رسانههای ایران از وقوع چندین انفجار در مناطق مختلف تهران و سایر استانها در پی حملات سنگین بعدازظهر جمعه اسرائیل و آمریکا خبر دادند. انفجار در خیابان ایران، مرکز، شمال، شرق و غرب تهران، شهرک بعثت کرج، اشتهارد، رباطکریم، ایلام، بندرعباس و قم گزارش شده است.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۵ اسفند گزارش داد با گسترش درگیریهای نظامی در خلیج فارس، حق بیمه جنگ برای کشتیهایی که از این منطقه عبور میکنند بهطور چشمگیری افزایش یافته و در برخی موارد بیش از هزار درصد رشد کرده است.
این افزایش شدید پس از حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تهران در روز شنبه رخ داد؛ حملاتی که باعث تشدید تنشها و اختلال در عبور کشتیها از تنگه هرمز شد.
جمهوری اسلامی دوشنبه اعلام کرده بود هر کشتی که قصد عبور از این تنگه را داشته باشد هدف قرار خواهد گرفت و از زمان آغاز درگیریها دستکم ۹ کشتی در این منطقه آسیب دیدهاند.
افزایش هزینه بیمه
بیمه جنگ به مالکان کشتی اجازه میدهد خسارتهای ناشی از جنگ یا حملات تروریستی به کشتی یا محموله را مطالبه کنند. این بیمهها معمولا به صورت سالانه صادر میشوند اما در مناطق پرخطر ممکن است برای هر سفر جداگانه نیز ارائه شوند.
تحلیلگران گفتند جنگ هزینههای حملونقل دریایی را برای شرکتهای کشتیرانی، معاملهگران و شرکتهای انرژی افزایش داده و اگر ادامه پیدا کند میتواند به افزایش تورم جهانی منجر شود.
استیون رودمن، مدیر بخش بیمه دریایی در آسیا در شرکت کارگزاری بیمه «آئون»، گفت بازار بیمه کشتیها به سرعت به این ریسک واکنش نشان داده است. او افزود: «اگر چند کشتی در یک منطقه هدف قرار بگیرند، خسارتهای بزرگی ایجاد میشود و به همین دلیل نرخها سریع افزایش یافته است.»
او همچنین گفت حق بیمه اضافی برای عبور از آبهای پرخطر به سرعت در حال افزایش است و ممکن است در کوتاهمدت نوسان داشته باشد.
بر اساس برآورد تحلیلگران شرکت «جفریز»، خسارت احتمالی صنعت بیمه از آسیب دیدن دستکم هفت کشتی میتواند تا یک میلیارد و ۷۵۰ میلیون دلار برسد.
افزایش ۱۲ برابری بیمه نفتکشها
به گفته این تحلیلگران، با توجه به اینکه ارزش بیشتر نفتکشها بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیون دلار است، نرخ جدید بیمه جنگ که حدود سه درصد تعیین شده میتواند به معنای پرداخت حدود هفت میلیون و ۵۰۰ هزار دلار حق بیمه برای هر کشتی باشد؛ رقمی که پیش از آغاز جنگ حدود ۰.۲۵ درصد یا حدود ۶۲۵ هزار دلار بود.
رویترز همچنین گزارش داد دستکم ۲۰۰ کشتی در آبهای آزاد نزدیک سواحل کشورهای تولیدکننده نفت در خلیج فارس در حالت انتظار لنگر انداختهاند.
موسسه «مورنینگاستار دیبیآراس» نیز در گزارشی نوشت شرکتهای بیمه اتکایی ممکن است با افزایش سطح خسارتی که مسئولیت آنها از آن آغاز میشود یا با کاهش ظرفیت بیمه، به این وضعیت واکنش نشان دهند؛ موضوعی که میتواند فشار بیشتری بر شرکتهای بیمه اصلی وارد کند.
این موسسه افزود مسیرهای زنجیره تامین نیز تحت فشار قرار خواهد گرفت زیرا برخی کالاها از مسیر دماغه امید نیک در آفریقا یا مسیرهای زمینی منتقل خواهند شد که زمان حمل و هزینهها را افزایش میدهد.
راهکار ترامپ چیست؟
در همین حال دولت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در حال بررسی راههایی برای کاهش قیمت نفت و بازگشایی مسیرهای کشتیرانی است.
ترامپ سهشنبه گفت نیروی دریایی آمریکا ممکن است اسکورت نفتکشها را در تنگه هرمز آغاز کند. او همچنین اعلام کرد به شرکت مالی توسعه بینالمللی آمریکا دستور داده است برای تجارت دریایی در خلیج فارس بیمه ریسک سیاسی و تضمینهای مالی ارائه دهد.
