مشاور رسانهای سپاه پاسداران: پاسخ ما محدود به حمله به پایگاههای نظامی دشمن نخواهد بود
حمید مقدمفر، مشاور رسانهای سپاه پاسداران دوشنبه پنج مرداد به باشگاه خبرنگاران گفت استراتژی سپاه پاسداران محدود به حمله به پایگاههای نظامی دشمن نخواهد بود.
او همچنین درباره تنگه هرمز گفت که پیشنهادهای عمان نباید حاکمیت جمهوری اسلامی بر این آبراه را مخدوش کند.
مقدمفر تاکید کرد: «ما بر روی موضوع تنگه هرمز بهعنوان یک خط قرمز ایستادهایم.»
ذبیحالله خداییان در مصاحبه با صداوسیمای جمهوری اسلامی با بیان اینکه «برخی تراستیها خیانت کردند»، گفت: «یک تراستی ۲۰۰ میلیون دلار از سرمایه کشور را برنگرداند و از کشور هم خارج شد.»
خداییان نام این فرد یا شرکت، زمان خروج او از ایران، نحوه سپردن منابع و اقدامهای انجامشده برای بازگرداندن پول را اعلام نکرد.
روزنامه «سازندگی» نیز سوم مرداد گزارش داده بود که دستکم ۱۵ تراستی از دسترس خارج شدهاند؛ افرادی که به گفته مجیدرضا حریری، رییس اتاق بازرگانی ایران و چین، میلیاردها دلار از پول نفت ایران نزد آنها بوده است.
بر اساس گزارش سازندگی، قوه قضاییه برای مدیران شرکتهای تراستی ۵۹ پرونده تشکیل داده و در ۴۳ پرونده قرار جلب به دادرسی صادر شده است. پیگیری برای صدور اعلان قرمز اینترپل علیه ۱۵ تراستی فراری نیز در جریان است.
تراستیها چگونه وارد اقتصاد ایران شدند؟
«تراستی» عنوانی است که در سالهای تحریم به افراد یا شرکتهایی داده شده است که انتقال منابع مالی ایران، بهویژه درآمدهای نفتی، را خارج از شبکه رسمی بانکی انجام میدهند.
پس از محدودشدن دسترسی بانکهای ایرانی به نظام مالی بینالمللی، دولت و شرکتهای وابسته برای دریافت پول نفت، پرداخت هزینه واردات و انتقال ارز به واسطههایی متکی شدند که در کشورهای مختلف حساب بانکی، شرکت یا ارتباطات مالی داشتند.
در قوانین ایران تعریف مشخصی از تراستی وجود ندارد و جزئیات مربوط به هویت، قراردادها، میزان کارمزد، تضمینهای مالی و شیوه نظارت بر این واسطهها معمولا منتشر نمیشود.
به نوشته روزنامه سازندگی، همین نبود شفافیت مشخص نمیکند تراستیها بر چه اساسی انتخاب میشوند، چه نهادی بهطور مستمر عملکردشان را بررسی میکند و در برابر منابعی که در اختیار دارند چه تضمینهایی ارائه میدهند.
البته رییس سازمان بازرسی کل کشور در بخشی از سخنانش در صدا و سیما به این موضوع اشاره کرد که تراستیها مورد اعتماد «دستگاههای اطلاعاتی امنیتی، شعام (شورای عالی امنیت ملی) و بانکها» هستند.
رسوب درآمدهای نفتی زمینه تعارض منافع ایجاد میکند
بخشی از منفعت تراستیها میتواند از باقیماندن منابع مالی در حسابهایشان حاصل شود. هنگامی که میلیاردها دلار درآمد نفتی برای چند روز یا چند هفته در حساب یک واسطه باقی بماند، امکان کسب سود از این منابع فراهم میشود.
این وضعیت میان منفعت ایران برای انتقال سریع پول و منفعت واسطه از نگهداری طولانیتر آن تعارض ایجاد میکند. اگر این ساختار با نظارت ضعیف همراه باشد، خطر تاخیر در انتقال، سوءاستفاده، انتقال دارایی و از بین رفتن اصل سرمایه افزایش مییابد.
تشکیل پرونده پس از خروج واسطه یا انتقال منابع نیز لزوما به جبران کامل خسارت منجر نمیشود. گزارش سازندگی از این رو، اصلاح ساختار انتخاب و نظارت بر تراستیها را مهمتر از برخورد قضایی پس از وقوع تخلف دانسته است.
هیات ویژه قضایی پروندههای ارزی را بررسی میکند
خداییان همچنین از تشکیل هیاتی ویژه برای رسیدگی فوقالعاده به پروندههای مفاسد ارزی خبر داد. این هیات متشکل از رییس دادگاه تهران، دادستان تهران، مشاوران قضایی و قضات دیوان عالی کشور است.
بر اساس دادههای سامانه بانک مرکزی که رییس سازمان بازرسی به آنها استناد کرد، ۲۰ هزار و ۶۷۶ شخص حقیقی و حقوقی در مجموع حدود ۹۴ میلیارد یورو تعهد ارزی رفعنشده داشتهاند.
