بهگزارش رسانههای اسرائیلی، ایر فرانس، بریتیش ایرویز و کیالام پروازهای خود به اسرائیل و برخی کشورهای خاورمیانه را لغو کردند. ایر فرانس و بریتیش ایرویز پروازهای تلآویو و دبی را متوقف کردند و کیالام نیز پرواز به اسرائیل، عربستان و امارات را لغو کرده است.
مرتس جمعه سوم بهمن در یک کنفرانس خبری مشترک با جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، در رم گفت: «در قالبی که هیات صلح در حال حاضر شکل گرفته است، ما نمیتوانیم ساختارهای حاکمیتی آن را در آلمان به دلایل قانون اساسی بپذیریم.»
او افزود: «با این حال، ما قطعا آمادهایم تا شکلهای دیگر، شکلهای جدید، همکاری با ایالات متحده آمریکا را بررسی کنیم، اگر هدف یافتن قالبهای جدیدی باشد که ما را به صلح در مناطق مختلف جهان نزدیکتر کند.»
صدراعظم آلمان تاکید کرد این قالبها نیازی نیست تنها به غزه و خاورمیانه محدود شوند، بلکه میتوانند به عنوان مثال برای اوکراین نیز اعمال شوند.
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در مراسم آغاز به کار «هیات صلح» در مجمع جهانی اقتصاد در داووس سوئیس اعلام کرد به همکاری با بازیگران مختلف، از جمله سازمان ملل متحد، ادامه خواهد داد.
رییسجمهوری آمریکا گفت «همه» میخواهند بخشی از هیئت صلح غزه باشند.
ترامپ که قرار است ریاست این هیئت را بر عهده داشته باشد، از دهها رهبر جهان برای عضویت در آن دعوت به عمل آورده و تاکید کرده این نهاد میتواند فراتر از آتشبس ناپایدار غزه، به دیگر مسائل و چالشهای جهانی بپردازد.
به گفته ترامپ، اعضای دائمی هیئت صلح باید هر یک با پرداخت یک میلیارد دلار در تامین مالی آن مشارکت کنند.
برخی از متحدان سنتی آمریکا نسبت به پیوستن به این هیئت تمایل نشان ندادهاند یا با احتیاط در خصوص این دعوت موضعگیری کردهاند.
پیشتر رویترز گزارش داده همه کشورهای اتحادیه اروپا به استثنای هنگری و بلغاریا از پیوستن خودداری کردهاند.
این خبرگزاری افزود این موضوع به نگرانی اروپا و برخی طرفهای دیگر دامن زده و این تصور را تقویت کرده که این نهاد ممکن است به رقیب سازمان ملل تبدیل شود یا نقش آن را تضعیف کند.
بهجز آمریکا، تاکنون دیگر اعضای دائم شورای امنیت سازمان ملل برای پیوستن به هیئت صلح غزه اعلام آمادگی نکردهاند.
هرچند ترامپ از تصمیم مسکو برای مشارکت در هیئت صلح خبر داده، روسیه اول بهمن اعلام کرد این پیشنهاد را در دست بررسی دارد.
فرانسه دعوت ترامپ را نپذیرفتند و بریتانیا نیز اعلام کرد فعلا به این ابتکار نمیپیوندد. چین هم تاکنون موضع رسمی خود را مشخص نکرده است.
اتحادیه اروپا نگران «تمرکز قدرت» ترامپ بر «هیئت صلح»
همچنین رویترز جمعه طبق یک سند داخلی که مشاهده کرده گزارش داد شاخه سیاست خارجی اتحادیه اروپا درباره قدرت گسترده ترامپ، بر «هیئت صلح» ابراز نگرانی کرده است.
این سند یک تحلیل محرمانه به تاریخ ۱۹ ژانویه است که خدمات دیپلماتیک خارجی اتحادیه اروپا با کشورهای عضو این اتحادیه به اشتراک گذاشت و نگرانی خود را درباره تمرکز قدرت در دستان ترامپ ابراز کرده است.
