اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال نشاندهنده تنش بیسابقه میان دولت و فرمانده سپاه است. طبق این اطلاعات، پزشکیان رویکرد سپاه در تشدید تنش با کشورهای منطقه را «جنون» نامیده و خواستار ملاقات فوری با مجتبی خامنهای برای توقف حملات به این کشورها شده است.
اطلاعات اختصاصی رسیده به ایراناینترنشنال نشاندهنده تنش بیسابقه میان دولت و فرماندهان نظامی، از جمله فرمانده سپاه است. طبق این اطلاعات، پزشکیان رویکرد سپاه در تشدید تنش با کشورهای منطقه را «جنون» نامیده و خواستار ملاقات فوری با مجتبی خامنهای برای توقف حملات به کشورهای منطقه شده است.
بر اساس اطلاعات دریافتی، پزشکیان به شدت از اقدامات احمد وحیدی، فرمانده سپاه ، خشمگین است و حملات موشکی و پهپادی سپاه به امارات متحده عربی را گامی کاملاً «غیرمسئولانه» توصیف کرده که بدون اطلاع و هماهنگی با دولت انجام شده است. مسعود پزشکیان این رویکرد سپاه را «جنون» نامیده و درباره پیامدهای جبرانناپذیر آن هشدار داده است.
در پی وخامت اوضاع و احتمال ورود مجدد کشور به جنگ، مسعود پزشکیان درخواست ملاقاتی فوری و اضطراری با مجتبی خامنهای را ارائه کرده تا از او بخواهد حملات سپاه پاسداران به کشورهای خلیج فارس را متوقف و از تکرار آن جلوگیری کند.
طبق اطلاعات دریافتی، پزشکیان قصد دارد در نشست با مجتبی خامنهای تاکید کند که هنوز فرصت کوتاهی برای نجات توافق آتشبس از طریق اقدام دیپلماتیک فوری باقی مانده و او باید اجازه داشته باشد میانجیهای بینالمللی را از آمادگی تهران برای بازگشت به میز مذاکره مطلع کند.
منابع نزدیک به نهاد ریاستجمهوری به ایراناینترنشنال گفتهاند که پزشکیان به شدت نگران واکنشهای احتمالی بینالمللی است و بر این باور است که کشور به هیچ عنوان توانایی ورود به یک جنگ تمامعیار و جدید را ندارد.
بر اساس اطلاعات رسیده، پزشکیان هشدار داده است که تداوم این حملات خودسرانه، حملات متقابل سنگین آمریکا به تأسیسات حیاتی انرژی و زیرساختهای اقتصادی ایران را به دنبال خواهد داشت؛ اتفاقی که به گفته او منجر به ویرانی کامل کشور و فروپاشی غیرقابل بازگشت معیشت مردم خواهد شد.
این بنبست سیاسی در حالی رخ میدهد که ناظران معتقدند مدیریت دوگانه در میدان جنگ، جمهوری اسلامی را در آستانه یک انتحار نظامی قرار داده است.
بهگفته منابع آگاه در تهران، پزشکیان حملات موشکی و پهپادی سپاه به امارات متحده عربی را اقدامی کاملا «غیرمسئولانه» توصیف کرده که بدون اطلاع و هماهنگی با دولت انجام شده است.
مسعود پزشکیان این رویکرد سپاه پاسداران در تشدید تنش با کشورهای منطقه را «جنون» نامیده و نسبت به پیامدهای جبرانناپذیر آن هشدار داده است.
در پی وخامت اوضاع و احتمال ورود مجدد کشور به جنگ، مسعود پزشکیان درخواست ملاقاتی فوری و اضطراری با مجتبی خامنهای را ارائه کرده تا از او بخواهد حملات سپاه پاسداران به کشورهای خلیج فارس را متوقف و از تکرار آن جلوگیری کند.
پزشکیان قصد دارد در این نشست تاکید کند که هنوز فرصت کوتاهی برای نجات توافق آتشبس از طریق اقدام دیپلماتیک فوری باقی مانده و او باید اجازه داشته باشد میانجیهای بینالمللی را از آمادگی تهران برای بازگشت به میز مذاکره مطلع کند.