این افراد و شرکتها بر اساس میزان تعهدات ارزی رفعنشده در سه گروه قرار گرفتهاند: گروه نخست شامل ۲۲۵ بدهکار کلان با تعهد بیش از ۵۰ میلیون یورو است که مجموع بدهی ارزی آنها به ۵۳ میلیارد یورو میرسد؛ گروه دوم را دو هزار و ۸۲۷ بدهکار متوسط با تعهدی بین سه تا ۵۰ میلیون یورو تشکیل میدهند که در مجموع ۳۵.۵ میلیارد یورو تعهد ایفانشده دارند؛ و گروه سوم شامل ۱۷ هزار و ۶۲۴ بدهکار خرد با تعهد کمتر از سه میلیون یورو است که مجموع تعهدات رفعنشده آنها ۵.۹ میلیارد یورو اعلام شده است.
بخشی از ارقام ثبتشده ناشی از آشفتگی اطلاعاتی بود
رییس سازمان بازرسی گفت شرکتهای پخش و پالایش، گاز و فلات قاره با ۲۸.۸ میلیارد یورو تعهد رفعنشده، ابتدا در صدر فهرست قرار داشتند.
به گفته او، بررسی نزدیک به ۴۰ هزار اظهارنامه یا کوتاژ صادراتی نشان داد بخش عمده این منابع، از جمله حدود ۱۸ تا ۱۹ میلیارد یورو ثبتشده به نام شرکت پخش و پالایش، متعلق به شرکت ملی نفت بوده است که بهدلیل بیتوجهی در ثبت گمرکی به نام شرکتهای دیگر درج شده بود.
خداییان گفت از مجموع ۲۸.۸ میلیارد یورو تعهد ثبتشده برای شرکتهای دولتی وابسته به وزارت نفت، تکلیف حدود ۲۶ میلیارد یورو مشخص شده است.
بخشی از این ارزها برای واردات کالاهای ضروری، از جمله بنزین، یا توسعه زیرساختها هزینه شده بود، اما بهدلیل ثبتنشدن توضیحات لازم در سامانه بانک مرکزی همچنان تعهد ایفانشده محسوب میشد. این دادهها نشان میدهد تمام ارقام ثبتشده بهعنوان تعهد رفعنشده را نمیتوان الزاما فساد یا خروج منابع دانست و بخشی از آنها ناشی از اشکال در ثبت و شفافسازی اطلاعات بوده است.
حدود ۲۰ میلیارد یورو تعیین تکلیف شد
خداییان گفت اقدامات هیات ویژه قضایی به تعیین تکلیف و بازگشت نزدیک به ۲۰ میلیارد یورو به چرخه اقتصادی منجر شده است.
بر اساس توضیحات خداییان، ۷.۵ میلیارد یورو از تعهدات ارزی در مرکز مبادله ارز و طلا رفع شده، ۱.۵۹ میلیارد یورو به صرافیها و بانکهای مجاز عرضه شده و ۱۰.۸۶ میلیارد یورو نیز برای تسویه بدهیهای ارزی خارجی یا از طریق دیگر روشهای قانونی پرداخت شده است. همزمان، پرونده ۲۱۹ شخص حقیقی و حقوقی از گروه بدهکاران کلان، با مجموع تعهدات ۲۳.۵ میلیارد یورویی، در دست بررسی قرار دارد و به آنها اخطار داده شده است که اگر تاییدیه بانک مرکزی درباره رفع تعهدات خود را ارائه نکنند، به مراجع قضایی معرفی خواهند شد.
در گروه بدهکاران متوسط نیز به گفته رییس سازمان بازرسی پرونده ۶۱۵ نفر به مراجع قضایی فرستاده شده و پرونده هزار نفر دیگر پس از تایید بانک مرکزی آماده ارسال است.
رسیدگی به پرونده بیش از ۱۷ هزار بدهکار خرد به سازمان تعزیرات حکومتی سپرده شده و به گفته خداییان، تاکنون دو میلیارد یورو از تعهدات این گروه تعیین تکلیف شده است.
کارتهای بازرگانی اجارهای به مسیر دیگری برای خروج ارز تبدیل شدند
رییس سازمان بازرسی از صدور گسترده و بیضابطه کارتهای بازرگانی نیز انتقاد کرد. به گفته او، از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴ حدود ۹۳ هزار کارت بازرگانی صادر شد؛ در حالی که در فاصله سالهای ۱۳۳۶ تا ۱۴۰۱، تنها یکهزار و ۴۷۳ کارت صادر شده بود.
خداییان این افزایش را نتیجه حذف «اهلیتسنجی» با پیشنهاد وزارت صنعت، معدن و تجارت و تصویب دولت دانست. به گفته او، این تغییر به افرادی بدون سابقه تجاری، تولیدی یا کشاورزی امکان داد بهآسانی کارت بازرگانی دریافت کنند.
برخی دارندگان کارت، از جمله افراد بسیار جوان یا سالمند، کارتهای خود را در اختیار دلالان قرار دادهاند. این دلالان با استفاده از کارتهای اجارهای صادرات انجام دادهاند، اما مالیات نپرداخته و ارز حاصل از صادرات را به کشور بازنگرداندهاند.
خداییان از شناسایی سه هزار کارت بازرگانی مخدوش خبر داد و گفت تاکنون ۳۰۰ نفر با حدود ۲.۴ میلیارد یورو تعهد ایفانشده شناسایی و به مراجع قضایی معرفی شدهاند.
برای چهار معاون وزارت صمت در دولتهای مختلف نیز بهدلیل بیتوجهی به هشدارها و اصلاحنکردن روند صدور کارتها پرونده قضایی تشکیل شده است.
