شرکت هواپیمایی ارکیا اعلام کرد که در حال انتقال بخش عمدهای از فعالیتهای خود از اسرائیل به فرودگاه عقبه در اردن و فرودگاه طابا در مصر است. این تصمیم در پی مصوبه وزارت حملونقل اسرائیل برای محدود کردن تعداد مسافران خروجی از فرودگاه بنگوریون به ۵۰ نفر در هر پرواز اتخاذ شده است.
این شرکت همچنین اعلام کرد که چارچوب فعلی عملا به معنای بسته شدن آسمان اسرائیل است و پروازهای آن به مقاصدی مانند نیویورک، بانکوک و هانوی با ظرفیت کامل از فرودگاه عقبه انجام خواهد شد.
دریابد برد کوپر گفت آمریکا میان حکومت جمهوری اسلامی و مردم ایران تمایز قایل است.
او خطاب به جمهوری اسلامی گفت: «آنها میتوانند همین حالا این جنگ را متوقف کنند، اگر تصمیم بگیرند که چنین کاری انجام دهند.»
فرمانده سنتکام حکومت ایران را متهم کرد که با استفاده از مناطق مسکونی برای شلیک موشکها و پهپادها، مردم را به خطر میاندازد: «من این را با چشمان خودم دیدهام… آنها هیچ اهمیتی برای مردم قائل نیستند و مردم خودشان را در معرض خطر قرار میدهند.»
او همچنین خواستار توقف فوری حملات جمهوری اسلامی به غیرنظامیان در منطقه شد و افزود: «آنها بهطور عمدی بیش از ۳۰۰ بار اهداف غیرنظامی را هدف قرار دادهاند… این باید متوقف شود.»
کوپر همچنین به شکاف میان فرماندهان ارشد و نیروهای عادی در دستگاه نظامی حکومت ایران اشاره کرد و آن را «تضادی قابلتوجه» توصیف کرد. او گفت ژنرالهای ارشد جمهوری اسلامی در پناهگاههای امن قرار دارند، در حالی که نیروهای عادی و مردم «بدون حفاظت» در معرض خطر هستند.
به گفته او، این وضعیت را در نقاط مختلف ایران از جمله بوشهر، شیراز، بندرعباس، ابوموسی، کنارک، جاسک و چابهار مشاهده کرده و تاکید کرد: «ژنرالها محافظت میشوند، اما مردم محافظت نمیشوند.»
فرمانده سنتکام گفت: «ما در حال حمله به رژیم و جمهوری اسلامی هستیم، نه مردم.» او با اشاره به تجربه شخصی خود از آشنایی با جامعه ایران، از «فرهنگ عمیق و هزارانساله» این کشور، از مردم خواست به هشدارهای ایمنی توجه کنند.
او گفت: «حکومت به شما اهمیت نمیدهد… آنها از مناطق پرجمعیت موشک و پهپاد شلیک میکنند و شما باید فعلاً در داخل [خانه] بمانید.»
او همچنین به اظهارات رییسجمهوری آمریکا اشاره کرد و گفت در مقطعی «یک سیگنال واضح» صادر خواهد شد که نشاندهنده تغییر شرایط است و مردم میتوانند بر اساس آن تصمیمگیری کنند.
تغییر الگوی حملات حکومت ایران و «حالت استیصال»
فرمانده سنتکام رفتار نظامی حکومت ایران را نشانه استیصال دانست: «ارزیابی عملیاتی کلی من این است که آنها در حالت استیصال عمل میکنند.»
او این برداشت را بر پایه تغییر در الگوی حملات و کاهش محسوس حجم آتش جمهوری اسلامی مطرح کرد: «در ابتدای درگیری، شما حجمهای زیادی در حد دهها پهپاد و موشک دیدید… شما دیگر آن را نمیبینید.» از نگاه کوپر، این گذار از حملات پرحجم به شلیکهای محدود، نشانه از دست رفتن توان اجرای حملات وسیع و هماهنگ است.
کاهش گسترده توان نظامی حکومت ایران
کوپر در ارزیابی وضعیت جنگ گفت: «نیروی دریایی ایران دیگر در دریا نیست. نیروی هوایی ایران دیگر پرواز نمیکند. پدافند هوایی دیگر شلیک نمیکند.»