منابع نزدیک به نهاد ریاستجمهوری در تهران به ایراناینترنشنال گفتهاند که پزشکیان بهشدت نگران واکنشهای احتمالی بینالمللی است و بر این باور است که کشور به هیچ عنوان توانایی ورود به یک جنگ تمامعیار و جدید را ندارد.
او هشدار داده است که تداوم این حملات خودسرانه، حملات متقابل سنگین آمریکا به تاسیسات حیاتی انرژی و زیرساختهای اقتصادی ایران را به دنبال خواهد داشت؛ اتفاقی که به گفته او منجر به ویرانی کامل کشور و فروپاشی غیرقابل بازگشت معیشت مردم خواهد شد.
این بنبست سیاسی در حالی شکل گرفته که ناظران معتقدند مدیریت دوگانه در میدان جنگ، جمهوری اسلامی را در آستانه یک انتحار نظامی قرار داده است.
پیش از این نیز ایراناینترنشنال در گزارشهایی اختصاصی از اختلاف شدید در سطوح بالای رهبری جمهوری اسلامی خبر داده بود.
دو منبع آگاه ۱۰ اردیبهشت به ایراناینترنشنال گغتند که مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، از نحوه پیشبرد دیپلماسی جمهوری اسلامی، بهویژه مذاکرات هستهای، از سوی عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، ناراضیاند و خواستار برکناری او هستند.
این منابع که در جریان گفتوگوهای جاری میان روسای قوه مجریه و مقننه قرار دارند، به ایراناینترنشنال گفتند پزشکیان و قالیباف معتقدند وزیر امور خارجه در هفتههای گذشته، به جای ایفای نقش خود بهعنوان یکی از وزیران که باید مجری سیاستهای دولت باشد، بیشتر در جایگاه دستیار احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران، ظاهر شده است.
به گفته این منابع، عراقچی در دو هفته گذشته بدون اطلاع پزشکیان، در هماهنگی کامل با وحیدی و بر اساس دستورالعملهای او عمل کرده است.
این روند، نارضایتی شدید پزشکیان را در پی داشته و او به نزدیکان خود گفته است در صورت ادامه این وضعیت، عراقچی را از سمت خود برکنار خواهد کرد.
پیشتر نیز خبرهایی از بروز اختلاف میان مقامهای جمهوری اسلامی منتشر شده بود. هشتم فروردین گزارشهایی از بروز اختلافهای جدی میان پزشکیان و احمد وحیدی، فرمانده سپاه پاسداران که گفته میشود اکنون فرد شماره یک این نهاد است، منتشر شده بود.
منابع آگاه در گفتوگو ایراناینترنشنال «نحوه مدیریت جنگ و پیامدهای مخرب آن بر معیشت مردم و اقتصاد کشور» را ریشه این اختلافها خواندند.
سه روز بعد، گزارشهایی درباره نارضایتی پزشکیان از قرار گرفتن در یک «بنبست کامل سیاسی» و اینکه حتی اختیار انتصاب مقامهای کشتهشده دولت در جریان جنگ نیز از او سلب شده است، منتشر شد.
بر اساس این گزارش، گفته میشود وحیدی بهصراحت اعلام کرده است که به دلیل شرایط بحرانی جنگ، تمامی پستهای کلیدی و حساس مدیریتی باید تا اطلاع ثانوی بهطور مستقیم از سوی سپاه پاسداران انتخاب و اداره شوند.
در یکی از آخرین تحولات، ۲۶۱ نفر از نمایندگان مجلس در بیانیهای حمایت خود را از هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، بهویژه قالیباف اعلام کردند و گفتند که با وجود ترورهای «سنگین» و تهدیدها، تصمیمسازی و تصمیمگیری در سطوح مختلف مدیریتی کشور در حال انجام است.
این نمایندگان مجلس در بیانیه خود نوشتند: «جنگ نظامی در حال ورود به مرحلهای پیچیده شامل اقدامات سیاسی، اقتصادی، امنیتی و جنگ روانی و رسانهای است و در دوره جدید جنگ، دشمن به دنبال ایجاد شکاف در جبهه میدان، خیابان و دیپلماسی میان کارگزاران نظام و مردم است.»
