رویترز: صرافی رمزارز نوبیتکس متعلق به خاندان خرازی است و در دور زدن تحریم‌ها نقش دارد

ایران‌اینترنشنال، پیش از این در پنجم شهریور ۱۴۰۴ در گزارشی اختصاصی خبر داده بود اطلاعات رسیده به ایران‌اینترنشنال نشان می‌دهد در جریان هک صرافی «نوبیتکس»، مهاجمان توانستند دارایی‌های شبکه وابسته به جمهوری‌اسلامی را از دارایی مشتریان عادی متمایز کنند. هکرها می‌گویند نوبیتکس تحریم را دور می‌زد، اما مدیران شرکت می‌گویند این یک شرکت استارت‌آپی است.

۲۸ خرداد، در حالی که جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری‌اسلامی در جریان بود، گروه «گنجشک‌ درنده» که به اسرائیل منسوب است، از هک صرافی «نوبیتکس» خبر داد.

پیش از آن، برخی مشتریان این صرافی گزارش کرده بودند پیام‌هایی در پیام‌رسان‌هایی مانند اپلیکیشن‌های معاملات و تلگرام دریافت کردند که در آن، به آنها هشدار داده شده بود دارایی خود را از صرافی نوبیتکس خارج کنند.

به‌نوشته رویترز، این شرکت در سال ۲۰۱۸ از سوی دو برادر، علی و محمد خرازی، تاسیس شد؛ افرادی که به یکی از بانفوذترین خانواده‌های جمهوری اسلامی تعلق دارند اما برای فعالیت‌های خود از نام خانوادگی جایگزین «آقامیر» استفاده کرده‌اند.

بررسی‌های رویترز نشان می‌دهد این پنهان‌کاری هویتی حتی در داخل شرکت نیز حفظ شده و بسیاری از همکاران نزدیک آنها از ارتباط این دو با خانواده خرازی بی‌اطلاع بوده‌اند.

این دو برادر، نسل سوم خانواده خرازی هستند که در قلب حاکمیت در ایران قرار دارند. اعضای این خانواده مشاور رهبران جمهوری اسلامی بوده‌اند و در مناصب کلیدی سیاسی، دیپلماتیک و مذهبی حضور داشته‌اند. این خاندان از طریق ازدواج با هر سه رهبر جمهوری اسلامی، روح‌الله خمینی، علی خامنه‌ای و پسر او مجتبی، ارتباط دارد.

آیت‌الله محسن خرازی پدربزرگ محمد و علی خرازی، مالکان نوبیتکس، زمانی به مجتبی خامنه‌ای درس می‌داد. او بعدها عضو مجلس خبرگان شد؛ نهادی که مسئول انتخاب رهبر است. مجتبی پس از کشته شدن پدرش به این مقام رسید.

پدر این دو، آیت‌الله باقر خرازی، دبیرکل «حزب‌الله ایران» است. خواهر باقر خرازی همسر مسعود خامنه‌ای، پسر دیگر علی خامنه‌ای است. برادر باقر خرازی، صادق خرازی پیشتر سفیر جمهوری اسلامی در فرانسه بود. کمال خرازی، عموی باقر خرازی، در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی، وزیر امور خارجه و سپس مشاور عالی امور بین‌الملل علی خامنه‌ای بود. او و همسرش در جریان جنگ چهل روزه آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی کشته شدند.

رویترز در گزارش خود افزوده چنین پیشینه‌ای باعث شده افشای نقش این خانواده در راه‌اندازی و اداره یک صرافی رمزارزی، اهمیت سیاسی و امنیتی ویژه‌ای پیدا کند.

بر اساس تحقیقات رویترز، از زمان تاسیس «نوبیتکس»، این صرافی ده‌ها تا صدها میلیون دلار تراکنش مرتبط با گروه‌های تحت تحریم، از جمله بانک مرکزی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را پردازش کرده است.

در حالی که جمهوری اسلامی تحت تحریم‌های گسترده اقتصادی غرب قرار دارد، این صرافی از قرار گرفتن در فهرست تحریم‌های ایالات متحده و متحدانش در امان مانده است.

رویترز در گزارش خود تاکید کرده که نشانه‌ای نیافته که نشان دهد کسی از اعضای خانواده خرازی از سوی دولت‌های غربی تحریم شده باشد و همچنین نتوانسته مشخص کند چرا نوبیتکس از مجازات‌هایی که برای دیگر بازیگران بزرگ اقتصادی جمهوری اسلامی اعمال شده، مصون مانده است.

افشای پیشینه نخبه‌گرایانه بنیان‌گذاران نوبیتکس از سوی رویترز، در مقطعی حساس برای جمهوری اسلامی و به‌ویژه سپاه پاسداران صورت می‌گیرد.

سپاه از زمان کشته شدن علی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی در حمله هوایی ۹ اسفند ماه در آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، کنترل خود بر اقتصاد و ساختار امنیتی کشور را بیش از پیش تثبیت کرده است.

به‌نوشته رویترز، نوبیتکس طی چند سال به‌سرعت رشد کرده و اکنون حدود ۷۰ درصد از بازار رمزارز ایران را در اختیار دارد. این صرافی مدعی داشتن بیش از ۱۱ میلیون کاربر است، رقمی که بیش از ۱۰ درصد جمعیت کشور را در بر می‌گیرد.