او همچنین با شرکت کارگزاری بیمه «مارش» دیدار کرد تا درباره راهکارهای ممکن گفتوگو کند.
سخنگوی لویدز نیز گفت این شرکت با نهادهای مرتبط برای یافتن راهحل همکاری میکند.
با این حال تحلیلگران میگویند هنوز مشخص نیست دولت آمریکا چگونه میخواهد در بازار بیمه مداخله کند و آیا این طرح شامل کشتیها و محمولههای همه کشورها خواهد شد یا نه.
میشل لئونارد، اقتصاددان ارشد موسسه اطلاعات بیمه، گفت: «این وضعیت شبیه بیمه کردن یک ساختمان در حال سوختن است.»
روزنامه والاستریت ژورنال جمعه ۱۵ اسفند به نقل از منابع آگاه گزارش داد مقامهای اماراتی بهطور خصوصی به جمهوری اسلامی هشدار دادند که پس از حملات موشکی و پهپادی آنها به اهدافی در امارات، چنین اقدامی در دست بررسی است.
در این حملات بیش از هزار پهپاد و موشک به سوی اهدافی در امارات شلیک شده است.
در صورت اجرای این طرح، دسترسی جمهوری اسلامی به ارز خارجی و شبکههای تجارت جهانی بهشدت محدود میشود؛ بهویژه در شرایطی که اقتصاد ایران همزمان با تورم بالا و درگیری نظامی با فشارهای گسترده روبهرو است.
امارات طی سالهای گذشته به یکی از مهمترین مراکز مالی برای شرکتها و بازرگانان ایرانی تبدیل شده بود.
تحلیلگران گفتند بسیاری از شرکتها و افراد ایرانی برای دور زدن تحریمهای غرب از زیرساختهای مالی این کشور استفاده کردهاند.
اسفندیار باتمانقلیج، مدیر اندیشکده «بورساند بازار»، گفت: «هرگونه اقدام امارات برای محدود کردن فعالیتهای مالی ایران بسیار مهم خواهد بود، زیرا امارات مهمترین مسیر ارتباط اقتصادی ایران با اقتصاد جهانی است.»
حسابهای سپاه و ناوگان سایه
به گفته منابع آگاه، مقامهای اماراتی در حال بررسی مجموعهای از اقدامات هستند؛ از جمله مسدود کردن دارایی شرکتهای پوششی مرتبط با جمهوری اسلامی که برای پنهان کردن معاملات استفاده میشوند و نیز اعمال محدودیت بر صرافیهایی که برای انتقال پول خارج از سیستم بانکی رسمی به کار میروند.
این منابع گفتند حسابهای مرتبط با سپاه پاسداران میتواند از نخستین اهداف چنین اقداماتی باشد.
وزارت خزانهداری آمریکا پیشتر اعلام کرده بود جمهوری اسلامی بخش فزایندهای از نفت خود را در اختیار سپاه پاسداران و نهادهای امنیتی قرار داده تا در بازارهای جهانی به فروش برسد.
در کنار اقدامات مالی، برخی مقامهای اماراتی بررسی گزینههای دریایی مانند توقیف کشتیهای ایرانی را نیز مطرح کردهاند؛ اقدامی که میتواند ناوگان نفتکشهای موسوم به «ناوگان سایه» ایران را هدف قرار دهد.
این ناوگان برای انتقال نفت تحریمشده ایران فعالیت میکند و بخشی از آن در بنادر و مسیرهای دریایی مرتبط با امارات فعال است.
چنین تصمیمی در صورت اجرا، تغییر مهمی در سیاست امارات خواهد بود. این کشور در سالهای گذشته تلاش کرده بود میان روابط راهبردی خود با ایالات متحده و نزدیکی جغرافیایی و تجاری با ایران توازن برقرار کند و معمولا از استفاده از بخش مالی خود به عنوان ابزار فشار علیه تهران پرهیز کرده بود.
با این حال، حملات اخیر باعث شده مقامهای امارات درباره امنیت زیرساختهای حیاتی و اعتبار این کشور به عنوان یک مرکز مالی بینالمللی نگرانیهایی مطرح کنند.
برخی از این حملات به فرودگاهی در دبی و مناطقی در نزدیکی برج العرب و جزیره مصنوعی پالم جمیرا خسارت وارد کرده است.