به نوشته این نهاد، طرح هیئت صلح «نگرانیهایی را بر اساس اصول قانون اساسی اتحادیه اروپا ایجاد میکند» و «استقلال نظام حقوقی اتحادیه اروپا نیز مانع تمرکز قدرت در دستان رئیس هیئت میشود».
این سند همچنین میگوید هیئت صلح تازه «به طور قابل توجهی از ماموریتی که توسط شورای امنیت سازمان ملل در نوامبر مجاز شناخته شده بود و تنها بر مناقشه غزه متمرکز بود، فاصله گرفته است».
گسترش دامنه ماموریت
ریاست هیئت جدید که رییسجمهور آمریکا آغاز کار آن را پنجشنبه گذشته اعلام کرد، به صورت مادامالعمر در اختیار ترامپ است و قرار است کار خود را با پرداختن به مناقشه غزه آغاز کند و سپس دامنه آن برای رسیدگی به سایر منازعات گسترش یابد.
کشورهای عضو تنها میتوانند سه سال در هیئت بمانند، مگر اینکه هر کدام یک میلیارد دلار برای تامین مالی فعالیتهای هیئت بپردازند و عضویت دائمی کسب کنند.
ترامپ گفت: «وقتی این هیئت به طور کامل شکل بگیرد، ما تقریبا میتوانیم هر کاری بخواهیم انجام دهیم. و این کار را با همکاری سازمان ملل انجام خواهیم داد».
او افزود که سازمان ملل پتانسیل بزرگی دارد که به طور کامل استفاده نشده است.
پس از اینکه رهبران اروپایی پنجشنبه شب برای بررسی روابط دو سوی اقیانوس اطلس دیدار کردند، آنتونیو کوستا، رییس شورای اروپا، به خبرنگاران گفت: «ما در مورد چندین عنصر در طرح هیئت صلح، مربوط به دامنه، حاکمیت آن و سازگاری آن با منشور سازمان ملل، تردیدهای جدی داریم».
کوستا گفت که اتحادیه اروپا «آماده همکاری با ایالات متحده برای اجرای برنامه جامع صلح برای غزه است و همکاری با هیئت صلح است که ماموریت خود را به عنوان یک اداره انتقالی، مطابق با قطعنامه ۲۸۰۳ شورای امنیت سازمان ملل انجام میدهد».
در تحلیل خود، خدمات دیپلماتیک اتحادیه اروپا گفته است که «این شرط که میزان مشارکت یک کشور عضو نیازمند تایید رییس هیئت است، مداخلهای نامناسب در خودمختاری سازمانی هر عضو به شمار میرود.»
بر اساس دادههای شرکت کپلر که در اختیار ایراناینترنشنال قرار گرفته، ایران در سال ۲۰۲۵ بهطور میانگین روزانه ۱.۳۸ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی به چین صادر کرد. رقمی که تنها هفت درصد کمتر از سال ۲۰۲۴ است.
با توقف صادرات نفت ایران به سوریه در دسامبر ۲۰۲۴، چین در عمل طی یک سال گذشته تنها خریدار نفت خام ایران بوده است.
برخلاف نفت خام، صادرات فرآوردههای نفتی ایران، از جمله نفت کوره (مازوت)، نفتا و گاز مایع (الپیجی)، از تنوع بیشتری برخوردار است و این محمولهها عمدتا به چین، امارات متحده عربی، مالزی و سنگاپور ارسال میشوند.
دادههای کپلر همچنین حاکی از آن است که ایران در سال گذشته میلادی بهطور میانگین روزانه ۱۹۰ هزار بشکه نفتا و ۲۵۶ هزار بشکه نفت کوره صادر کرد که در مجموع نسبت به سال ۲۰۲۴ از کاهشی حدودا ۱۳ درصدی حکایت دارد.