سه روز پیش از انتشار این بیانیه، ایراناینترنشنال در گزارشی اختصاصی به نقل از منابع آگاه در ایران از استعفای قالیباف از ریاست هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی در پی توبیخ به دلیل تلاش برای گنجاندن مساله انرژی هستهای در مذاکرات خبر داد.
در آن گزارش به این اشاره شده بود که عراقچی در آستانه آخرین سفر خود به پاکستان با هدف رساندن پیام جمهوری اسلامی به مقامهای پاکستانی، تلاش میکند با کنار رفتن قالیباف، مسئولیت هدایت مذاکرات را بر عهده بگیرد.
در آن هنگام و پس از جنگ ۱۲ روزه تحلیلگران برآورد کرده بودند حمله آمریکا و اسرائیل این جدول زمانی را تا حدود یک سال به عقب رانده است.
بهگفته این منابع، ارزیابیها از برنامه هستهای تهران حتی پس از دو ماه جنگی که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تا حدی با هدف جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به بمب هستهای آغاز کرد، در مجموع بدون تغییر باقی مانده است.
حملات اخیر آمریکا و اسرائیل که از ۹ اسفند آغاز شد، عمدتا بر اهداف نظامی متعارف متمرکز بوده، هرچند اسرائیل شماری از تاسیسات مهم هستهای را هدف قرار داده است.
ثابت ماندن این جدول زمانی نشان میدهد که برای ایجاد اختلال جدی در برنامه هستهای تهران، احتمالا لازم است ذخایر باقیمانده اورانیوم با غنای بالا، نابود یا از ایران خارج شود.
این جنگ پس از آنکه آمریکا و جمهوری اسلامی در ۷ آوریل بر سر آتشبس برای پیگیری صلح توافق کردند، متوقف شده است. با این حال، تنشها همچنان بالاست، زیرا دو طرف بهشدت دچار اختلاف هستند و تهران نیز با ایجاد اختلال در تردد در تنگه هرمز، راه انتقال ۲۰ درصد از عرضه جهانی نفت را مسدود کرده و به بحران جهانی انرژی دامن زده است.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، بهطور علنی گفته است هدف واشینگتن این است که از طریق مذاکرات جاری با تهران، اطمینان حاصل کند ایران به سلاح هستهای دست پیدا نمیکند.
دو منبع آگاه که خواستند نامشان فاش نشود، به رویترز گفتند نهادهای اطلاعاتی آمریکا پیش از جنگ ۱۲روزه ماه ژوئن به این نتیجه رسیده بودند که تهران احتمالا میتواند در حدود سه تا شش ماه اورانیوم با غنای تسلیحاتی کافی برای ساخت یک بمب تولید کند و یک سلاح هستهای بسازد.
پس از جنگ ۱۲ روزه که در جریان آن آمریکا مجتمعهای هستهای نطنز، فردو و اصفهان را هدف قرار داد، برآوردهای اطلاعاتی آمریکا این بازه زمانی را به حدود ۹ ماه تا یک سال افزایش داد.
این حملات به سه تاسیسات غنیسازی شناختهشده فعال در آن زمان بهشدت آسیب رساند یا آنها را نابود کرد با این حال، آژانس بینالمللی انرژی اتمی نتوانسته محل نگهداری حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد را تایید کند. این نهاد معتقد است حدود نیمی از این مواد در یک مجموعه تونلی زیرزمینی در مرکز تحقیقات هستهای اصفهان ذخیره شده، اما از زمان تعلیق بازرسیها نتوانسته این موضوع را تأیید کند.
این آژانس برآورد میکند کل ذخایر اورانیوم غنیشده ایران در صورت غنیسازی بیشتر برای ساخت ۱۰ بمب کافی خواهد بود.
اولیویا ولز، سخنگوی کاخ سفید، به رویترز گفت: «در حالی که عملیات چکش نیمهشب تاسیسات هستهای ایران را نابود کرد، عملیات خشم حماسی با از کار انداختن پایگاههای صنعتی-دفاعی ایران، که پیشتر از آنها بهعنوان سپری محافظ برای برنامه هستهای آن استفاده میشد، این موفقیت را تکمیل کرد.»