بر اساس دادههای وزارت خزانهداری آمریکا، در سال ۲۰۲۴ حدود ۹ میلیارد دلار از تراکنشهای مالی مرتبط با فعالیتهای مخفیانه ایران از طریق حسابهای کارگزاری بانکهای آمریکایی انجام شده است.
این وزارتخانه گفته است ۶۲ درصد از این مبالغ به شرکتهایی در امارات رسیده که در معاملات نفتی مرتبط با ایران در دبی نقش داشتهاند.
گزارشها همچنین نشان میدهد جمهوری اسلامی از شرکتهای صوری در امارات برای دریافت پول نفت، تسویه معاملات و پنهان کردن منبع واقعی پول استفاده کرده است.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۵ اسفند نوشت با ورود جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی به هفتمین روز، بسته شدن حریم هوایی و توقف حملونقل دریایی در تنگه هرمز زنجیرههای تامین جهانی را مختل کرده است.
در نتیجه این وضعیت، ارسال کمکها به غزه و سودان به شدت کند شده و هزینههای عملیات امدادرسانی برای صدها میلیون نفر که با بحران گرسنگی مواجهاند افزایش یافته است.
ژان مارتن بائر، مدیر امنیت غذایی در برنامه جهانی غذا، گفت: «افرادی که به شدت به کمک نیاز دارند، برای دریافت غذا باید مدت بیشتری منتظر بمانند.»
سازمان بینالمللی مهاجرت نیز اعلام کرد چادرها، پوششهای محافظ و چراغهایی که برای مناطق فلسطینی غزه و کرانه باختری ارسال میشدند، در زنجیره تامین متوقف شدهاند.
اختلال در مرکز کمکهای بشردوستانه دبی
گروههای امدادی گفتند افزایش هزینههای عملیاتی فشار بیشتری بر بودجههایی وارد کرده که پیش از این نیز به دلیل کاهش کمکهای مالی با مشکل روبهرو بودند.
این سازمانها همچنین گفتند شرکتهای حملونقل برای هر کانتینر حدود سه هزار دلار هزینه اضطراری اضافی مطالبه میکنند.
انبارهای بزرگ کمکهای بشردوستانه در «مرکز کمکهای بشردوستانه دبی» که برای اعزام سریع کمکها به منطقه استفاده میشوند نیز با مشکل انتقال محمولهها روبهرو شدهاند.
سسیل تراز، از مدیران فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر، گفت این سازمان نمیتواند بستههای کمک پزشکی برای حمایت از عملیات جستوجو و نجات هلال احمر ایران را از مرکز دبی منتقل کند.
به گفته او، این تجهیزات در ذخیره اضطراری این سازمان به ارزش ۱۰ میلیون فرانک سوئیس، معادل حدود ۱۳ میلیون دلار، در دبی باقی ماندهاند.
این سازمان همچنین نمیتواند محمولهها را از بندر جبلعلی، بزرگترین پایانه کانتینری منطقه، منتقل کند؛ بندری که در پی برخورد بقایای یک موشک رهگیریشده دچار آتشسوزی شد.
حنان بلخی، مدیر منطقهای سازمان جهانی بهداشت، نیز گفت فعالیتهای مرکز این سازمان در دبی متوقف شده و این موضوع ۵۰ درخواست اضطراری از ۲۵ کشور را با مشکل روبهرو کرده است.
او افزود این اختلال همچنین برنامههایی مانند واکسیناسیون فلج اطفال را تحت تاثیر قرار داده است.
گسترش اثرات بحران به آفریقا
دفتر کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهندگان نیز اعلام کرد سودان که با بحران قحطی روبهرو است، به دلیل محدودیتهای تازه در کانال سوئز و تنگه بابالمندب از ۱۰ اسفند آسیبپذیری بیشتری پیدا کرده است.
یک سخنگوی این نهاد گفت: «ما به طور ویژه درباره آفریقا نگران هستیم.»
او افزود برخی محمولهها اکنون از مسیر دماغه امید نیک در جنوب آفریقا ارسال میشوند؛ مسیری که انتقال کالا را تا سه هفته طولانیتر میکند.
در همین حال هزینههای سوخت، حملونقل و بیمه نیز افزایش یافته و فدراسیون بینالمللی صلیب سرخ و هلال احمر گفته ممکن است ناچار شود میزان کمکهای خود به هلال احمر ایران را کاهش دهد.
اما ماسپرو، مدیر ارشد بخش تامین یونیسف در کپنهاگ، گفت امیدوار است در میان محدودیتهای پروازی، پروازهایی که حامل اقلام بشردوستانه فاسدشدنی مانند واکسنها هستند در اولویت قرار گیرند.
