آسهآن در بیانیه پایانی نشست وزیران خارجه خود، با ابراز نگرانی از تشدید درگیریها پس از حملات اسرائیل و آمریکا به جمهوری اسلامی و حملات تلافیجویانه حکومت ایران، خواستار خویشتنداری، حل اختلافها از راه دیپلماسی و حفظ امنیت و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز شد. این اتحادیه همچنین از ادامه تلاشهای دیپلماتیک و میانجیگری برای کاهش تنش حمایت کرد.
مجمع عمومی سازمان ملل متحد قرار است روز جمعه دوم تیر درباره تمدید ماموریت فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر این سازمان، رایگیری کند؛ موضوعی که در پی مخالفت روسیه و اسرائیل و طرح تردیدهایی از سوی آمریکا، به مسالهای مناقشهبرانگیز تبدیل شده است.
تورک که از منتقدان صریح جنگ روسیه در اوکراین و عملکرد اسرائیل در غزه است، نخستین دوره چهارساله خود را در ماه اکتبر به پایان میرساند. آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، پیشنهاد کرده است ماموریت این حقوقدان اتریشی برای چهار سال دیگر و تا سال ۲۰۳۰ تمدید شود.
گوترش که دوره مسئولیت خودش در ماه دسامبر پایان مییابد، در گذشته همکاری نزدیکی با تورک داشته است. سخنگوی سازمان ملل میگوید دبیرکل از عملکرد او در دوره تصدی سمت کمیسر عالی حقوق بشر رضایت دارد.
روسیه تمدید کوتاهمدت را پیشنهاد کرده است
براساس سندی که رویترز مشاهده کرده، روسیه در مخالفت با پیشنهاد گوترش خواستار آن شده است که ماموریت تورک فقط اندکی بیش از دو ماه و تا پایان سال ۲۰۲۶ تمدید شود.
مسکو استدلال میکند انتصاب تورک برای یک دوره کامل چهارساله، فرصت انتخاب کمیسر عالی حقوق بشر را برای دبیرکل بعدی سازمان ملل از بین میبرد.
نمایندگی روسیه در سازمان ملل اعلام کرد: «انتخاب مجدد آقای تورک برای چهار سال، فرصت انتخاب فرد مورد نظر دبیرکل جدید برای چنین سمت مهمی در یک دوره طولانی را از او میگیرد.»
این نمایندگی پیشنهاد تمدید چهارساله را با توجه به حساسیت ساختار حقوق بشر سازمان ملل «خودسرانه» خواند و مدعی شد بسیاری از کشورهای عضو سازمان ملل نیز با موضع روسیه موافقاند.
مسکو همچنین گفت نتیجه اأیگیری مشخص خواهد کرد چه تعداد از این کشورها حاضرند «بدون ترس از اقدامات تلافیجویانه» موضع خود را آشکارا بیان کنند.
نمایندگی روسیه این ادعا را که مخالفت مسکو ناشی از انتقادهای تورک درباره جنگ اوکراین است، رد کرد و آن را «نگاهی محدود و تکبعدی» خواند. این نمایندگی گفت هدف روسیه حفظ یکپارچگی نهادی سازمان ملل و احترام به رویههای آن است.
برخی دیپلماتها نیز بهطور خصوصی گفتهاند انتخاب کمیسر عالی حقوق بشر برای یک دوره کامل باید به جانشین گوترش واگذار شود. یکی از این دیپلماتها گفت: «این تصمیم بر عهده دبیرکل بعدی است.»
اسرائیل مخالفت کرده و آمریکا تردیدهایی دارد
سه دیپلمات به رویترز گفتند اسرائیل نیز با تمدید چهارساله ماموریت تورک مخالف است. ایالات متحده هم درباره این پیشنهاد تردیدهایی مطرح کرده است.
مخالفت این کشورها باعث شده است انتصابی که انتظار میرفت با اجماع اعضای سازمان ملل انجام شود، به رایگیریای مناقشهبرانگیز تبدیل شود.