اصلاح ساختار نظارت بر تراستیها ضروری است
بر اساس پیشنهادهای مطرحشده در گزارش سازندگی، کاهش خطر فعالیت تراستیها به تدوین چارچوب قانونی برای انتخاب، ارزیابی و عزل آنها نیاز دارد.
توزیع عملیات میان چند شرکت مستقل، تعیین سقف منابع قابل نگهداری، ایجاد رقابت میان واسطهها، تعیین زمانبندی الزامآور برای انتقال وجوه، حسابرسی مستمر و الزام به ارائه تضمینهای معتبر از جمله راهکارهای پیشنهادی این روزنامه است.
به نوشته سازندگی، حذف کامل تراستیها تا زمانی که محدودیتهای بانکی و تحریمها ادامه دارد، واقعبینانه نیست؛ اما استفاده از کانالهای رسمی مالی، پیمانهای پولی، بانکهای مشترک و سازوکارهای شفافتر تسویه میتواند وابستگی به این شبکه را کاهش دهد.
رییسجمهوری آمریکا در گفتوگو با والاستریت ژورنال گفت: «ما بسیار بیشتر از هر کشور دیگری در جهان مهمات داریم و میزان مهماتمان بسیار بیشتر از چیزی است که نیاز داریم.»
این اظهارات در واکنش به گزارشهایی مطرح شد که بر اساس آنها، مشاوران ترامپ درباره کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا و محدودشدن فهرست اهداف قابلحمله در ایران ابراز نگرانی کردهاند.
پنتاگون حملات را پس از ۱۳ روز متوقف کرد
پنتاگون اواخر روز جمعه کارزار بمباران ایران را پس از ۱۳ روز حملات هوایی فزاینده متوقف کرد. در روزهای شنبه و یکشنبه نیز هیچ حملهای از سوی آمریکا گزارش نشد.
حکومت ایران که در واکنش به حملات شبانه آمریکا، اهدافی را در کشورهای همسایه میزبان پایگاههای آمریکایی هدف قرار میداد، عملیات خود را متوقف کرده است. تهران گفته این توقف تا زمانی ادامه خواهد داشت که آمریکا نیز حمله تازهای انجام ندهد.
به نوشته تایمز اسرائیل، یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، گفت بمبارانهای دو هفته گذشته تقریباً تمام مجموعه اهدافی را که ارتش از پیش برای حمله تعیین کرده بود، پوشش داده است.
به گفته این مقام، عملیات آمریکا با هدف بازداشتن [حکومت] ایران از تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز انجام شده بود؛ آبراهی راهبردی که به یکی از کانونهای اصلی جنگ تبدیل شده است.
گزارشها همچنین حاکی از آن است که مشاوران ترامپ درباره پیامدهای ادامه جنگ برای ذخایر تسلیحاتی آمریکا به او هشدار داده بودند. ترامپ این ادعا را رد کرده، اما درباره میزان ذخایر موجود یا سرعت جایگزینی مهمات مصرفشده جزئیاتی ارائه نکرده است.
تصاویر هوش مصنوعی زیرساختهای ایران را هدف گرفتند
ترامپ با وجود توقف درگیریها، تهدیدهای خود علیه [حکومت] ایران را در شبکه اجتماعی تروث سوشال ادامه داد.
او تصویری ساختهشده با هوش مصنوعی از حمله جنگندهها به یک تاسیسات نفتی با عبارت «حمله به خارک» منتشر کرد. جزیره خارک مهمترین مرکز صادرات نفت ایران است.
رییسجمهوری آمریکا سپس چند تصویر دیگر با عنوان «حالا این نفتکش مال ماست!» منتشر کرد. در این تصاویر، ترامپ با پرچم آمریکا روی کشتیهایی ظاهرا ایرانی دیده میشد. در بعضی از آنها سربازان آمریکایی و چهرههایی شبیه روحانیان ایرانی نیز حضور داشتند.
او همچنین تصویر دیگری با عنوان «دیگر موتوری در کار نیست» منتشر کرد که انفجار یک کشتی ایرانی را نشان میداد.
این تصاویر واقعی نبودند و با هوش مصنوعی تولید شده بودند، اما انتشار آنها نشان داد ترامپ با وجود توقف موقت عملیات نظامی، فشار لفظی بر [حکومت] ایران را ادامه میدهد.
توقف حملات قیمت نفت را کاهش داد
بازارهای جهانی نفت به توقف درگیریها واکنش نشان دادند. قیمت نفت در معاملات اولیه روز دوشنبه در بازارهای آسیایی بهشدت کاهش یافت.
نفت خام برنت دریای شمال با ۵.۸۹ درصد افت به ۹۱ دلار و هشت سنت برای هر بشکه رسید و برای مدتی به کمتر از ۹۰ دلار سقوط کرد.
قیمت نفت وست تگزاس اینترمدیت نیز ۵.۷۳ درصد کاهش یافت و در سطح ۸۴ دلار و ۱۹ سنت معامله شد.
کاهش قیمتها نشاندهنده افزایش امید بازار به تداوم توقف حملات و کاهش خطر اختلال در صادرات نفت از تنگه هرمز بود. پیش از آغاز جنگ، حدود یکپنجم محمولههای تجاری نفت جهان از این تنگه عبور میکرد.
خامنهای بر ادامه حمایت از حزبالله تاکید کرد
همزمان با تحولات مربوط به ایران و آمریکا، مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در بیانیهای خطاب به نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله لبنان، بر ادامه حمایت تهران از این گروه تاکید کرد.