او افزود حملات گسترده جمهوری اسلامی در ابتدای جنگ بهشدت کاهش یافته است: «آن شلیکهای بزرگ پهپادها و موشکها که در ابتدای جنگ دیدید اکنون تا حد زیادی به تکتایی و دوتایی کاهش یافته است.» به گفته او، این تغییر صرفاً یک جابهجایی تاکتیکی نیست، بلکه نشانهای از افت ملموس ظرفیت عملیاتی جمهوری اسلامی در حوزههای اصلی رزمی است.
به گفته او، «ارزیابی کلی من این است که ما طبق برنامه در مسیر دستیابی به اهداف اصلی نظامی خود هستیم.» این ارزیابی، بهگفته کوپر، بر پایه روندی استوار است که در آن هم توان ضربهزنی حکومت ایران کاهش یافته و هم دامنه واکنش موثر آن محدودتر شده است.
پیشرفت عملیات و اهداف اصلی
فرمانده سنتکام تاکید کرد که عملیات در برخی حوزهها جلوتر از برنامه است: «ما عمدتاً جلوتر از برنامه یا مطابق برنامه برای اهداف اصلی نظامی خود هستیم.»
او این موضوع را نشانه آن دانست که عملیات نهفقط در سطح حملات روزانه، بلکه در چارچوب کلی اهداف از پیش تعیینشده نیز پیشرفتی مطلوب داشته است به خصوص برای «جلوگیری از توانایی جمهوری اسلامی برای اعمال قدرت از مرزهای خودش به بیرون.»
به گفته او، از بین بردن موشکهای بالستیک، پهپادها و نیروی دریایی جمهوری اسلامی و نابودی ظرفیت تولید دوباره این تجهیزات از اهداف اصلی عملیات آمریکا بودهاند.
کوپر گفت: «تا امروز، ما ۱۴۰ شناور را غرق کردهایم یا بهشدت آسیب زدهایم... در حال حاضر هیچ تواناییای در دریای عمان، اطراف هرمز یا در خلیج فارس وجود ندارد.»
ادامه عملیات و نقش تصمیم سیاسی
کوپر در پاسخ به اینکه عملیات آنها چه زمانی پایان مییابد گفت: «در نهایت تصمیم رییسجمهوری ایالات متحده خواهد بود که چه زمانی آن را پایان دهد.»
در پاسخ به پرسشی درباره تنگه هرمز، کوپر گفت: «از نظر فیزیکی برای عبور باز است. دلیلی که کشتیها اکنون عبور نمیکنند این است که جمهوری اسلامی با پهپادها و موشکها به آنها شلیک میکند.»
همکاری با اسرائیل
او درباره نقش اسرائیل در پیگیری اهداف در جنوب ایران گفت: «ما در همکاری نزدیک در سراسر کشور [هستیم]، در [مورد] اهداف نظامی [با هم] کار میکنیم.»
همچنین تاکید کرد که اسرائیل در رهگیری حملات جمهوری اسلامی نقش دارد: «اسرائیل در حال حمله به پهپادها و موشکهای بالستیکی است که به سمت کشورهای عربی هدف گرفته شدهاند.»
این توضیح، نقش اسرائیل را تنها محدود به جبهه مستقیم خود ندانست، بلکه آن را بخشی از شبکه گستردهتر دفاع منطقهای توصیف کرد.
ائتلاف منطقهای و «چتر دفاعی»
فرمانده سنتکام از شکلگیری یک ائتلاف گسترده علیه جمهوری اسلامی خبر داد: «ما در حال ایجاد بزرگترین چتر دفاع هوایی در تاریخ خاورمیانه هستیم.» او این ساختار را نتیجه همکاری کشورهایی دانست که در سالهای گذشته روی یکپارچهسازی ظرفیتهای دفاعی خود کار کردهاند.
او گفت این سازوکار نتیجه سالها همکاری است و اکنون «بسیار زنده و فعال» عمل میکند. به گفته او، این چتر دفاعی تنها یک چارچوب نظری یا سیاسی نیست، بلکه اکنون بهصورت عملیاتی در حال اجراست و کشورهای مختلف منطقه در آن مشارکت دارند.
