یوسف پزشکیان، فرزند و مشاور مسعود پزشکیان، در یادداشتی با اشاره به جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، گفت که سه کشور چین، روسیه و اسرائیل از این جنگ منتفع شدند، کشورهای عربی منطقه بهطور مطلق ضرر کردهاند و اعتبار بینالمللی آمریکا نیز آسیب دیده است.
او نوشت که جمهوری اسلامی از نظر اقتصادی به خاطر آسیبهای زیرساختی و از نظر توان مدیریتی به خاطر کشته شدن بهترین نیروهایش آسیب دیده است اما از منظر اعتبار و جایگاه جهانی تا به اینجا متنفع شده است.
فرزند رییس دولت جمهوری اسلامی درباره وضعیت کنونی نوشت: «باید خود را برای بدترین سناریو آماده کنیم. یعنی برنامهریزی کنیم که اگر با شرایط نامطلوب مواجه شدیم، چه کار خواهیم کرد. مزیتش این است که اگر اتفاقات بدی رخ داد، غافلگیر نمیشویم.»
رویترز شنبه ۱۲ اردیبهشت نوشت که در عین حال، ترامپ گزینه از سرگیری اقدام نظامی را نیز روی میز نگه داشته است.
بنا بر ارزیابی پنتاگون، محاصره دریایی بنادر ایران از سوی ارتش آمریکا، تاکنون ایران را از ۴.۸ میلیارد دلار درآمد نفتی محروم کرده و فشار بسیاری را بر جمهوری اسلامی تحمیل کرده است.
همزمان، به گفته مقامات آمریکایی، نفتکشهای ایرانی از بیم رهگیری آمریکا به مسیرهای جایگزین پرهزینه و طولانیتر روی آوردهاند
اولیویا ولز، سخنگوی کاخ سفید، گفت که فشارهای نظامی و اقتصادی باعث افزایش «استیصال» جمهوری اسلامی شده و ترامپ همه ابزارها و زمان لازم را برای دستیابی به بهترین توافق، در اختیار دارد.
در مقابل، مجتبی یوسفی، نماینده مجلس شورای اسلامی، گفت که محاصره دریایی ایران از سوی آمریکا «ادعایی هالیوودی» است و فعالیت بنادر در ایران، «بدون وقفه» ادامه دارد.
عبور نفتکش هندی از تنگه هرمز؟
همزمان با این تحولات، بلومبرگ گزارش داد یک ابرنفتکش مرتبط با هند که گاز مایع نفتی مورد استفاده بهعنوان سوخت پختوپز حمل میکند، در تلاش است تا از تنگه هرمز عبور کند که اگر این اتفاق بیفتد، این نخستین عبور مشاهدهشده یک نفتکش مرتبط با هند از زمان آغاز محاصره دریایی ایران خواهد بود.
بر اساس این گزارش، کشتی «سرو شکتی» با پرچم جزایر مارشال که حدود ۴۵ هزار تن گاز مایع نفتی حمل میکند، شنبه ۱۲ اردیبهشت بر اساس دادههای رهگیری دریایی به سمت شمال تنگه هرمز حرکت کرد و پس از عبور از نزدیکی جزایر لارک و قشم، به سمت دریای عمان پیش رفت.
این کشتی بزرگ حمل گاز که پیشتر میان خلیج فارس و بنادر هند تردد داشته است، اعلام کرده مقصدش هند است و خدمه هندی دارد.
یک روز پیش از این، وزارت خزانهداری ایالات متحده هشدار داد هر شرکت کشتیرانی که برای عبور کشتیهایش از تنگه هرمز به جمهوری اسلامی عوارض پرداخت کند - حتی در قالب کمکهای خیریه به سازمانهایی مانند جمعیت هلال احمر ایران - در معرض خطر تحریمهای تنبیهی قرار خواهد گرفت.