نمایندگی اسرائیل و وزارت خارجه آمریکا بلافاصله به درخواست رویترز برای توضیح مواضع خود پاسخ ندادند.
این رایگیری در مجمع عمومی سازمان ملل برگزار خواهد شد؛ بنابراین حق وتوی پنج عضو دائم شورای امنیت، شامل روسیه، چین، آمریکا، بریتانیا و فرانسه، در آن کاربرد ندارد.
انتقادهای تورک از روسیه، اسرائیل و آمریکا
سمت کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل در سال ۱۹۹۳ ایجاد شد. فردی که این سمت را در اختیار دارد، بهویژه در شرایط گسترش حکومتهای خودکامه و عقبگرد آزادیهای مدنی، وظیفه مهمی در واکنش به موارد نقض حقوق بشر بر عهده دارد.
برخی منتقدان در ابتدای انتصاب تورک تصور میکردند او در مقایسه با مقامهای پیشین رویکرد محتاطانهتر و کمسروصداتری در پیش خواهد گرفت. با این حال، تورک در دوره مسئولیت خود بارها عملکرد دولتهایی از جمله روسیه، اسرائیل و ایالات متحده را مورد انتقاد قرار داده است.
او از زمان آغاز تهاجم تمامعیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، مسکو را به نقض شدید حقوق بشر و حقوق بشردوستانه بینالمللی متهم کرده است. روسیه این اتهامها را رد میکند.
تورک همچنین «کشتار گسترده» در غزه را محکوم کرده است. با وجود این، برخی افراد، از جمله شماری از کارکنان دفتر او، از اینکه اقدامات اسرائیل در غزه را نسلکشی نخوانده، ابراز تاسف کردهاند. اسرائیل اتهام نسلکشی را قاطعانه رد میکند.
کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل از آمریکا نیز انتقاد کرده است. او خواستار تحقیق درباره مرگ افراد در بازداشتگاههای مهاجرتی این کشور شده و درگیریهای نظامی میان آمریکا و [حکومت] ایران را محکوم کرده است. واشینگتن در پاسخ، از استانداردهای مراقبت از افراد در بازداشتگاهها دفاع کرده است.
اروپا، آفریقا و آمریکای لاتین از تورک حمایت میکنند
دیپلماتها میگویند گوترش در چند ماه گذشته برای جلب توافق دولتها و جلوگیری از مخالفتهای لحظه آخری درباره تمدید ماموریت تورک رایزنی کرده است. با وجود این مذاکرات، پیشنهاد متقابل روسیه در آستانه رایگیری مطرح شد.
به گفته دیپلماتها، تورک از حمایت گسترده کشورهای اروپایی و بسیاری از دولتهای آمریکای لاتین برخوردار است.
یک یادداشت دیپلماتیک اتحادیه آفریقا که رویترز آن را مشاهده کرده است نیز نشان میدهد کشورهای عضو این اتحادیه با تمدید چهارساله ماموریت او «مخالفتی ندارند».
در حال حاضر هیچ نامزد دیگری برای تصدی سمت کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل معرفی نشده است.
استفان دوجاریک، سخنگوی سازمان ملل، گفت گوترش در پیشنهاد تمدید ماموریت تورک، قطعنامهها و مقررات مربوط را رعایت کرده است.
او افزود: «دبیرکل از فعالیتهایی که فولکر تورک در دوره مسئولیت خود بهعنوان کمیسر عالی حقوق بشر انجام داده، بسیار قدردانی میکند.»
ثمین الخیطان، سخنگوی دفتر کمیسر عالی حقوق بشر، درباره احتمال انتخاب مجدد تورک اظهارنظر نکرد، اما گفت: «به گمانم کمیسر عالی آماده خدمت است.»