در این بیانیه که در رسانههای حکومتی در ایران منتشر شد، آمده است: «هیچ راهی جز جهاد و مقاومت باقی نمانده است.»
خامنهای نبرد حزبالله با اسرائیل را «پیامی الهامبخش» توصیف کرد و گفت اقدامات این گروه به «پیروزی الهی» بر اسرائیل منجر خواهد شد.
او همچنین برقراری هرگونه آتشبس تازه با آمریکا را مشروط به توقف «کامل و بدون قیدوشرط» حملات اسرائیل به خاک لبنان دانست.
آتشبس قبلی پایدار نماند
آمریکا و اسرائیل روز ۹ اسفند سال گذشته کارزار مشترک حملات هوایی به ایران را آغاز کردند. هدف این عملیات، بیثباتکردن جمهوری اسلامی و نابودی برنامههای هستهای و موشکی بالستیک ایران اعلام شد.
حکومت ایران در واکنش، حملات موشکی و پهپادی را در نقاط مختلف منطقه آغاز و تنگه هرمز را مسدود کرد.
درگیریها ۱۹ فروردین با برقراری آتشبس متوقف شد. آمریکا و جمهوری اسلامی نیز ماه گذشته میلادی به یک یادداشت تفاهم برای آغاز مذاکرات صلح رسیدند، اما اسرائیل در این توافق یا گفتوگوها مشارکت نداشت.
آمریکا بعدا با متهمکردن جمهوری اسلامی به ادامه حملات علیه کشتیرانی در تنگه هرمز، عملیات نظامی علیه حکومت ایران را از سر گرفت.
توقف کنونی حملات، آرامشی موقت در منطقه ایجاد کرده است؛ اما ادامه تهدیدهای ترامپ، شروط تهران و حلنشدن اختلافها درباره امنیت تنگه هرمز نشان میدهد احتمال ازسرگیری درگیری همچنان وجود دارد.
به گزارش خبرگزاری رویترز، ارزش دلار در آغاز معاملات بازارهای آسیایی در برابر ارزهای عمده کاهش یافت. این تغییر پس از آن رخ داد که آمریکا در پایان هفته حملات دوهفتهای خود به اهداف نظامی در ایران را بهطور موقت متوقف کرد.
یک مقام ارشد ایرانی نیز یکشنبه به رویترز گفت تا زمانی که آمریکا از انجام حملات تازه خودداری کند، [حکومت] ایران نیز حملاتش را متوقف خواهد کرد.
این تحولات، در کنار تلاشهایی به رهبری چین برای ازسرگیری مذاکرات دیپلماتیک در پاکستان، اعتماد سرمایهگذاران را تقویت و نگرانیهای فوری درباره گسترش جنگ را کاهش داد.
دلار در برابر ارزهای عمده عقب نشست
دلار آمریکا در برابر ین ژاپن ۰.۲ درصد کاهش یافت و به ۱۶۳.۵۸۵ ین رسید؛ این بزرگترین افت این ارز از ۱۰ ژوئیه [۱۹ تیر] تاکنون است.
یورو با ۰.۲ درصد افزایش در سطح ۱.۱۳۹۷ دلار قرار گرفت و پوند بریتانیا نیز با رشدی مشابه به ۱.۳۳۵۳ دلار رسید.
دلار نیوزیلند ۰.۳ درصد افزایش یافت و در سطح ۰.۵۸۰۲ دلار آمریکا معامله شد. دلار استرالیا نیز با ۰.۲ درصد رشد به ۰.۶۹۹۷ دلار رسید.
شاخص دلار که ارزش پول آمریکا را در برابر سبدی متشکل از شش ارز عمده اندازهگیری میکند، ۰.۲۵ درصد کاهش یافت و به ۱۰۱.۲۳ رسید.
تحلیلگران موسسه وستپک اعلام کردند گزارشهای مربوط به بررسی مذاکرات تازه میان [حکومت] ایران، پاکستان و آمریکا و ادامه جریان صادرات نفت از خاورمیانه، به بهبود فضای روانی بازار کمک کرده است.
نفت برنت نزدیک به پنج درصد کاهش یافت
قیمت نفت نیز در معاملات اولیه بازارهای آسیا بهشدت پایین آمد. نفت خام برنت با ۴.۷ درصد کاهش به ۹۲ دلار و ۱۹ سنت برای هر بشکه رسید.
کاهش قیمت نفت نشان میدهد سرمایهگذاران احتمال اختلال شدید و فوری در عرضه انرژی را کمتر از گذشته ارزیابی میکنند. توقف حملات و احتمال ازسرگیری مذاکرات، نگرانیها درباره گسترش درگیری و بستهشدن مسیرهای صادرات نفت را کاهش داده است.
با وجود این، دادههای مربوط به تردد کشتیها نشان میدهد جریان تجارت انرژی در تنگه هرمز و دریای سرخ هنوز به حالت عادی بازنگشته است.
تردد کشتیها در بابالمندب به پایینترین سطح چند ماه اخیر رسید
بر اساس دادههای شرکت کپلر، روز یکشنبه تنها ۱۱ کشتی حامل کالا از تنگه بابالمندب عبور کردند که پایینترین میزان در چند ماه گذشته بود.