در بیانیه هشدارآمیزی که از سوی دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا صادر شد، آمده که ایالات متحده از تهدیدهای جمهوری اسلامی علیه کشتیرانی و درخواستها برای پرداخت پول بهمنظور دریافت مجوز عبور امن از تنگه هرمز آگاه است.
تنگه هرمز یکی از حیاتیترین مسیرهای دریایی راهبردی جهان است، بهطوری که حدود ۲۰ درصد از جریان صادرات نفت خام از راه دریایی در جهان و گاز طبیعی مایعشده، از آن عبور میکند.
همزمان با این تحولات، ترامپ در فوروم کلاب فلوریدا گفت: «در حال حاضر با افرادی بسیار بیرحم در ایران سر و کار دارم. نمیتوانم بگویم اوضاع خیلی خوب پیش میرود، اما هرگز نمیتوان به ایران سلاح هستهای داد.»
رییسجمهوری آمریکا گفت: «ایران کشوری است که ما نمیدانیم با چه کسی طرف هستیم؛ هیچ رهبری وجود ندارد. آنها هیچ رهبری ندارند. در واقع رهبرانشان هم رفتهاند. این بخشی از مشکل ماست چون نمیدانیم با چه کسی طرف هستیم. تنها کشوری در جهان هستند که کسی نمیخواهد رهبر باشد. میپرسند چه کسی میخواهد رییسجمهور شود و هیچ داوطلبی نیست.»
میزان شنبه ۱۲ اردیبهشت با اعلام این خبر نوشت که این دو زندانی سیاسی، «پس از رسیدگی قانونی به پروندههایشان و تایید احکام از سوی دیوان عالی کشور» به دار آویخته شدند.
شبکه حقوق بشر کردستان، ۱۰ اردیبهشت اعلام کرد بکرزاده، کریمپور و محراب عبداللهزاده، سه زندانی سیاسی محکوم به اعدام، بهصورت جداگانه از زندان ارومیه به مکانهای نامعلوم منتقل شدهاند.
بنا بر این گزارش، انتقال ناگهانی این سه زندانی محکوم به اعدام به مکانهای نامعلوم، نگرانیها را درباره احتمال اجرای قریبالوقوع احکام آنها افزایش داده بود.
پیش از این، امیر رئیسیان، وکیل دادگستری، در خصوص بکرزاده در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که ۳۰ فروردین، شعبه ۳۹ دیوان عالی کشور درست برخلاف تصمیمات قبلی خود در «دو بار نقض حکم اعدام شعب بدوی» و بدون برطرف شدن ایرادات مدنظر، این بار، سومین حکم اعدام صادر شده از سوی دادگاه انقلاب ارومیه را تایید کرد.
در روزهای گذشته، پدر و مادر بکرزاده، پس از تایید حکم اعدام او در دیوان عالی کشور، خواستار توقف اجرای حکم شده بودند.
آنان با تاکید بر بیگناهی فرزندشان، اعلام کرده بودند که «ناصر هیچ گناهی مرتکب نشده» و خواستار آن شده بودند که: «به داد ناصر برسید و نگذارید اعدام شود.»
میزان اما همچون موارد مشابه قبل، بدون ارائه شواهد، نوشت که «بر اساس مستندات موجود در پرونده»، کریمپور «در ایام جنگ تحمیلی، به همکاری موثر با سرویس موساد ادامه داده و اطلاعات حساس کشور را برای افسر موساد ارسال کرده» است.
این خبرگزاری حکومتی درباره بکرزاده نیز نوشت که او «در مناطق حساس ترددهای مشکوک داشته» و با توجه به این «تردد و ارتباط مشکوک سوژه در آن بازه زمانی»، نهادهای امنیتی وارد عمل شده و متهم را دستگیر کردند.
میزان مدعی شد که بکرزاده «به دستور افسر موساد، مشخصات افراد مهم دولتی، مذهبی و استانی و همچنین مراکز مهم مثل منطقه نطنز را جمعآوری و برای عامل سرویس ارسال کرده» است.