نیروهای اعزامی و گزینههای نظامی
در پاسخ به پرسشی درباره انتقال واحدهای نظامی جدید، کوپر گفت: «ما بهشدت بر اهداف نظامی خود متمرکز هستیم… تواناییهای ما همچنان در حال رشد است.» او از پاسخ دادن به احتمال فرستان سرباز به داخل ایران خودداری کرد، اما تاکید داشت که ظرفیت رزمی آمریکا در جریان این درگیری رو به افزایش است.
او در جمعبندی گفت: «ارزیابی کلی من این است که ما جلوتر از برنامه هستیم، قدرت رزمی ما در حال افزایش است و قدرت رزمی جمهوری اسلامی بهطور چشمگیری در حال کاهش است.»
به گزارش رویترز، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، قرار است روز دوشنبه، ۳ فروردین، نشستی اضطراری درباره پیامدهای اقتصادی جنگ در ایران برگزار کند. در این نشست که در قالب جلسات بحران موسوم به «کبرا» برگزار میشود، ریچل ریوز، وزیر دارایی، و اندرو بیلی، رییس بانک مرکزی انگلستان، به همراه وزیران خارجه و انرژی نیز حضور خواهند داشت.
بر اساس این گزارش، سرمایهگذاران خود را برای هفتهای پرنوسان در بازارهای مالی آماده میکنند؛ بهویژه پس از آنکه حکومت ایران هشدار داده در صورت حمله آمریکا به شبکه برق این کشور، زیرساختهای انرژی و آب کشورهای همسایه در خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.
رویترز مینویسد بریتانیا نسبت به این تحولات آسیبپذیرتر است؛ چرا که وابستگی بالایی به واردات گاز طبیعی دارد و همزمان با تورم بالا و فشار بر منابع مالی عمومی مواجه است. همین عوامل باعث شده اوراق قرضه دولتی این کشور افتی شدیدتر نسبت به بسیاری از اقتصادهای مشابه تجربه کند.
به گفته وزارت دارایی بریتانیا، در نشست پیشرو موضوعاتی از جمله تاثیر بحران بر خانوارها و کسبوکارها، امنیت انرژی، تابآوری زنجیرههای تامین و واکنشهای بینالمللی بررسی خواهد شد.
در همین حال، وزیر دارایی بریتانیا اعلام کرده هنوز برای ارزیابی دقیق پیامدهای جنگ بر اقتصاد کشور زود است و در برابر درخواستها برای اجرای بستههای حمایتی گسترده مقاومت کرده و از بررسی گزینههای هدفمندتر خبر داده است.
رویترز همچنین گزارش میدهد که افزایش قیمت انرژی میتواند نرخ تورم بریتانیا را دوباره بالا ببرد؛ بهطوری که برخی اقتصاددانان پیشبینی میکنند تورم تا پایان سال به حدود ۵ درصد برسد. این روند میتواند برنامههای دولت برای ساماندهی مالیه عمومی را مختل کند و حتی به افزایش مالیاتها منجر شود.
در بازارهای مالی نیز نشانههای نگرانی بهوضوح دیده میشود. بازده اوراق قرضه ۱۰ ساله بریتانیا برای نخستینبار در نزدیک به دو دهه گذشته از ۵ درصد عبور کرده و انتظارات درباره سیاستهای پولی نیز بهسرعت تغییر کرده است؛ بهطوری که بازارها اکنون بیش از گذشته احتمال افزایش نرخ بهره را در نظر میگیرند.
بانک مرکزی بریتانیا اعلام کرده آماده اقدام برای مهار تورم است، هرچند هنوز درباره افزایش نرخ بهره تصمیمگیری نشده است.
به نوشته رویترز، تشدید درگیریها در منطقه خاورمیانه و بهویژه جنگ با حکومت ایران، نهتنها امنیت انرژی، بلکه ثبات مالی بریتانیا را نیز در معرض تهدیدی جدی قرار داده و دولت را ناچار به ورود به وضعیت آمادهباش اقتصادی کرده است.
به گزارش رویترز، امین ناصر، مدیرعامل شرکت سعودی آرامکو، به دلیل ادامه درگیری با حکومت ایران، حضور برنامهریزیشده خود در کنفرانس انرژی «سراویک» (CERAWeek) در هیوستون را لغو کرده تا در عربستان باقی بماند. این کنفرانس که از سوی شرکت «اساندپی گلوبال» (S&P Global) برگزار میشود، یکی از مهمترین گردهماییهای سالانه صنعت انرژی است و معمولاً میزبان مدیران ارشد، مقامهای دولتی و سیاستگذاران از سراسر جهان است.