این کاهش پس از آن رخ داد که حوثیهای یمن به تاسیسات نفتی شرکت دولتی آرامکوی عربستان سعودی در شهرهای جازان و ینبع حمله کردند.
حوثیهای همسو با تهران از هفته گذشته تردد دریایی در نزدیکی سواحل یمن را مختل کردهاند. به گزارش رویترز، این گروه در پی مسدودکردن صادرات عربستان سعودی است؛ اقدامی که دامنه درگیری ایران و آمریکا را به مسیر کشتیرانی دریای سرخ گسترش میدهد.
از ۱۱ کشتی عبوری، هفت فروند نفتکش بودند. سه نفتکش وارد دریای سرخ شدند که دو فروند از آنها برای بارگیری نفت خام عربستان سعودی به سوی بندر ینبع حرکت میکردند و کشتی سوم با روسیه ارتباط داشت.
چهار کشتی نیز روز یکشنبه از دریای سرخ خارج شدند. یکی از آنها نفتکش غولپیکر «نیو اکسپلورر» با پرچم هنگکنگ بود که دو میلیون بشکه نفت خام عربستان سعودی و امارات متحده عربی را به بندر نینگبو در شرق چین منتقل میکرد.
یک نفتکش حامل یک میلیون بشکه نفت خام روسیه برای چین و کشتی دیگری با حدود ۷۵۰ هزار بشکه نفت عربستان به مقصد پاکستان نیز از این مسیر خارج شدند.
نیو اکسپلورر سومین نفتکش غولپیکر چینی است که از مسیر بابالمندب از دریای سرخ خارج شده است.
عبور از تنگه هرمز همچنان محدود ماند
با وجود توقف حملات حکومت ایران و آمریکا، روزانه کمتر از ۱۰ کشتی حامل کالا در پایان هفته از تنگه هرمز عبور کردند.
دادههای کپلر نشان میدهد روز یکشنبه هفت کشتی از تنگه گذشتند. سه فروند از آنها نفتکشهای حامل فرآوردههای نفتی مرتبط با ایران بودند که از تنگه خارج شدند.
روز شنبه فقط سه کشتی، با فرستندههای خاموش، از تنگه هرمز عبور کردند: یک نفتکش غولپیکر در مسیر قطر برای بارگیری نفت، یک نفتکش حامل گاز مایع در مسیر بندر الرویس امارات برای دریافت محموله و یک نفتکش حامل نفتای قطر به مقصد ژاپن.
روز جمعه نیز هفت کشتی، عمدتا در مسیر خروج از خلیج فارس، از تنگه عبور کردند. دو نفتکش غولپیکر حامل نفت خام عراق و امارات متحده عربی و یک نفتکش حامل نفت کوره در میان آنها بودند.
بازارها چشمانتظار تصمیم فدرال رزرو ماندند
کاهش ارزش دلار در آغاز هفتهای رخ داد که چند بانک مرکزی، از جمله فدرال رزرو آمریکا، نشست سیاستگذاری برگزار میکنند.
معاملهگران احتمال افزایش نرخ بهره آمریکا را اندکی بیشتر ارزیابی کردهاند. بر اساس ابزار «فدواچ» گروه بورس کالای شیکاگو، بازارهای آتی احتمال افزایش ۰.۲۵ واحد درصدی نرخ بهره در نشست دوروزه فدرال رزرو را که چهارشنبه پایان مییابد، ۳۶.۳ درصد برآورد میکنند.
در بازار رمزارزها، بیتکوین ۰.۹ درصد افزایش یافت و به ۶۵ هزار و ۱۹۳ دلار و ۶۲ سنت رسید. اتر نیز با رشد ۱.۹ درصدی در سطح یکهزار و ۹۴۸ دلار معامله شد.
کاهش قیمت نفت و دلار از خوشبینی اولیه بازارها به توقف حملات حکایت دارد، اما محدودماندن تردد در دو گذرگاه مهم انرژی جهان نشان میدهد هرگونه حمله تازه یا شکست مذاکرات میتواند این روند را بهسرعت معکوس کند.
کارشناسان میگویند ادامه یک جنگ فرسایشی میتواند توان دفاع هوایی آمریکا، کشورهای خلیج فارس و اسرائیل را با فشار فزایندهای روبهرو کند.
به گزارش وبسایت اسرائیلی واینت، پس از نزدیک به دو هفته تبادل آتش شبانه میان جمهوری اسلامی و آمریکا، نگرانی از کاهش شدید ذخایر موشکهای رهگیر به یکی از موضوعات اصلی گفتوگوهای پشت درهای بسته در واشینگتن تبدیل شده است.
نیویورکتایمز گزارش داده است که نگرانی از واکنش گسترده حکومت ایران و مصرف بخش قابلتوجهی از موشکهای پاتریوت و دیگر رهگیرهای مستقر در خاورمیانه، یکی از دلایل تصمیم دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای کنارگذاشتن موقت طرح تشدید حملات بوده است.
با این حال، مشخص نیست کمبود رهگیرها عامل تعیینکننده این تصمیم بوده یا تنها یکی از ملاحظات واشینگتن به شمار میرفته است.
حملات جمهوری اسلامی ذخایر پدافندی آمریکا را تحت فشار گذاشت
سامانههای آمریکایی در هفتههای اخیر با موجهای سنگینی از موشکهای بالستیک و پهپادهای ایرانی روبهرو شدهاند که پایگاههایی در اردن، کویت، بحرین و امارات متحده عربی را هدف قرار دادهاند.