او افزود: «رییسجمهوری ترامپ مدتهاست روشن کرده که ایران هرگز نباید به سلاح هستهای دست پیدا کند. او بلوف نمیزند.»
دفتر مدیر اطلاعات ملی آمریکا به درخواست رویترز برای اظهار نظر پاسخ نداد.
متوقف کردن برنامه هستهای تهران، هدف کلیدی آمریکا
مقامات آمریکایی، از جمله ترامپ، بارها تاکید کردهاند که نابودی برنامه هستهای ایران یکی از اهداف اصلی جنگ است.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، دوم مارس در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «هرگز نباید اجازه داد ایران به سلاح هستهای دست یابد. این هدف این عملیات است.»
به گفته منابع، ثابت ماندن برآوردها تا حدی بهدلیل تمرکز کارزار نظامی اخیر آمریکا و اسرائیل است.
در حالی که اسرائیل اهداف مرتبط با برنامه هستهای—از جمله یک تاسیسات فرآوری اورانیوم را در اواخر ماه مارس هدف قرار داد، حملات آمریکا بیشتر بر توانمندیهای نظامی متعارف، رهبری جمهوری اسلامی و زیرساختهای صنعتی-نظامی آن متمرکز بوده است.
برخی تحلیلگران میگویند نبود اهداف هستهای عمده که بتوان آنها را بهراحتی و با اطمینان نابود کرد، نیز میتواند دلیل ثابت ماندن این ارزیابیها باشد.
اریک بروئر، تحلیلگر ارشد پیشین اطلاعاتی آمریکا که ارزیابی برنامه هستهای ایران را هدایت کرده بود، به رویترز گفت تعجبآور نیست که این برآوردها تغییر نکرده، زیرا حملات اخیر آمریکا بر اهداف هستهای متمرکز نبوده است.
او گفت: «تا جایی که میدانیم، ایران هنوز تمام مواد هستهای خود را در اختیار دارد. این مواد احتمالا در سایتهای عمیق زیرزمینی قرار دارند که مهمات آمریکا قادر به نفوذ به آنها نیست.»
در هفتههای اخیر، مقامات آمریکایی گزینههای پرخطری را بررسی کردهاند که میتواند بهطور قابلتوجهی برنامه هستهای ایران را مختل کند؛ از جمله عملیات زمینی برای بازیابی ذخایر اورانیوم غنیشده که گمان میرود در مجموعه تونلی اصفهان نگهداری میشود.
جمهوری اسلامی بارها تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای را رد کرده است. نهادهای اطلاعاتی آمریکا و آژانس بینالمللی انرژی اتمی میگویند تهران در سال ۲۰۰۳ برنامه توسعه کلاهک هستهای را متوقف کرده، هرچند برخی کارشناسان و اسرائیل معتقدند بخشهایی از این برنامه بهطور مخفیانه حفظ شده است.
تاثیر احتمالی ترور دانشمندان
کارشناسان میگویند ارزیابی دقیق توان هستهای ایران، حتی برای پیشرفتهترین سرویسهای اطلاعاتی جهان دشوار است.
چند نهاد اطلاعاتی آمریکا بهطور مستقل برنامه هستهای ایران را بررسی کردهاند و اگرچه درباره توانایی تهران برای ساخت سلاح هستهای اجماع نسبی وجود دارد، ارزیابیهای متفاوتی نیز مطرح میشود.
ممکن است برنامه هستهای ایران بیش از آنچه این برآوردها نشان میدهد عقب افتاده باشد.
برخی مقامات، از جمله مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، استدلال کردهاند که حملات آمریکا به سامانههای پدافند هوایی ایران تهدید هستهای را کاهش داده، زیرا توان دفاعی ایران برای محافظت از تاسیسات هستهای در صورت حرکت سریع بهسوی تسلیحاتی شدن تضعیف شده است.
همچنین ترور دانشمندان هستهای برجسته ایران از سوی اسرائیل نیز تاثیرگذار بوده است.