تورک، حقوقدانی با چند دهه سابقه فعالیت در سازمان ملل، پیش از تصدی این سمت در دفترهای مهم این سازمان در ژنو و همچنین ماموریتهای میدانی، از جمله در کوزوو، کار کرده است.
اکنون نتیجه رایگیری روز جمعه مشخص خواهد کرد که آیا حمایت کشورهای اروپایی، آفریقایی و آمریکای لاتین برای تمدید کامل دوره او کافی است یا پیشنهاد روسیه و مخالفت اسرائیل، ماموریتش را به دورهای کوتاه تا پایان سال محدود خواهد کرد.
سرهنگ دوم الا واویه، سخنگوی عربیزبان ارتش اسرائیل، پنجشنبهشب گفت ارتش این کشور برای ازسرگیری احتمالی درگیری با [حکومت] ایران کاملا آماده است.
واویه در گفتوگو با شبکه العربیه گفت آمادگی ارتش اسرائیل تنها به اقدامات دفاعی محدود نیست و تواناییهای تهاجمی را نیز در بر میگیرد.
او گفت: «ارتش اسرائیل، چه از نظر تهاجمی و چه دفاعی، در بالاترین سطح آمادگی قرار دارد.»
واویه افزود: «برای آمادهشدن منتظر نمیمانیم موشکها فرود بیایند یا دشمن در خانهمان را بکوبد.»
سخنگوی ارتش اسرائیل حملات هفتم اکتبر را مبنای تغییر رویکرد امنیتی این کشور دانست و گفت سیاست انتظار برای دریافت نخستین ضربه دیگر پذیرفتنی نیست.
او گفت: «هفتم اکتبر مهمترین درس را به ما آموخت: سیاست مهار، انتظار برای نخستین حمله یا تکیه بر بازدارندگی منفعل، دیگر قابل قبول نیست.»
مقامهای ارشد نظامی و دفاعی اسرائیل جلسه برگزار کردند
اظهارات واویه اندکی پس از برگزاری یک نشست امنیتی در اسرائیل مطرح شد. در این جلسه که با حضور ئسرائیل کاتس، وزیر دفاع، و مقامهای ارشد نظامی و دفاعی برگزار شد، آمادگی این کشور برای سناریوهای احتمالی بررسی شد.
مقامهای مسئول تواناییهای تهاجمی، پدافند هوایی، اطلاعات نظامی و آمادگی غیرنظامیان اسرائیل در این نشست حضور داشتند.
کاتس پس از جلسه به [حکومت] ایران هشدار داد که هرگونه حمله به اسرائیل با واکنشی شدید روبهرو خواهد شد.
او گفت: «ما خود را برای هر احتمالی آماده میکنیم. اگر [حکومت] ایران به اسرائیل حمله کند، ضربهای خردکننده متحمل خواهد شد.»
وزیر دفاع اسرائیل توضیح نداد که آیا این نشست در پی دریافت هشدار مشخص یا گزارش اطلاعاتی خاصی برگزار شده است یا بخشی از ارزیابیهای معمول امنیتی بوده است.
گزارشها از احتمال تشدید تنش حکایت دارند
وبسایت اسرائیلی واینت، بدون ارائه جزئیات بیشتر، گزارش داد ارزیابی شماری از نهادهای اطلاعاتی غربی این است که ممکن است [حکومت] ایران در پی کشاندن اسرائیل به یک رویارویی تازه باشد و حتی تصمیم بگیرد آغازگر حمله باشد.
در گزارشهای منتشرشده، جزئیات این ارزیابیها، شواهد پشتیبان آنها یا نام نهادهای اطلاعاتی مطرحکننده این احتمال اعلام نشده است. مقامهای حکومت ایران نیز در متن گزارش اولیه واکنشی به اظهارات مقامهای اسرائیلی نشان ندادهاند.