ششم اردیبهشت، بنیاد حقوق بشری عبدالرحمن برومند اعلام کرد جمهوری اسلامی در چهار ماه نخست سال جاری میلادی (۱۱ دی ۱۴۰۴ تا هفته اول اردیبهشت ۱۴۰۵) دستکم ۶۱۲ نفر را اعدام کرده است.
بر این اساس، جمهوری اسلامی در بازهای ۱۱۷ روزه، روزانه دستکم پنج نفر را به دار آویخته است.
این سازمان با اشاره به اینکه ۱۵ مورد از اعدامها که عمدتا با جرائم سیاسی مرتبط بودهاند، ظرف سه هفته گذشته به ثبت رسیده است، تاکید کرد تداوم قطع اینترنت جهانی در ایران و فقدان شفافیت در دستگاه قضایی جمهوری اسلامی، مستندسازی آمار اعدام را دشوارتر کرده و نرخ واقعی اعدامها احتمالا بسیار بالاتر از موارد راستیآزمایی و ثبت شده است.
طی حدود یک ماه گذشته دستکم ۲۱ معترض و زندانی سیاسی در ایران اعدام شدند که تعداد قابل توجهی از آنها از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ بودند.
طبق تازهترین خبرها، ساسان آزادوار، از معترضان بازداشتشده در جریان انقلاب ملی، عامر رامش، زندانی سیاسی بلوچ، عرفان کیانی، از معترضان بازداشتشده در اصفهان در اعتراضهای دیماه، و سلطانعلی شیرزادی فخر، زندانی سیاسی متهم به عضویت در سازمان مجاهدین خلق ایران، چهار زندانی سیاسی بودند که بهترتیب در روزهای دهم، ششم، پنجم و سوم اردیبهشت اعدام شدند.
مهدی فرید، که در رسانههای ایران «مسئول بخش مدیریت کمیته پدافند غیرعامل یکی از سازمانهای حساس کشور» معرفی شد، نیز دوم اردیبهشت به اتهام «جاسوسی برای اسرائیل» به دار آویخته شد.
جمهوری اسلامی از آغاز جنگ اخیر در نهم اسفند سال گذشته، و بهطور ویژه پس از آغاز آتشبس، سرکوب فعالان اجتماعی و سیاسی را شدت بخشیده و اجرای سریع احکام اعدام را برای رعبافکنی هرچه بیشتر تسریع کرده است.
دو سازمان حقوق بشری «حقوق بشر ایران» و «با هم علیه مجازات اعدام»، پیشتر از رشد ۶۸ درصدی اعدامها در ایران در سال ۲۰۲۵ خبر دادند و اعلام کردند جمهوری اسلامی جان دستکم ۱۶۳۹ نفر را در سال گذشته میلادی گرفت.
در این گزارش که نوشته چارلز لیپسون، استاد بازنشسته علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو، است، آمده که تنگه هرمز همچنان بسته مانده، تحریمهای آمریکا برقرارند و اختلافات بنیادی میان دو طرف حل نشده باقی مانده است. مذاکرات دوجانبه نیز به نتیجهای نرسیده و فاصله میان طرفین همچنان زیاد است.
این بنبست برای ناظران سوالبرانگیز شده است؛ چرا که چارچوب یک توافق، قابل تصور بود: برای ایران، حداقل هدف، بقای نظام است؛ برای آمریکا، پایان برنامه هستهای جمهوری اسلامی که تهدیدی برای متحدان منطقهای و در نهایت اروپا و جنوب آسیا محسوب میشود.
در صورت تحقق توافق، تنگه هرمز نیز بازگشایی میشود.
اما اگر چنین توافقی در تئوری ممکن باشد، چرا در عمل هنوز شکل نگرفته است؟
پاسخ کوتاه، به نوشته لیپسون، این است که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی که کنترل کشور را در دست داشت، حاضر نیست از اهداف گستردهتر خود دست بکشد.