بر اساس این گزارش، ناصر که بیش از یک دهه هدایت بزرگترین صادرکننده نفت جهان را بر عهده دارد، از سخنرانان اصلی این رویداد بهشمار میرفت. یک منبع صنعتی به رویترز گفته است که او حتی پیام ویدئویی از پیش ضبطشدهای نیز برای این کنفرانس ارسال نخواهد کرد و برگزارکنندگان از تصمیم او مطلع شدهاند.
رویترز مینویسد انصراف ناصر نشانهای از ابعاد بحران کنونی برای صنعت انرژی و بهویژه آرامکو است؛ شرکتی که اکنون با بزرگترین چالشهای خود از زمان حملات سال ۲۰۱۹ به تاسیسات نفتی و همچنین دوران همهگیری کووید-۱۹ روبهروست.
در این گزارش آمده است که درگیریهای اخیر که به گفته منابع بیش از دو هزار کشته برجای گذاشته، باعث اختلال در بازارهای جهانی شده و با حملات تلافیجویانه حکومت ایران، تنگه هرمز عملاً بسته شده است؛ گذرگاهی حیاتی که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند. همچنین تاسیسات انرژی در کشورهای حوزه خلیج فارس، از جمله زیرساختهای آرامکو، هدف حملات قرار گرفتهاند.
رویترز همچنین به افزایش تنشها میان حکومت ایران و ایالات متحده اشاره میکند. دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تهدید کرده در صورت باز نشدن کامل تنگه هرمز، زیرساختهای انرژی ایران را هدف قرار خواهد داد.
در همین حال، گزارش حاکی است که دیگر بازیگران منطقهای نیز حضور خود در این کنفرانس را کاهش دادهاند. به گفته منابع، مدیرعامل شرکت نفت دولتی کویت در این رویداد بهصورت مجازی شرکت خواهد کرد و احتمال حضور مدیران صندوق ثروت ابوظبی «مبادله» نیز بسیار کم است. وضعیت حضور مدیرعامل شرکت ملی نفت ابوظبی (ADNOC) امارات نیز همچنان نامشخص اعلام شده است.
رویترز میافزاید که آرامکو برای دور زدن تنگه هرمز، بخشی از صادرات نفت خود را از مسیرهای جایگزین و از طریق دریای سرخ منتقل میکند و همزمان تولید خود را نیز کاهش داده است. با این حال، حتی این مسیر جایگزین نیز با خطر مواجه شده و حملات پهپادی و موشکی به تاسیسات مرتبط، موجب اختلال در بارگیری نفت و افزایش قیمتها شده است.
این گزارش همچنین به حملات اخیر به زیرساختهای انرژی در منطقه اشاره دارد؛ از جمله حمله به پالایشگاه «سمرف» (SAMREF) در عربستان و آسیب به تاسیسات گاز طبیعی مایع در قطر که به گفته مقامهای این کشور، بخشی از ظرفیت تولید گاز مایع را برای سالها از مدار خارج کرده است.
به نوشته رویترز، مجموعه این تحولات نشان میدهد که بحران جاری نهتنها امنیت منطقه، بلکه ثبات بازار جهانی انرژی را نیز با تهدیدی جدی مواجه کرده است.
انور قرقاش، مشاور رئیس امارات متحده عربی، با انتقاد از آنچه «تجاوزگری خشن ایران» خواند، تاکید کرد که این کشور به دنبال فراتر رفتن از آتشبس و دستیابی به راهحلهایی پایدار برای تضمین امنیت منطقه است.
او یکشنبه دوم فروردین با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که مهار تهدید هستهای، برنامه موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی و همچنین آنچه «قلدری در تنگهها» توصیف کرد، از اولویتهای اصلی در این مرحله است و هشدار داد که تبدیل این وضعیت به یک تهدید دائمی «غیرقابل تصور» است.