اظهارات تازه مقامهای اسرائیلی در شرایطی مطرح میشود که نگرانیها درباره ازسرگیری درگیری مستقیم میان جمهوری اسلامی و اسرائیل افزایش یافته است. با این حال، مقامهای اسرائیلی نگفتهاند که آیا نشانهای از قریبالوقوعبودن حمله مشاهده کردهاند یا نه.
تصاویر ماهوارهای از چند نقطه ایران نشان میدهد عملیات بازسازی زیرساختهای آسیبدیده در حملات آمریکا و اسرائیل، از پایگاههای موشکی زیرزمینی گرفته تا پلها، بنادر و مراکز صنعتی، با سرعت ادامه دارد.
روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی نوشته است سرعت این بازسازی فراتر از انتظار برخی مقامهای اسرائیلی بوده و پرسشهایی را درباره نتایج عملیات هوایی گسترده آمریکا و اسرائیل ایجاد کرده است؛ عملیاتی که به گفته این روزنامه، در اوج جنگ بیش از ۲۰ هزار حمله را شامل میشد.
این حملات در امتداد سواحل ایران نیز ادامه یافته است. هدف اعلامشده آمریکا و اسرائیل، شکستن تسلط تهران بر تنگه هرمز و بازگشایی این مسیر راهبردی کشتیرانی بوده است.
جمهوری اسلامی ورودی پایگاههای موشکی را باز میکند
یکی از نمونههای بازسازی در نزدیکی کنگاور در غرب ایران دیده میشود. تصاویر شرکت ماهوارهای پلنت لبز در ماه مارس نشان میداد دو ورودی تونل و جاده دسترسی به یک پایگاه موشکی بر اثر حملات هوایی آسیب دیدهاند. هدف از این حملات، مسدودکردن مسیر ورود به پایگاه اعلام شده بود.
تنها چند هفته بعد، تصاویر ایرباس نشان داد جاده منتهی به این مجموعه بهطور منظم آسفالت شده و عملیات خاکبرداری برای بازگشایی ورودی تونلها انجام گرفته است.
در نمونهای دیگر، یک مقام نظامی اسرائیل به والاستریت ژورنال گفته است ایران پلی را که با سه بمب هدف قرار گرفته بود، ظرف چند روز تعمیر کرد. به گفته او، این سرعت مقامهای اسرائیلی را غافلگیر کرد و باعث شد برخی از آنان اثربخشی حملات و نحوه انتخاب اهداف را زیر سوال ببرند.
پایگاه موشکی دزفول در جنوبغرب ایران نیز در خرداد ۱۴۰۴ و بار دیگر در اوایل مارس [اسفند] هدف حمله قرار گرفت. تصاویر پلنت لبز نشان میداد حملات ماه مارس ورودیهای این مجموعه را زیر آوار مدفون کرده است. با این حال، تصاویر ایرباس سه ماه بعد حاکی از آن بود که ایران خاکبرداری برای بازگشایی چند ورودی تونل را آغاز کرده است.
یک پایگاه موشکی دیگر در شمال کرمانشاه نیز در آغاز جنگ بهشدت هدف قرار گرفت. تصاویر ماهوارهای منتشرشده در نخستین هفته ژوئن [نیمه ماه خرداد] نشان میداد گروههای عملیاتی آسیبهای واردشده به جادهها را ترمیم کردهاند و کامیونها مشغول جمعآوری خاک و بازکردن ورودی تونلهای فروریختهاند.
همه تاسیسات زیرزمینی نابود نشدهاند
مقامهای نظامی اسرائیل گفتهاند آمریکا و اسرائیل در بسیاری از موارد فقط توانستهاند ورودی پایگاههای موشکی ساختهشده در اعماق کوهها را مسدود کنند و موفق به نابودی کامل این تاسیسات نشدهاند.
به گفته این مقامها، بخشی از تسلیحات ذخیرهشده در داخل پایگاهها سالم باقی مانده و حکومت ایران اکنون مشغول بیرونآوردن آنها از تونلهای مسدودشده است.