این روند نه بهدلیل تشدید تحریمهای آمریکا، بلکه حاصل کمبود فزاینده گاز در داخل کشور بود. این بحران نیروگاهها و واحدهای صنعتی را به افزایش مصرف نفت کوره سوق داد و در نهایت به کاهش حجم صادرات انجامید.
دادههای کپلر و ورتکسا، شرکتهای ردیابی نفتکش، نشان میدهد افت محدود صادرات نفت خام ایران با افزایش صادرات گاز طبیعی و گاز مایع جبران شده است.
ایران همچنین به صادرات گاز طبیعی به ترکیه و عراق ادامه داد.
تهران و بغداد در این خصوص آمار رسمی منتشر نمیکنند. در سوی دیگر، دادههای وزارت انرژی ترکیه حاکی از آن است که واردات گاز طبیعی از ایران در ۱۱ ماه نخست سال ۲۰۲۵ نسبت به مدت مشابه سال پیش از آن حدود ۹ درصد افزایش یافت.
یکی از دلایلی که تحریمهای آمریکا نتوانسته صادرات انرژی ایران را بهطور چشمگیری محدود کند، تداوم فعالیت «ناوگان سایه» است؛ شبکهای از نفتکشها که با تغییر پرچم، خاموش کردن سیستمهای رهگیری، انتقال محموله از کشتی به کشتی و ساختارهای مالکیتی غیرشفاف، نفت تحریمی را جابهجا میکند.
طبق برآوردهای موسسه تانکرترکرز، سال گذشته میلادی حدود ۱۵۰۰ نفتکش در سراسر جهان در فعالیتهای ناوگان سایه دست داشتند که نزدیک به ۴۰ درصد آنها به حمل نفت ایران مرتبط بودند.
ایالات متحده در سال ۲۰۲۵ تحریمهای خود را علیه نفتکشهای دخیل در ناوگان سایه تشدید کرد.
با این حال، دادههای موجود نشان میدهد صدها کشتی خارج از فهرست تحریمها همچنان از مسیرهای تجاری غیرشفاف و شبکههای واسطهای در انتقال نفت ایران فعال هستند و این موضوع توان اجرایی اقدامات آمریکا را تضعیف میکند.
بنا بر دادههای جدید کپلر، انقلاب ملی ایرانیان طی هفتههای اخیر تاثیر محسوسی بر حجم صادرات نفت و فرآوردههای نفتی کشور نداشته است.
در شرایطی که پکن همچنان تنها خریدار نفت خام و میعانات گازی تهران محسوب میشود، امارات متحده عربی، از نزدیکترین متحدان منطقهای واشینگتن، به بزرگترین واردکننده نفت کوره ایران تبدیل شده و نزدیک به ۷۰ درصد از صادرات ایران را به خود اختصاص داده است.
بر اساس برآوردهای ایراناینترنشنال، ارزش کل صادرات نفت خام، فرآوردههای نفتی و گاز طبیعی ایران در سال گذشته بدون احتساب تخفیفها و هزینههای دور زدن تحریمها، حدود ۶۰ میلیارد دلار بود.
این رقم نشان میدهد ارزیابیهای اولیه واشینگتن درباره سقوط شدید صادرات نفت ایران تا سطح ۹۰ درصد، با دادههای موجود همخوانی نداشته و اثر عملی تحریمها بهمراتب محدودتر از آن چیزی بوده که در ابتدا پیشبینی میشده است.
این مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، شامگاه پنجشنبه دوم بهمن گفت این زندانیان تابعیت کشورهای مختلف، از جمله برخی کشورهای اروپایی را دارند و در فرآیند انتقال آنها، اولویت با «خطرناکترین» اعضای داعش است.
اول بهمن، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) خبر داد نیروهای این کشور ۱۵۰ زندانی داعش را از یک بازداشتگاه در استان حسکه سوریه به عراق منتقل کردهاند.