دیوید آلبرایت، بازرس پیشین هستهای سازمان ملل و مدیر موسسه علوم و امنیت بینالمللی، به رویترز گفت این ترورها عدمقطعیت قابلتوجهی به توان ایران برای ساخت یک بمب کارآمد اضافه کرده است.
او گفت: «همه موافقاند که دانش را نمیتوان بمباران کرد، اما مهارت عملی را میتوان از بین برد.»
یک منبع آگاه از شرایط این زندانیان به ایراناینترنشنال گفت، لیندزی و کریگ فورمن یکشنبه ۱۳ اردیبهشت برای ملاقات با هم به مسئولان زندان مراجعه کردند، اما به آنها گفته شد به دلیل مصاحبه با بیبیسی جهانی، سه هفته ممنوعالملاقات شدهاند و حق دیدار با یکدیگر را ندارند.
به گفته این منبع با آغاز شرایط جنگی وضعیت ملاقات زندانیان سیاسی تغییر کرده و اغلب آنها از ملاقات محروم بودند. اما طی دو تا سه هفته اخیر امکان ملاقات کابینی برای برخی زندانیان برقرار شد و کسانی که اعضای خانوادهشان در اوین زندانی بودند امکان ملاقات بندبهبند داشتند.
لیندزی فورمن در این مصاحبه گفته بود: «ترسناک است. وقتی به وضعیتم نگاه میکنم میگویم خدا را شکر که اینجا بزرگ نشدهام. برای ما روزی پایان خواهد یافت، اما برای افرادی که اینجا هستند، شاید هرگز پایانی نباشد.»
کریگ فورمن نیز گفته بود از زمان انتقالش به اوین، چهار همبندیاش برای اجرای حکم فراخوانده شدند و روز بعد خبر اعدامشان از تلویزیون پخش شد.
۲۹ اسفند ۱۴۰۴، خانواده زوج بریتانیایی اعلام کردند این دو بهعنوان «سپر انسانی» مورد استفاده قرار گرفتهاند و از دولت بریتانیا بهدلیل نبود پیشرفت در روند آزادی آنها انتقاد کردند.
بر اساس این گزارش، انفجاری در نزدیکی زندان اوین موجب شکسته شدن پنجرههای بند محل نگهداری کریگ فورمن شده و قطعاتی از سقف و دیوار بر سر زندانیانی فرو ریخت که برای در امان ماندن زیر تختها پناه گرفته بودند.
این دو زندانی بریتانیایی اول اسفند در نامههایی اعلام کردند رفتار دستگاه قضایی حکومت ایران از زمان بازداشتشان دستکم ناقض هفت اصل قانون اساسی جمهوری اسلامی بوده است.
این دو در نامههای خود به مواردی از جمله نقض حق حفظ کرامت انسانی، اصل برائت، حق انتخاب وکیل، منع تعقیب بدون دلیل، منع تفتیش عقاید و علنی بودن دادگاه اشاره کردهاند.
آنها در این نامه تاکید کردند که هیچ مدرکی دال بر جاسوس بودن کریگ ارائه نشده و تنها مدرکی که علیه لیندزی مطرح شده، کارت ورود به «کنفرانس روانشناسی مثبتگرا اروپا» بوده که نام مردی را نشان میدهد که احتمال داشته اهل اسرائیل باشد.
لیندزی فورمن نوشت بارها درباره دیدگاهش درباره اسرائیل و مذهب بازجویی شده و به او گفته شده که یهودی، فمینیست و حامی اسرائیل است و ایران را کشوری «تاریک» میداند.
به گفته این زوج، پس از چند ماه با پرواز تجاری از کرمان به تهران منتقل شدند و تصور میکردند آزاد خواهند شد، اما پس از پیاده شدن از هواپیما از هم جدا شدند و با چشمان بسته به سلول انفرادی دیگری منتقل شدند.
خانواده لیندزی و کریگ فورمن اعلام کرده بودند این دو نفر به اتهام جاسوسی به ۱۰ سال زندان محکوم شدهاند. این حکم در شعبه ۱۵ دادگاه انقلاب تهران صادر شده است. این زوج در ابتدای سال ۲۰۲۵ در حین سفر به ایران با موتورسیکلت، دستگیر شدند.