ران کوخاو، فرمانده پیشین نیروهای پدافند هوایی و موشکی اسرائیل، گفته است سرعت کنونی بازسازی با تواناییهایی همخوانی دارد که [حکومت] ایران پس از جنگ ۱۲روزه با اسرائیل در ژوئن سال گذشته [خرداد ۱۴۰۴] نشان داده بود.
او گفت: «آنها ذخایرشان را دوباره پر کردند. تواناییهای صنعتی و بازسازی آنها بسیار چشمگیر است.»
بازسازی در بندر انزلی و مراکز تولیدی ادامه دارد
نشانههای بازسازی تنها به پایگاههای موشکی محدود نیست. تصاویر پلنت لبز از اوایل ژوئیه [نیمه اول تیر] حاکی از بازسازی بخشی از یک کارخانه کشتیسازی در بندر انزلی در ساحل دریای خزر است. براساس این گزارش، این مجموعه با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارتباط دارد.
اسرائیل اعلام کرده بود در ماه مارس [اسفند و فروردین] دهها هدف را در این منطقه، از جمله شناورهای جنگی، بندر، یک مرکز فرماندهی و کارخانه تعمیر و نگهداری کشتیها، هدف قرار داده است.
مقامهای اسرائیلی گفته بودند این حمله برای ضربهزدن به مسیر تدارکاتی میان روسیه و ایران انجام شده است. اسرائیل آن را یکی از مهمترین عملیاتهای خود در جریان جنگ توصیف کرده بود.
در نزدیکی تهران نیز تصاویر ماهوارهای از بازسازی بخشی از تاسیسات «صنایع رجا شیمی» حکایت دارد. براساس گزارشی از کینگز کالج لندن، گمان میرود این کارخانه در تولید قطعات موشکی نقش داشته باشد. تصاویر چند سازه تازه را نشان میدهد که ظاهرا در هفتههای اخیر بازسازی شدهاند.
جیم لمسون، پژوهشگر مهمان کینگز کالج لندن و تحلیلگر پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، گفته است احیای بعضی مراکز تولیدکننده قطعات پیشرفته مورد نیاز برای ساخت موشک، از جمله فیبر کربن، ممکن است ماهها یا حتی سالها طول بکشد.
با این حال، به گفته او، احتمال دارد [حکومت] ایران بخشی از این قطعات را از قبل در مراکز تولیدی زیرزمینی ذخیره کرده باشد. چنین ذخایری میتواند در کوتاهمدت برای مونتاژ دهها یا صدها موشک و پهپاد جدید به کار گرفته شود.
مقامهای اسرائیلی درباره نتیجه حملات ابراز نگرانی میکنند
به نوشته والاستریت ژورنال، بازسازی خسارتهای ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل برای [حکومت] ایران عملیاتی عظیم، پرهزینه و زمانبر خواهد بود. با وجود این، سرعت فعالیتها در مناطق مختلف با ادعاهای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، درباره واردشدن ضربهای ویرانگر به تواناییهای ایران در تضاد قرار گرفته است.
ترامپ ماه گذشته در شبکههای اجتماعی تاکید کرد ارتش ایران کاملاً از هم گسیخته و بخش بزرگی از نیروی دریایی و هوایی این کشور دیگر وجود ندارد. او [حکومت] ایران را «کاملاً شکستخورده» توصیف کرد.
نتانیاهو نیز گفته بود تواناییهای نظامی و برنامههای هستهای و موشکهای بالستیک ایران سالها به عقب رانده شدهاند. او در ماه آوریل [فروردین و اردیبهشت] گفت اسرائیل «ماشین تولید موشک ایران» را درهم کوبیده و تهران فقط موشکهای باقیمانده در زرادخانه خود را شلیک میکند، بدون آنکه بتواند موشک تازهای تولید کند.