به نوشته واینت، ناکامی پدافند هوایی در رهگیری یک موشک بالستیک در جریان حمله ترکیبی جمهوری اسلامی به اردن، به کشتهشدن تعدادی از نیروهای آمریکایی منجر شد. این روایت به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی منتشر شده است.
ژنرال دن کِین، رییس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، در جلسات خصوصی هشدار داده بود ارتش توانایی ازسرگیری جنگ گسترده علیه حکومت ایران را دارد، اما چنین اقدامی ممکن است شمار رهگیرهای در اختیار فرماندهی مرکزی آمریکا را تا سطحی خطرناک کاهش دهد.
برآوردهای داخلی وزارت جنگ آمریکا که در ماه آوریل منتشر شد، نشان میداد این کشور تا آن زمان بیش از یکهزار و ۲۰۰ موشک رهگیر پاتریوت در جریان جنگ مصرف کرده است. قیمت هر موشک بیش از چهار میلیون دلار برآورد میشود.
مقامهای نظامی آمریکا وضعیت ذخایر را در همان زمان نیز نگرانکننده میدانستند. به گفته آنها، این وضعیت از ماه آوریل تاکنون به میزان قابلتوجهی وخیمتر شده است.
بحران کنونی ریشه در کاهش ظرفیت تولید غرب دارد
عِران اورتال، سرتیپ ذخیره ارتش اسرائیل، فرمانده پیشین مرکز دادو و رییس برنامه مطالعات نظامی مرکز بگینـسادات دانشگاه بارایلان، میگوید بحران کنونی از مشکلی عمیقتر در ظرفیت صنعتی غرب حکایت دارد.
به گفته او، کشورهای غربی در پنج دهه گذشته بخش بزرگی از توان تولیدی خود را به شرق منتقل کردهاند و اکنون با پیامدهای این تصمیم روبهرو شدهاند.
سامانههای پدافندی پیشرفته غرب در ابتدا برای رهگیری شمار محدودی از سلاحهای هستهای بسیار گرانقیمت طراحی شده بودند، اما اکنون باید با دهها هزار موشک بالستیک، موشک کروز و پهپاد ارزانتر مقابله کنند.
اورتال گفت موشکها به ابزار اصلی قدرتهای منطقهای برای به چالش کشیدن برتری آمریکا تبدیل شدهاند؛ چین در شرق آسیا، روسیه در اروپا و جمهوری اسلامی در خاورمیانه از این راهبرد استفاده میکنند.
رهگیرهای پاتریوت، تاد و اسامـ۳ در مقایسه با بسیاری از موشکها و پهپادهای مهاجم، بسیار گرانتر و ساخت آنها نیز پیچیدهتر است. حتی با اختصاص منابع مالی هنگفت، نمیتوان ظرفیت تولید این سامانهها را در مدتی کوتاه افزایش داد.
این عدم توازن در جنگهای طولانی به یک مشکل اساسی تبدیل میشود. مهاجم میتواند شمار زیادی موشک یا پهپاد ارزانتر تولید کند، در حالی که مدافع ناچار است برای رهگیری هر هدف از سلاحی چند میلیون دلاری استفاده کند.
اوکراین به سوی رهگیرهای ارزانتر حرکت کرده است
اوکراین نیز در جنگ با روسیه با مشکل مشابهی روبهرو شده است. نیروهای روسیه برای حمله به این کشور از موشکها و پهپادهای شاهد طراحیشده در ایران استفاده میکنند و اوکراین گاهی برای مقابله با آنها ناچار به استفاده از موشکهای پاتریوت شده است.
کییف در واکنش، توسعه پهپادهای رهگیر ارزانقیمت را آغاز کرده است تا پهپادهای شاهد را با هزینهای کمتر سرنگون کند.
به گفته اورتال، اوکراین مجوز آمریکا را برای تولید داخلی سامانههای پاتریوت نیز دریافت کرده، اما قصد دارد نمونههایی سادهتر و ارزانتر بسازد. این کشور همچنین در حال تبدیل یک موشک کروز ساخت داخل به سلاح رهگیر است.
این سامانهها احتمالا توانایی کمتری از تجهیزات فعلی آمریکا و اسرائیل خواهند داشت، اما تولیدشان آسانتر و هزینه آنها پایینتر خواهد بود.
آمریکا ممکن است در انتخاب اهداف سختگیرانهتر شود
کاهش ذخایر میتواند آمریکا را به سوی سیاست گزینشیتر در رهگیری تهدیدها سوق دهد. در چنین سیاستی، سامانه پدافندی فقط موشکهایی را هدف قرار میدهد که احتمال میرود به مناطق پرجمعیت، پایگاههای نظامی یا زیرساختهای حیاتی برخورد کنند.
اورتال میان «رهگیری گزینشی» و «رهگیری تبعیضی» تفاوت قائل است. در رهگیری گزینشی، محل احتمالی اصابت تعیین میکند که آیا یک تهدید باید منهدم شود یا نه. در رهگیری تبعیضی، ماهیت سلاح - برای نمونه هستهایبودن یا داشتن چند کلاهک - صرفنظر از محل اصابت، آن را در اولویت قرار میدهد.
اسرائیل از مدتها پیش رهگیری گزینشی را با دقت زیادی اجرا میکند، اما آمریکا بهطور سنتی از محدودههای جغرافیایی گستردهتری محافظت کرده است.