سنتکام هدف از این اقدام را جلوگیری از فرار زندانیان عنوان کرد.
روند انتقال زندانیان داعش پس از تضعیف سریع نیروهای تحت رهبری کُردها در شمال شرق سوریه آغاز شده است.
نگرانیها در این خصوص بهدنبال فرار حدود ۲۰۰ عضو ردهپایین داعش از زندان الشدادی در ۳۰ دی شدت گرفت. نیروهای دولتی سوریه توانستند شمار زیادی از آنها را مجددا بازداشت کنند.
قدردانی روبیو از عراق بهدلیل پذیرش زندانیان داعش
رویترز در ادامه به نقل از منابع عراقی نوشت زندانیان داعش که تاکنون از سوریه به عراق منتقل شدهاند، تابعیتهای مختلفی دارند.
بر اساس این گزارش، بیشترین تعداد را عراقیها تشکیل میدهند و در کنار آنها، اتباعی از سایر کشورهای عربی و نیز شهروندان بریتانیا، بلژیک، فرانسه، آلمان و سوئد دیده میشوند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دوم بهمن از بغداد بهدلیل پذیرش این زندانیان قدردانی کرد.
او گفت اعضای غیرعراقی داعش بهطور موقت در عراق نگهداری میشوند و واشینگتن از کشورهای مربوطه میخواهد شهروندان خود را بازگردانند تا عدالت درباره آنها به اجرا درآید.
در فاصله سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷، داعش در اوج قدرت خود حدود یکسوم از خاک سوریه و عراق را تحت کنترل درآورده بود.
پس از قدرت گرفتن داعش در سوریه، گروهی از سربازان آمریکایی در این کشور مستقر شدند و همراه با نیروهای دموکراتیک سوریه به رهبری کُردها، برای بیرون راندن داعش از مناطق تحت تصرف آن در شمال و شرق سوریه جنگیدند.
سرانجام در سال ۲۰۱۹، ائتلاف تحت رهبری ایالات متحده به همراه متحدان محلیاش آخرین پایگاه داعش را تصرف کردند.
زندانیان وابسته به داعش از زندانهایی در استان حسکه سوریه به عراق منتقل میشوند. در سالهای گذشته، حفاظت از این مراکز با همکاری نیروهای دموکراتیک سوریه و آمریکا انجام میشد.
نیروهای دموکراتیک سوریه که با نام اختصاری «قسد» نیز شناخته میشود، از قومیتهای مختلف از جمله کُردها، عربها، آشوریها و ترکمنها تشکیل شده است، اما رهبری نظامی آن را گروه کُردی یگانهای مدافع خلق (یپگ) بر عهده دارد.
آمریکا بهدنبال خروج از سوریه
در زمان حکومت بشار اسد، نیروهای دموکراتیک سوریه پس از بیرون راندن داعش، کنترل مناطقی در شمال شرق سوریه را به دست گرفتند و یک ساختار خودگردان با نهادهای مستقل غیرنظامی و نظامی ایجاد کردند.
با این حال، پس از سرنگونی اسد و روی کار آمدن احمد الشرع، دولت جدید سوریه در مسیر بازپسگیری کنترل کامل کشور، از جمله مناطق تحت نفوذ کردها، گام برداشت.
در هفتههای اخیر، دولت سوریه بخشهای گستردهای از شمال و شرق کشور را از دست نیروهای کرد خارج کرده است.
ایالات متحده هماکنون حدود هزار نیروی نظامی در سوریه دارد، اما از مدتها پیش بررسی گزینههای خروج و پایان دادن به حضور نظامی خود را آغاز کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، که روابط نزدیکی با الشرع برقرار کرده، تحریمهای دمشق را لغو و از پیوستن این کشور به ائتلاف بینالمللی مقابله با داعش استقبال کرده است.
تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا، ۳۰ دی گفت ماموریت اصلی نیروهای دموکراتیک سوریه تا حد زیادی به پایان رسیده و واشینگتن قصدی برای ادامه حضور بلندمدت در سوریه ندارد.
این گروه در بیانیهای تاکید کرده است «سلاحهای مقاومت» قابل مذاکره نیست و از شرکتکنندگان در مجمع اقتصادی داووس خواسته بهجای تهدید، بر تسهیل ورود کمکهای انسانی، خروج نیروهای اسرائیلی از غزه و بازسازی تمرکز کنند.
حماس همچنین خواستار آن شده است که هیات موسوم به «هیات صلح» برای افزایش کمکهای بشردوستانه به غزه و حمایت از ساکنان این منطقه در شرایط سخت زمستانی اقدام کند.
حازم قاسم، سخنگوی حماس، اسرائیل را متهم کرده که عمدا ابتکارهای صلح ارائهشده از سوی دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، را ناکام میگذارد. او تاکید کرده است «سلاحهای مقاومت از ابتدا برای مقابله با اشغالگری و دفاع از سرزمین و مقدسات ما طراحی شدهاند».
این موضعگیری بهمعنای رد صریح شرط اسرائیل برای خلع سلاح شاخههای نظامی حماس بهعنوان پیششرط ورود به مراحل بعدی آتشبس است.
در همین حال، رسانههای وابسته به تشکیلات خودگردان فلسطینی گزارش دادهاند ارتش اسرائیل دهها سازه را در نوار غزه تخریب کرده، محدوده امنیتی موسوم به «منطقه زرد» در شرق این منطقه را گسترش داده و دستکم شش موضع مستحکم جدید برای نیروهای خود ایجاد کرده است؛ اقدامی که نگرانیها درباره تثبیت حضور نظامی اسرائیل در بخشهایی از غزه را افزایش داده است.
همزمان با این تحولات، دونالد ترامپ در مراسم آغاز به کار «هیات صلح» اعلام کرد که آمریکا به همکاری با بازیگران مختلف، از جمله سازمان ملل متحد، ادامه خواهد داد.
رییسجمهوری آمریکا این روز را «بسیار هیجانانگیز» توصیف کرد و گفت «مدتها برای آن تدارک دیده شده» و به گفته او، «همه» خواهان مشارکت در این هیات هستند.
ترامپ با تاکید بر «غیرنظامی شدن» غزه گفت آمریکا در این مسیر «بسیار موفق خواهد بود» و غزه «بهزیبایی بازسازی میشود».
او که قرار است ریاست این هیات را بر عهده داشته باشد، از دهها رهبر جهان برای عضویت در آن دعوت کرده و افزوده است این نهاد میتواند فراتر از آتشبس شکننده غزه، به دیگر بحرانها و چالشهای جهانی نیز بپردازد.
به گفته رییسجمهوری آمریکا، اعضای دائمی هیات صلح باید هر یک با پرداخت یک میلیارد دلار در تامین مالی آن مشارکت کنند. با این حال، برخی متحدان سنتی واشینگتن نسبت به پیوستن به این ابتکار تمایل نشان ندادهاند و یا با احتیاط موضع گرفتهاند.
خبرگزاری رویترز گزارش داده است همزمان با سخنرانی ترامپ، نمایندگان کشورهایی که بهعنوان «اعضای بنیانگذار» هیات صلح معرفی شدهاند در سالن حضور داشتند، اما نمایندگان قدرتهای بزرگ جهانی، اسرائیل و تشکیلات خودگردان فلسطین غایب بودند.
بر اساس این گزارش، ابتکار هیات صلح ابتدا با هدف کمک به پایان جنگ غزه مطرح شد، اما اکنون از نگاه ترامپ ماموریتی گستردهتر یافته است؛ ماموریتی که در عمل با مواضع متضاد بازیگران اصلی در غزه، از جمله حماس و اسرائیل، با چالشهای جدی روبهروست.
