به آنها فروخته میشود.
به گفته او، نگهبان افغانستانی باغ نیز هنگام سمپاشی تنها از یک ماسک ساده استفاده میکرد و با وجود آن، بهشدت سرفه میکرد.
بیماریهای شغلی در سکوت پیش میروند
ایلنا در گزارش خود مجموعهای از کودهای شیمیایی، سموم کشاورزی، پسابهای واردشده به زمینهای زراعی و آب آلوده را از خطرهای موجود در محیط کار کشاورزان و باغداران معرفی کرد.
برخی آسیبهای شغلی بهسرعت آشکار میشوند، اما پیامدهای تماس با عوامل شیمیایی و زیستی ممکن است بهتدریج بروز کنند. در چنین شرایطی، تشخیص ارتباط مستقیم بیماری یا ازکارافتادگی کارگر با محیط کار دشوار است.
آنا پینتو، پژوهشگر حوزه کشاورزی و کارگر پیشین این بخش، گفت کارگران باغها و مزارع علاوه بر کمردرد، آسیبهای گردن و مشکلات اسکلتیعضلانی، در فصلهای گرم با خطر گرمازدگی مواجهاند.
به گفته او، تماس با مواد شیمیایی کشاورزی میتواند با سردرد، مشکلات گوارشی، حساسیتهای غیرمعمول و سرطان همراه باشد.
پینتو افزود کارگران گاه ناچارند بدون تجهیزات حفاظتی در خاکی کار کنند که بهتازگی سمپاشی شده است.
روایتهای مربوط به شیوع بیشتر سرطان و کاهش عمر مفید کارگران کشاورزی در گزارش ایلنا مطرح شده، اما آمار مشخص یا مطالعه آماری جامعی برای مقایسه میزان ابتلای این کارگران با جمعیت عمومی ارائه نشده است.
کارگران مهاجر با آسیبپذیری بیشتری روبهرو هستند
پینتو یکی از دلایل آسیبپذیری کارگران کشاورزی در کشورهای مختلف را سهم بالای نیروی کار مهاجر در این بخش دانست و گفت کارگران مهاجر معمولا از حقوق اجتماعی و امکانات ایمنی کمتری برخوردارند.
در ایران نیز با مهاجرت نیروی کار جوان، بهویژه مردان، از روستاها، بخشی از کار در باغها و مزارع به کارگران مهاجر سپرده شده است.
بر اساس برآورد نقلشده در گزارش ایلنا، حتی پس از اخراج شمار زیادی از اتباع افغانستان، حدود نیمی از کارگران مهاجر باقیمانده در ایران در بخش کشاورزی و باغداری فعالیت میکنند. این گزارش منبع یا آمار دقیق این برآورد را ذکر نکرده است.
فاصله ایمن پس از سمپاشی رعایت نمیشود
مجید رمضانی، پزشک حوزه بیماریهای شغلی و مدیر یک مرکز آزمایشهای زیستمحیطی در استان البرز، گفت برخی سموم مورد استفاده در باغهای ایران بهدلیل تحریمها و کیفیت نامناسب، بیش از مدت معمول در محیط و روی گیاه باقی میمانند.
او با استناد به مطالعات خود افزود بقایای بعضی سموم مصرفی در مزارع و باغهای ایران ممکن است تا ۴۰ روز باقی بماند، اما کشاورزان و کارگران گاه بلافاصله یا از روز پس از سمپاشی وارد محیط کار میشوند.
رمضانی آب آلوده به پسماند، سموم کشاورزی و کودهای شیمیایی غیراستاندارد را تهدیدی برای کارگران، خانوادههای آنها و مصرفکنندگان محصولات کشاورزی توصیف کرد.
به گفته او، بدن ممکن است در برابر برخی عوامل زیستی بهتدریج مقاومت ایجاد کند، اما در برابر مواد شیمیایی موجود در سموم، کودهای غیراستاندارد، شیرابه پسماند و آب آلوده چنین مقاومتی ایجاد نمیشود.
او افزود نتایج مطالعاتش را در اختیار نهاد ریاستجمهوری، سازمان حفاظت محیط زیست و برخی وزارتخانهها قرار داده، اما این هشدارها با توجه کافی روبهرو نشدهاند.
ارتباط استفاده بیرویه از سموم و سرطانهای گوارشی
کیوان خاصی، کارشناس مسئول ثبت سرطان در استان کرمانشاه، سه سال پیش استفاده بیرویه از سموم و کودهای شیمیایی در کشاورزی را یکی از عوامل احتمالی افزایش سرطانهای دستگاه گوارش در ایران معرفی کرد.
به گفته او، میزان گزارش سرطانهای گوارشی از جمله سرطان روده، کبد و معده، در ایران از میانگین دیگر کشورها بیشتر است.
خاصی افزود برخی کشورها با کنترل مواد غذایی، افزایش استفاده از کودهای ارگانیک و خودداری از مصرف آب چاههای آلوده به شیرابه پسماند توانستهاند میزان سرطان معده را کاهش دهند.
او همچنین بر کاهش مصرف سموم شیمیایی و گسترش روشهای مبارزه بیولوژیک با آفات تاکید کرد.
در این روش از عوامل طبیعی برای کنترل آفات استفاده میشود که میتواند مصرف آفتکشهای شیمیایی و پیامدهای زیانبار آنها را کاهش دهد.
آمار روشنی از ابتلای کارگران کشاورزی به سرطان وجود ندارد
با وجود هشدارهای مطرحشده، رمضانی گفت آمار روشنی درباره میزان ابتلا به سرطان در میان کارگران کشاورزی و جمعیت روستایی در دست نیست.
او وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی را مسئول این خلا اطلاعاتی دانست و افزود در زمینه بیماریهای شغلی کارگران کشاورزی «سکوت و ابهام» حاکم است.
نبود دادههای دقیق، امکان مقایسه وضعیت کارگران کشاورزی با دیگر گروههای شغلی و تشخیص رابطه میان تماس با سموم و ابتلا به بیماریها را محدود میکند.
این خلا همچنین برنامهریزی برای تعیین فاصله ایمن ورود به مزارع، تامین تجهیزات حفاظتی و کنترل کیفیت سموم را دشوارتر کرده است.
گزارش ایلنا بر ضرورت نظارت جدیتر بر کیفیت سموم و کودهای شیمیایی، کنترل آلودگی آب و خاک، تامین تجهیزات ایمنی برای کارگران و انجام مطالعات فراگیر درباره بیماریهای شغلی در بخش کشاورزی تاکید دارد.