به گفته اورتال، کاهش ذخایر ممکن است واشینگتن را وادار کرده باشد میان مناطق حیاتی و نقاط کماهمیتتر تمایز بیشتری قائل شود. این تغییر میتواند علت موفقیت برخی حملات به زیرساختهای کشورهای خلیج فارس را توضیح دهد.
حکومت ایران سامانههای پدافندی را هدف قرار داده است
گزارش واینت تاکید میکند مشکل دفاع هوایی فقط به تعداد رهگیرها محدود نیست. در جریان جنگ، برخی رادارها و دیگر تجهیزات حیاتی پدافندی نیز هدف قرار گرفتهاند.
اورتال میگوید [حکومت] ایران موشکهای خود را بهطور تصادفی شلیک نمیکند، بلکه ساختار سامانههای دفاع هوایی را بررسی و تلاش میکند رادارها و تجهیزات اصلی آنها را از کار بیندازد. در صورت موفقیت چنین حملاتی، کارایی کل شبکه پدافندی کاهش پیدا میکند.
[حکومت] ایران همچنین ممکن است الگوهای پروازی موشکهای خود را بهگونهای تغییر دهد که رهگیری آنها دشوارتر شود. یکی از راههای مقابله با کاهش دقت دفاعی، شلیک دو رهگیر به سوی هر موشک مهاجم است؛ روشی که در شرایط کمبود ذخایر بهآسانی قابل ادامه نیست.
موشکهای دارای چند کلاهک نیز رهگیری دشوارتری دارند و ممکن است برای مقابله با هرکدام به چند موشک پدافندی نیاز باشد.
فشار بر ذخایر میتواند به اروپا و اسرائیل سرایت کند
ذخایر موشکهای رهگیر برای واشینگتن فقط مسالهای مربوط به خاورمیانه نیست. آمریکا باید همزمان نیازهای نظامی خود در اروپا و منطقه اقیانوس هند و آرام را نیز در نظر بگیرد.
اورتال گفت مهمترین جبهه راهبردی آمریکا رقابت با چین است و واشینگتن نمیخواهد ذخایر مورد نیاز برای آن منطقه را در خاورمیانه مصرف کند. به گفته او، توقف انتقال پاتریوتها به اوکراین نیز با همین محدودیت ارتباط دارد.
این بحران میتواند اسرائیل را نیز تحت تاثیر قرار دهد، زیرا آمریکا سهم قابلتوجهی از مسئولیت دفاع از اسرائیل را در جریان حملات موشکی بر عهده گرفته است.
سامانههای دفاع هوایی اسرائیلی، بر اساس گزارشها، در شماری از کشورهای خلیج فارس مستقر شدهاند. با این حال، اورتال تاکید کرد صنایع دفاعی اسرائیل در زمان جنگ ابتدا نیازهای داخلی این کشور را تامین خواهند کرد.
اسرائیل ممکن است سلاحهایی را که پیشتر به مشتریان خارجی فروخته است پس بگیرد و تحویل جایگزین آنها را به زمان دیگری موکول کند. همچنین اگر ارتش اسرائیل به رهگیرهای تازهتولیدشده نیاز داشته باشد، احتمالا این تجهیزات به کشورهای دیگر صادر نخواهند شد.
گنبد آهنین جایگزین کامل پاتریوت نیست
گنبد آهنین در اصل برای مقابله با تهدیدهای کوتاهبرد طراحی شده است؛ در حالی که کمبود اصلی در جنگ با حکومت ایران به رهگیری موشکهای بالستیک مربوط میشود. به همین دلیل، نقش این سامانه در بحران فعلی محدودتر است.
با این حال، گنبد آهنین برای رهگیری برخی موشکهای بالستیک میانبرد نیز سازگار شده و میتواند در کنار پاتریوت نقشی مکمل داشته باشد. گزارشها حاکی از استقرار تعدادی از آتشبارهای این سامانه در منطقه خلیج فارس است.
در حال حاضر جایگزین موثری برای پاتریوت در مقابله با شمار زیاد موشکهای بالستیک کوتاهبرد وجود ندارد. بنابراین، اگر جنگ با شدت کامل از سر گرفته شود، پاتریوت همچنان بخش عمده بار پدافندی را بر دوش خواهد کشید.
اورتال انتظار دارد کشورهای خلیج فارس برای مقابله با پهپادهای شاهد و نمونههای مشابه، بیشتر به پهپادهای رهگیر ارزانقیمت روی بیاورند. به گفته او، این کشورها احتمالا برای دستیابی به چنین فناوریهایی با اوکراین تماس گرفتهاند.
اسرائیل نیز در نبود گزینهای ارزانتر، گاهی برای سرنگونی پهپادهای ورودی از لبنان یا عراق از موشکهای گنبد آهنین استفاده میکند. هزینه این پهپادها بسیار کمتر از موشک رهگیر است و مهاجم میتواند شمار زیادی از آنها را به کار گیرد. اختلاف هزینه در صورت استفاده از پاتریوت حتی بیشتر خواهد بود.
دور بعدی جنگ ممکن است برای پدافند دشوارتر باشد
اورتال هشدار داد کارایی سامانههای دفاع هوایی در روزهای پایانی دور قبلی جنگ، پیش از آتشبس ماه آوریل، کاهش یافته بود.