در شرایطی که تحریم‌ها دسترسی ایرانیان به سیستم مالی جهانی را محدود کرده و تورم و کاهش ارزش ریال فشار اقتصادی شدیدی ایجاد کرده، بسیاری از مردم برای حفظ ارزش دارایی‌های خود به رمزارزها روی آورده‌اند. نوبیتکس با فراهم کردن دسترسی به بازارهای جهانی، به پلی میان کاربران ایرانی و اقتصاد بین‌المللی تبدیل شده است.

با این حال، همین نقش واسطه‌ای، آن را به ابزاری بالقوه برای دور زدن تحریم‌ها نیز بدل کرده است. بر اساس تحلیل داده‌های بلاک‌چین و مصاحبه با کارکنان سابق، این صرافی برای انتقال وجوه مرتبط با نهادهای تحت تحریم، از جمله بانک مرکزی ایران و سپاه پاسداران، مورد استفاده قرار گرفته است.

برخی منابع داخلی تایید کرده‌اند که وجوه دولتی از طریق این پلتفرم جابه‌جا شده، هرچند نوبیتکس این ادعاها را رد و تاکید کرده است که یک شرکت خصوصی و مستقل است و هیچ توافق یا همکاری‌ای با نهادهای دولتی ندارد.

نکته قابل توجه این است که با وجود چنین ادعاهایی، نوبیتکس تاکنون هدف تحریم‌های مستقیم آمریکا یا متحدانش قرار نگرفته است، موضوعی که به‌نوشته رویترز حتی برای محققان نیز جای سوال دارد.

در مقابل، مقامات آمریکایی هشدار داده‌اند که استفاده از دارایی‌های دیجیتال به‌عنوان جایگزینی برای سیستم مالی جهانی، به کشورهای تحت تحریم امکان می‌دهد میلیاردها دلار را با نظارت کمتر جابه‌جا کنند.

به‌نوشته رویترز نوبیتکس برای پنهان‌سازی ردپای تراکنش‌ها از روش‌های فنی مختلفی استفاده می‌کند، از جمله تغییر مداوم آدرس کیف‌پول‌ها و توصیه به کاربران برای تقسیم تراکنش‌ها بین چندین آدرس.

این اقدامات باعث می‌شود ردیابی منشاء وجوه برای نهادهای نظارتی دشوارتر شود. علاوه بر این، گزارش‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد این صرافی با پلتفرم‌های بین‌المللی مانند بایننس نیز تعامل داشته و از این طریق میلیاردها دلار جابه‌جا شده است.

در داخل ایران، نوبیتکس همواره در موقعیتی پیچیده میان نهادهای مختلف قدرت قرار داشته است. از یک سو، با محدودیت‌ها و فشارهایی مانند قطع دسترسی بانکی، بازرسی دفاتر و حتی بازداشت مدیرعامل مواجه شده؛ و از سوی دیگر، طبق برخی گزارش‌ها، مورد توجه و استفاده نهادهای حکومتی نیز بوده است. این وضعیت دوگانه نشان‌دهنده فضای پیچیده کسب‌وکار در ایران است، جایی که شرکت‌های بزرگ ناگزیر از تعامل همزمان با ساختارهای رسمی و غیررسمی قدرت هستند.

افشای نقش نوبیتکس در شبکه‌های دور زدن تحریم‌ها از طریق یک منبع غیرمنتظره نیز تقویت شد: بابک زنجانی، میلیاردر محکوم به فساد. انتشار اطلاعاتی از سوی او به تحلیل‌گران امکان داد تا شبکه‌ای از تراکنش‌های مرتبط با بانک مرکزی ایران را شناسایی کنند که بخشی از آن از طریق نوبیتکس انجام شده بود. بر اساس این داده‌ها، صدها میلیون دلار از وجوه تحت تحریم از این مسیر عبور کرده است، هرچند میزان دقیق آن محل اختلاف میان شرکت‌های تحلیل داده است.

در جریان جنگ اخیر و قطع گسترده اینترنت در ایران، فعالیت نوبیتکس ادامه داشته است. این در حالی است که تنها درصد کمی از جمعیت به اینترنت دسترسی داشته‌اند، موضوعی که گمانه‌زنی‌هایی درباره دسترسی ویژه برخی کاربران یا نهادها ایجاد کرده است. در همین دوره، ده‌ها میلیون دلار از این صرافی برداشت و به خارج از کشور منتقل شده است.

رویترز در گزارش خود تاکید کرده است که نوبیتکس نمونه‌ای از چگونگی شکل‌گیری یک زیرساخت مالی موازی در شرایط تحریم است؛ زیرساختی که هم به شهروندان عادی برای حفظ دارایی‌هایشان کمک می‌کند و هم می‌تواند در خدمت اهداف دولتی قرار گیرد.

ترکیب پیشینه سیاسی بنیان‌گذاران، رشد سریع در بازار داخلی، و نقش آن در تراکنش‌های بین‌المللی، این صرافی را به یکی از بازیگران مهم و در عین حال بحث‌برانگیز اقتصاد ایران تبدیل کرده است.