این مقام اماراتی افزود اقدامات حکومت ایران علیه کشورهای عربی خلیج فارس پیامدهای ژئوپولیتیکی گستردهای داشته و باعث شده تهدید این کشور به محور اصلی در محاسبات راهبردی کشورهای خلیج فارس تبدیل شود.
به گفته قرقاش، این وضعیت همچنین به تقویت توانمندیهای دفاعی داخلی کشورهای خلیج فارس، افزایش همکاریهای امنیتی مشترک و تحکیم شراکتهای امنیتی با ایالات متحده منجر خواهد شد.
او در پایان تاکید کرد: «این، هزینه محاسبات نادرست ایران است.»
در واکنش به مواضع قرقاش، ژرار آرو، دیپلمات بازنشسته فرانسوی و سفیر سابق این کشور در اسرائیل، با لحنی انتقادی و طعنهآمیز، رویکرد امارات متحده در قبال درگیری جاری در خاورمیانه را به چالش کشید و آن را «تعمیق وابستگی» به ایالات متحده ارزیابی کرد.
او در شبکه اجتماعی ایکس اظهار نظر قرقاش را «عجیب» خواند و نوشت: «یعنی وابستگیتان به کشوری را عمیقتر میکنید که بدون توجه به منافع شما کشورتان را به یک درگیری فاجعهبار کشانده است.»
این پست واکنش عبدالله بن زاید آل نهیان، وزیر امور خارجه امارات متحده عربی در شبکه اجتماعی ایکس را به دنبال داشت. او در حساب کاربری شخصی خود نوشت: «ما هرگز تسلیم باجگیری تروریستها نخواهیم شد.»
در جریان جنگ جاری در خاورمیانه، تنشها میان ایران و برخی کشورهای خلیج فارس از جمله امارات متحده عربی بهطور محسوسی افزایش یافته است.
امارات متحده یکم فروردین اعلام کرد که برای تثبیت بازارهای انرژی به ائتلاف جهانی برای بازگشایی تنگه هرمز، آبراهه نفتی خلیج فارس، خواهد پیوست. همزمان، وزارت دفاع این کشور اعلام کرد که در سه هفته نخست درگیریها در خلیج فارس، با ۳۴۱ موشک بالستیک، ۱۵ موشک کروز و ۱,۷۴۸ پهپاد که از سوی ایران به این کشور پرتاب شده، مقابله کرده است.
به گزاش این وزارتخانه، تاکنون دو نظامی و شش غیرنظامی در پی حملات جمهوری اسلامی کشته و بیش از ۱۶۰ نفر زخمی شدهاند.
امارات در روزهای گذشته اقدامات متقابل به حملات جمهوری اسلامی را نیز تشدید کرده است. سرویس امنیت دولتی این کشور ۲۸ اسفند از بازداشت اعضای یک «شبکه تروریستی» مرتبط با حزبالله و جمهوری اسلامی خبر داد که تحت پوشش یک شرکت تجاری فعالیت میکردند.
افزون بر این، در روزهای گذشته مدارس ایرانی وابسته به جمهوری اسلامی در امارات و همچنین بیمارستان ایرانیان دبی، به دستور مقامهای این کشور تعطیل شدهاند.
شبکه خبری سیبیاِس ظهر یکشنبه به وقت شرق آمریکا نتایج یک نظرسنجی با مشارکت بیش از ۳,۳۰۰ بزرگسال آمریکایی را منتشر کرد که در سه روز پایانی اسفند ۱۴۰۴ انجام شده بود. بر این اساس، ۹۲ درصد از آمریکاییها در پاسخ به اینکه در جنگ آمریکا علیه جمهوری اسلامی چه چیزهایی برای آمریکا مهمتر است، پایان سریع جنگ را اولویت اصلی خواندهاند، ۸۰ درصد گزینه «آزادی مردم ایران» و ۷۳ درصد گزینه «توقف دائمی برنامه هستهای» جمهوری اسلامی را نیز انتخاب کردند.
بر اساس نتایج این نظرسنجی، آمریکاییها همزمان میخواهند جنگ خیلی زود تمام شود و در عین حال خواهان تحقق اهدافی حداکثری مانند توقف برنامه هستهای جمهوری اسلامی، تغییر رژیم در ایران، آزادی مردم ایران هستند.