به گفته او، [حکومت] ایران در هر دور از درگیری اطلاعات بیشتری درباره سامانههای پدافندی آمریکا، کشورهای خلیج فارس و اسرائیل به دست میآورد. مهاجم نیز معمولا میتواند سریعتر از مدافع خود را با شرایط تازه سازگار کند.
تغییر مشخصات یا الگوی پرواز یک موشک مهاجم در مدتی کوتاه، آسانتر از طراحی دوباره یک رهگیر برای مقابله با آن است.
در نتیجه، اگر جنگ از سر گرفته شود، نیروهای مدافع ممکن است همزمان با دو مشکل روبهرو شوند: ذخایر محدودتر موشکهای رهگیر و موشکهای ایرانی که توانایی بیشتری برای عبور از سامانههای پدافندی پیدا کردهاند.
قیمت نفت در معاملات اولیه بازارهای آسیایی در روز دوشنبه ۲۷ ژوئیه [پنجم مرداد] بخش قابلتوجهی از افزایش ناشی از جنگ در هفته گذشته را از دست داد. به نوشته خبرگزاریها سرمایهگذاران با مشاهده نشانههای کاهش احتمالی تنش نظامی میان آمریکا و حکومت ایران، توجه خود را از خطر گسترش درگیریهای منطقهای به چشمانداز ازسرگیری مذاکرات معطوف کردند.
بر اساس دادههای ثبتشده در ساعت ۷:۳۲ صبح به وقت توکیو، قیمت نفت خام وست تگزاس اینترمدیت با پنج دلار و ۲۹ سنت کاهش، به ۸۴ دلار و دو سنت در هر بشکه رسید. این افت معادل ۵.۹۲ درصد بود.
نفت خام برنت نیز با کاهش پنج دلار و ۹۰ سنتی، معادل ۶.۱۰ درصد، در سطح ۹۰ دلار و ۸۸ سنت برای هر بشکه معامله شد.
بیشترین افت به نفت خام مربان اختصاص داشت که قیمت آن با ۱۰ دلار و ۱۲ سنت کاهش، به ۹۷ دلار و پنج سنت در هر بشکه رسید. این رقم از افت ۹.۴۴ درصدی حکایت دارد. قیمت گاز طبیعی نیز ۲.۳ درصد کاهش یافت و به ۲.۸۰۵ دلار رسید.
دیپلماسی نگرانی بازار را کاهش داد
بازارهای انرژی در هفته گذشته نوسانهای شدیدی را تجربه کردند. نگرانی از احتمال اختلال در صادرات نفت خام از تنگه هرمز و دریای سرخ، در پی درگیریهای مرتبط با ایران، آمریکا و حوثیهای یمن، قیمت نفت را برای مدتی به بالاترین سطح چند ماه اخیر نزدیک کرده بود.
به نوشته رسانهها از جمله نشریه اماراتی گلفنیوز، فضای روانی بازار پس از آن بهبود یافت که واشینگتن اعلام کرد برای فراهمکردن فرصت ادامه مذاکرات، از انجام اقدامات نظامی بیشتر خودداری میکند. این موضع احتمال وقوع یک درگیری گستردهتر در منطقه را، دستکم در کوتاهمدت، کاهش داده است.
ازسرگیری تلاشهای دیپلماتیک همچنین انتظارها برای ورود نفت بیشتر ایران به بازارهای جهانی را افزایش داده است. معاملهگران اکنون در حال ارزیابی دوباره این موضوع هستند که آیا اختلال در عرضه به همان شدتی خواهد بود که پیشتر تصور میشد یا نه.
خطرهای امنیتی همچنان بازار را تهدید میکند
با وجود سقوط قیمتها در معاملات دوشنبه، تحلیلگران هشدار دادهاند که بازار انرژی همچنان به تحولات خاورمیانه بسیار حساس است.
حملات به زیرساختهای انرژی عربستان سعودی و ادامه تهدیدهای امنیتی در مسیر کشتیرانی بابالمندب، آسیبپذیری زنجیره جهانی تامین نفت را نشان داده است؛ هرچند جریان صادرات نفت خام همچنان ادامه دارد.
تنگه هرمز و بابالمندب از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان به شمار میروند. هرگونه حمله تازه به تاسیسات نفتی یا کشتیهای عبوری از این مسیرها میتواند روند نزولی قیمتها را بهسرعت معکوس کند.
آژانس بینالمللی انرژی نیز پیشتر هشدار داده بود که با وجود بهبود جریان انتقال نفت پس از اختلالهای قبلی، بازار همچنان در برابر آغاز دوباره درگیریها در خلیج فارس آسیبپذیر است. به گفته این نهاد، خطرهای ژئوپلیتیکی همچنان بر عوامل بنیادین عرضه و تقاضا سایه انداختهاند.
افت نفت ممکن است فشار تورمی را کاهش دهد
به نوشته گلفنیوز، کاهش قیمت نفت در آستانه هفتهای مهم برای بازارهای مالی رخ داده است. سرمایهگذاران در انتظار تصمیمهای بانکهای مرکزی، گزارش درآمد شرکتهای بزرگ و تحولات تازه ژئوپلیتیکی هستند.
اگر افت قیمت نفت ادامه پیدا کند، میتواند هزینه انرژی و نگرانیهای تورمی را کاهش دهد. با این حال، پایداری این روند به ادامه تلاشهای دیپلماتیک، خودداری طرفها از حملات تازه و بازماندن مسیرهای اصلی کشتیرانی بستگی خواهد داشت.