اما برخی مقامهای نظامی اسرائیل در گفتوگوهای خصوصی از نتایج عملیات ابراز نارضایتی کردهاند. یک مقام آگاه از روند انتخاب اهداف گفته است اسرائیل میتوانست خسارت بیشتری به تواناییهای نظامی [حکومت] ایران وارد کند، اگر تمرکز خود را بر تاسیسات نظامی حفظ میکرد.
به گفته او، اسرائیل در مراحل ابتدایی جنگ بخشی از حملات را به نهادهای امنیت داخلی [حکومت] ایران و حتی ایستهای بازرسی تحت کنترل نیروهای بسیج اختصاص داد؛ اقدامی که با هدف تضعیف حکومت ایران انجام شد، اما به کاهش تمرکز بر اهداف نظامی منجر شد.
این مقام گفت: «[حکومت] ایران همهچیز را بازسازی میکند. من بسیار نگرانم.»
یک مقام نظامی دیگر اسرائیل نیز گفته است [حکومت] ایران همچنان دانش فنی لازم را در اختیار دارد و به همین دلیل میتواند تقریبا همهچیز، از جمله ظرفیت تولید موشک، را بازسازی کند.
کاخ سفید عملیات را «پیروزی قاطع» میخواند
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در دفاع از نتایج جنگ گفت این عملیات زرادخانه موشکی و ظرفیت تولید ایران را نابود کرده، نیروی دریایی این کشور را غرق کرده، متحدان شبهنظامی تهران را تضعیف کرده و مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شده است.
او افزود: «این عملیات با هر معیار عینی، یک پیروزی قاطع بود.»
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، دفتر نخستوزیر اسرائیل و ارتش این کشور درباره جزئیات مطرحشده در گزارش والاستریت ژورنال اظهارنظر نکردهاند.
ترامپ و نتانیاهو در داخل کشورهایشان به دلیل محققنشدن شماری از اهداف اعلامشده جنگ، از جمله کنارزدن حکومت ایران، از میان بردن برنامه هستهای تهران و بازگشایی پایدار تنگه هرمز، تحت فشار قرار گرفتهاند.
حملات در منطقه ادامه یافته است
براساس گزارش والاستریت ژورنال، ارتش آمریکا دوازدهمین روز پیاپی حملات خود به تاسیسات موشکی و پهپادی، مراکز عملیاتی و دیگر زیرساختهای نظامی [حکومت] ایران را به پایان رسانده است.
این حملات پس از آن ادامه یافت که تفاهمنامه امضاشده از سوی ترامپ در ماه ژوئن [خرداد] برای بازگشایی تنگه هرمز، در پی افزایش حملات [حکومت] ایران به کشتیها، از هم پاشید.
با وجود بمبارانهای سنگین، [حکومت] ایران همچنان توانسته است کشتیها را هدف قرار دهد و علیه متحدان منطقهای آمریکا، از جمله کویت، بحرین و اردن، حملات موشکی انجام دهد. در یکی از حملات جمهوری اسلامی در اردن، سه سرباز آمریکایی در آخر هفته کشته شدند.
تال اینبار، تحلیلگر ارشد اتحاد حمایت از دفاع موشکی در آمریکا، گفت: «معلوم شد شایعات درباره پایانیافتن موشکها یا کاهش چشمگیر شمار آنها نادرست بوده است.»
عملیات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل در پنج هفته نخست جنگ، از نظر سرعت و شدت از عملیاتهای اخیر این دو کشور در خاورمیانه فراتر رفت. اهداف این حملات از پایگاهها و شهرهای موشکی زیرزمینی تا کارخانههای فولاد و آلومینیوم را در بر میگرفت.
با وجود ادامه این حملات، رهبران حکومت ایران نشانهای از عقبنشینی نشان ندادهاند.