انتقاد اکثر پاسخ دهندگان از راهبردهای جنگی ترامپ
در عین حال، این نظرسنجی نشان میدهد که تردیدها نسبت به راهبرد دولت دونالد ترامپ در قبال این جنگ در حال افزایش است. تنها ۳۲ درصد از پاسخدهندگان گفتهاند دولت آمریکا اهداف خود از اقدام نظامی در ایران را «بهطور شفاف توضیح داده»، در حالی که ۶۸ درصد معتقدند چنین توضیح روشنی هنوز ارائه نشده است؛ رقمی که نسبت به اوایل ماه مارس افزایش یافته است. افزون بر این، اکثر شرکتکنندگان (۵۷ درصد) معتقدند جنگ برای آمریکا خوب پیش نمیرود.
از سوی دیگر، میزان موافقت با حمله نظامی آمریکا علیه مواضع جمهوری اسلامی از ۴۴ درصد در اوایل مارس به ۴۰ درصد کاهش یافته، در حالی که مخالفتها از ۵۶ درصد به ۶۰ درصد رسیده است. این روند نشان میدهد با طولانیتر شدن درگیری، افکار عمومی آمریکا بهتدریج فاصله بیشتری از این جنگ میگیرد.
بر اساس نتایج بهدست آمده، جامعه آمریکا درباره ابعاد نظامی احتمالی این درگیری دچار دوگانگی است. ۵۳ درصد از پاسخدهندگان گفتهاند ایالات متحده نیازی به اعزام نیروی زمینی به ایران نخواهد داشت، اما ۴۷ درصد بر این باورند که چنین اقدامی در نهایت ضروری خواهد بود. این پاسخ را میتوان نشانهای از نگرانی قابل توجه درباره احتمال گسترش جنگ ارزیابی کرد.
در مورد پیامدهای امنیتی این درگیری نیز نگاه پاسخدهندگان چندان خوشبینانه نیست؛ ۴۹ درصد از آنها معتقدند جنگ در کوتاهمدت آمریکا را «کمامنتر» خواهد کرد و ۴۲ درصد همین نظر را درباره بلندمدت دارند. در مقابل، تنها ۲۷ درصد در کوتاهمدت و ۳۶ درصد در بلندمدت بر این باورند که این جنگ میتواند امنیت آمریکا را افزایش دهد.
تمایل آمریکاییها به جنگهای سریع و تحقق اهداف بزرگ
یکی از مهمترین یافتههای این نظرسنجی، وابستگی شدید حمایت از جنگ به مدت زمان آن است. در حالی که اگر درگیری تنها چند روز یا چند هفته طول بکشد، ۷۵ درصد از آن حمایت میکنند، این میزان در صورت طولانی شدن چند ماهه جنگ به ۴۲ درصد کاهش مییابد و اگر جنگ چند سال ادامه پیدا کند، تنها ۱۲ درصد از آن حمایت خواهند کرد؛ در مقابل، ۸۸ درصد با آن مخالف خواهند بود.
بازتاب شکاف گروههای سیاسی در نتایج نظرسنجی
این شکافها در میان گروههای سیاسی نیز بهوضوح دیده میشود. تنها ۸ درصد از دموکراتها از اقدام نظامی حمایت کردهاند، در حالی که این رقم در میان جمهوریخواهان به ۸۴ درصد میرسد. در میان مستقلها نیز اکثریت (۶۹ درصد) مخالف این جنگ هستند.
حتی در داخل حزب جمهوریخواه نیز تفاوتهایی دیده میشود: حمایت در میان جمهوریخواهان حامی ترامپ، جنبش مشهور به ماگا، به ۹۲ درصد میرسد، در حالی که ۷۰ درصد جمهوریخواهان غیرهمسو با این جریان موافق ورود آمریکا به این جنگ هستند.
همزمان، ارزیابی کلی عملکرد دونالد ترامپ نیز با چالش مواجه است. تنها ۴۰ درصد از آمریکاییها عملکرد او را تأیید میکنند و ۶۰ درصد مخالف هستند. در موضوع ایران نیز میزان تایید به ۳۸ درصد میرسد، در حالی که ۶۲ درصد عملکرد او را در این زمینه رد کردهاند؛ رقمی که نشان میدهد مدیریت این بحران به یکی از نقاط ضعف اصلی دولت تبدیل شده است.