اهدافی فراتر از بقا
اهداف تعریف شده برای سپاه پاسداران، شامل دستیابی به سلاح هستهای، توسعه موشکهای حامل آن و حمایت از نیروهای نیابتی در منطقه است.
از آنجا که این اهداف برای دولت ترامپ غیرقابل پذیرش است، تا زمانی که تهران از آنها عقبنشینی نکند، مذاکرات به نتیجه نمیرسد.
متحدان منطقهای آمریکا نیز با این موضع همسو هستند. اسرائیل و امارات متحده عربی حتی فراتر رفتهاند و ادامه حیات جمهوری اسلامی را غیرقابل تحمل دانستهاند.
به باور آنها، مشکل صرفا یک موضوع برای مذاکره نبوده و مساله، «ماهیت کلی نظام» است.
اسرائیل از مدتها پیش به این نتیجه رسیده است، اما آنچه جدید است تغییر نگاه کشورهای عرب خلیج فارس است. کشورهایی که پس از حملات جمهوری اسلامی، بهجای عقبنشینی، روابط خود را با آمریکا و اسرائیل تقویت کردند.
تصمیم در واشینگتن
به نوشته اسپکتیتور، با وجود اهمیت این متحدان، تصمیم نهایی درباره اقدامات آمریکا در واشینگتن و بر اساس برداشت دولت ترامپ از منافع ملی گرفته میشود.
لیپسون نوشت: «آنچه واقعیت دارد، خطر عمیقی است که جمهوری اسلامی برای همسایگان و غرب ایجاد کرده است. نظامی که از زمان روی کار آمدن در سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۷)، اهداف ایدئولوژیک خود را دنبال میکند.»
به گفته او، حکومت ایران با وجود تحمل خسارات سنگین، همچنان به اهداف خود پایبند مانده و حتی پس از حملات گسترده، تا به حال از پذیرش توافق خودداری کرده است.
رهبران حکومت ایران معتقدند میتوانند فشار آمریکا را تحمل کنند و در یک جنگ فرسایشی دوام بیاورند.
محدودیتهای داخلی در ایران، فشار سیاسی بر ترامپ
با این حال، یکی از نقاط ضعف اصلی، کمبود منابع مالی برای تامین هزینههای دستگاههای سرکوب جمهوری اسلامی است. نیروهای داخلی ممکن است همچنان وفادار بمانند، اما نیروهای خارجی در صورت قطع منابع مالی، احتمالا عقبنشینی میکنند.
در چنین شرایطی، کنترل نارضایتی داخلی، دشوارتر خواهد شد.
از سوی دیگر، دولت ترامپ با فشار انتخابات ماه نوامبر روبهروست. افکار عمومی هنوز قانع نشدهاند که جنگ ایران برای منافع ملی آمریکا ضروری بوده است.
در نتیجه، بر اساس این گزارش، ترکیب فشارهای سیاسی، شکست مذاکرات و بنبست موجود، میتواند دولت ترامپ را به ازسرگیری حملات سوق دهد.
هدف این حملات هم میتواند نابودی توان نظامی حکومت ایران در تنگه هرمز و حذف رهبران جمهوری اسلامی باشد.
ریسک تشدید درگیری
با این حال، چنین اقدامی با خطر واکنش تهران، بهویژه حمله به تاسیسات نفتی منطقه، همراه است که میتواند قیمت نفت را افزایش داده و اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار دهد.
در نهایت، لیپسون نوشت که اگر هدف به تغییر حکومت برسد، تجربههای گذشته در عراق و افغانستان نشان میدهد این مسیر «بسیار پرهزینه و پیچیده» خواهد بود.
به گفته او، تصمیم برای حرکت در این مسیر، یکی از مهمترین تصمیمهای دوران ریاستجمهوری ترامپ است.