نگرانی درباره احیای برنامه هستهای افزایش مییابد
توانایی [حکومت] ایران برای بازسازی، تنها به زیرساختهای متعارف و موشکی محدود نمیشود. به نوشته والاستریت ژورنال، نهادهای اطلاعاتی اسرائیل معتقدند [حکومت] ایران ممکن است هزاران سانتریفیوژ را به تونلهایی در داخل «کوه کلنگ گزلا» منتقل کرده باشد.
در صورت تایید این ارزیابی، نگرانیها درباره توانایی حکومت ایران برای احیای برنامه هستهای خود افزایش خواهد یافت.
برآوردهای مطرحشده در این گزارش نشان میدهد [حکومت] ایران برای بازگرداندن کامل زیرساختها و ظرفیت تسلیحاتی خود همچنان به زمان و منابع مالی گسترده نیاز دارد. با این حال، تهران نشان داده است که بازسازی این تواناییها را، هر اندازه که طول بکشد، ادامه خواهد داد.
اینبار گفت: «این مساله به اراده، زمان و پول بستگی دارد.»
این اقدام از سوی خانواده، وکلای او و نهادهای حقوق بشری، ربایش فرامرزی و نقض آشکار حقوق بینالملل توصیف شد.
شارمهد که سخنگوی «انجمن پادشاهی ایران» بود، از سوی جمهوری اسلامی به دست داشتن در انفجار حسینیه سیدالشهدا در شیراز در سال ۱۳۸۷ متهم شد؛ اتهامی که او و خانوادهاش همواره رد کردند.
در طول دوران بازداشت، اعترافات تلویزیونی او در حالی منتشر شد که سازمانهای حقوق بشری بارها نسبت به احتمال اخذ اعتراف تحت فشار و شکنجه هشدار دادند.
پرونده شارمهد به یکی از مهمترین نمونههای آنچه منتقدان «سرکوب فرامرزی جمهوری اسلامی» مینامند، تبدیل شد.
دولتهای آلمان و آمریکا بارها خواستار آزادی او شدند و پارلمان اروپا نیز در چندین قطعنامه، رفتار جمهوری اسلامی با شارمهد را محکوم کرد. با این حال، تلاشهای دیپلماتیک نتوانست مانع صدور و اجرای حکم اعدام یا مرگ او در بازداشت شود.
در آبان ۱۴۰۳، مقامهای جمهوری اسلامی از مرگ جمشید شارمهد خبر دادند. نحوه اعلام این خبر، روایتهای متناقض درباره علت مرگ و عدم دسترسی خانواده و نهادهای مستقل به جزئیات پرونده، پرسشهای تازهای درباره آنچه در زندان بر او گذشته است، ایجاد کرد.
خانواده شارمهد و وکلای او معتقدند که مسئولیت مرگ وی بر عهده جمهوری اسلامی است و همچنان خواستار تحقیقات مستقل و پاسخگویی مقامهای مسئول هستند.
پرونده شارمهد تنها به سرنوشت یک زندانی محدود نماند؛ بلکه به نمادی از استفاده جمهوری اسلامی از عملیات برونمرزی، بازداشت مخالفان در خارج از کشور و بهرهگیری از پروندههای امنیتی در مناسبات بینالمللی تبدیل شد.
کارشناسان حقوق بشر این پرونده را در کنار موارد مشابه، از مهمترین نمونههای «سرکوب فرامرزی» جمهوری اسلامی در سالهای اخیر ارزیابی میکنند.
همزمان با ششمین سالگرد ربایش جمشید شارمهد، ایران اینترنشنال مستند تحقیقی «خوبم، تماس میگیرم!» را منتشر کرده است؛ مستندی به کارگردانی اردوان روزبه که با اتکا به اسناد، دادههای دیجیتال، گفتوگو با اعضای خانواده، وکلای پرونده، مقامهای بینالمللی و شخصیتهای سیاسی، مسیر این پرونده را از لحظه ربایش در امارات تا مرگ شارمهد در بازداشت جمهوری اسلامی بازسازی میکند و به پرسشهای بیپاسخ این پرونده میپردازد.
