حسین مرعشی، فعال اصلاحطلب حامی دولت پزشکیان گفت: «اولین توصیه من به پزشکیان این بود که از رهبری فاصله نگیرد، این شاید مهمترین خطای راهبردی دوستان اصلاحطلب ما درگذشته بود.»
دبیرکل حزب کارگزاران سازندگی در گفتوگو با خبرگزاری دولت جمهوری اسلامی با اشاره به خامنهای افزود: «بالاخره یک رکنی است. در قانون اساسی مستقر اختیارات کافی هم دارد به اضافه اینکه شخص حضرت آیتالله خامنهای آخرین نفر از نسل حواریون دوره امام است.»
او اضافه کرد امروز با همت پزشکیان و وزیر خارجه و تحت رهبریهای خامنهای، «در یک فضایی قرار گرفتهایم که سایه شوم جنگ از سر ایران و ملت ایران کاملا کنار رفته و افق روشنی برای همکاریهای بینالمللی رقم خورده است.»
خورخه ماریو برگولیو سال ۲۰۱۳ به جای بندیکت شانزدهم به عنوان پاپ انتخاب شد و لقب فرانسیس را برای خود برگزید. او پس از یک دوره بیماری و در ۸۸ سالگی درگذشت.
رابطه پر فراز و نشیب تهران با واتیکان پس از انقلاب
مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی، در شرایطی مرگ او را تسلیت گفت که رابطه تهران با واتیکان چه در دوره حضور پاپ فرانسیس و چه در دوره پاپهای گذشته، پس از انقلاب سال ۵۷ پرتنش بوده است.
اولین و آخرین باری که یک پاپ به ایران سفر کرد، سال ۱۳۴۹ و از سوی پاپ پل ششم بود. هفده سال پیش از آن و در اردیبهشت ۱۳۳۲، روابط دیپلماتیک ایران و واتیکان بهطور رسمی آغاز شده بود.
پس از انقلاب اسلامی، با موضعگیریهای تند و خصمانه روحالله خمینی، روابط تهران با واتیکان تنشآلود شد و حتی با آنکه محمد خاتمی بهعنوان نخستین رییسجمهوری ایران در سال ۱۳۷۷ به رم سفر و با پاپ ژان پل دوم نیز دیدار کرد، تنشها به صفر نرسید.
نخستین دیدار با پاپ فرانسیس
با آغاز کار پاپ فرانسیس تقریبا همزمان با پیروزی حسن روحانی در انتخابات ریاستجمهوری ایران، ناظران امیدوار بودند این روابط بهتر از گذشته شود.
ششم بهمن ۹۴ روحانی به واتیکان رفت و با پاپ پشت درهای بسته گفتوگو کرد.
بر اساس گزارشها، پاپ از روحانی خواسته بود برای پایان دادن به تروریسم و افراطگرایی در خاورمیانه تلاش کند و از توافق هستهای ایران با قدرتهای جهانی در قالب برجام استقبال کرده بود.
پس از کشته شدن قاسم سلیمانی با دستور دونالد ترامپ و حمله جمهوری اسلامی به پایگاه آمریکا در عراق و شدت گرفتن تنشها میان تهران واشینگتن، پاپ فرانسیس در دی ۱۳۹۸ خواستار خویشتنداری و گفتوگوی دو طرف شد.
او در واتیکان گفت: «از همه طرفها میخواهم با روشن نگاه داشتن شعله گفتوگو و خویشتنداری، سایه خصومت را دور کنند... زیرا جنگ، تنها مرگ و تباهی به دنبال دارد.»
سفر به کشورهای همسایه ایران
سفر رهبر کاتولیکهای جهان به نجف و دیدار او با آیتالله علی سیستانی، پرنفوذترین مرجع تقلید شیعیان در عراق، در اسفند ۱۳۹۹ یکی دیگر از لحظههای تاریخی دوره فعالیت پاپ فرانسیس برای ایران بود.
این دیدار که پشت درهای بسته برگزار شد، به دلیل بیسابقه بودن دیدار یک پاپ با یک مرجع شیعه در نجف، از سوی ناظران «تاریخی» توصیف شد، اما رسانههای رسمی در جمهوری اسلامی مانند صداوسیما، اشارهای به آن نکردند.
پاپ فرانسیس دو سال پیش از آن و در سفری به امارات متحده عربی، با امام الازهر، رهبر مسلمانان اهل سنت، دیدار و یک «سند برادری انسانی» امضا کرده بود.
در جریان دیدار پاپ و علی سیستانی، بسیاری از کاربران فارسیزبان رسانههای اجتماعی به طرح این پرسش پرداختند که چرا او به تعدادی از کشورهای همسایه ایران یعنی امارات متحده عربی، جمهوری آذربایجان، ترکیه و عراق سفر کرده، اما به ایران نرفته است.
اواخر اردیبهشت ۱۴۰۰، محمدجواد ظریف، وزیر خارجه وقت با پاپ در واتیکان دیدار کرد که و بر اساس گزارش رسانههای ایرانی، «فلسطین، گفتوگوی بینادیانی و تحریمهای آمریکا» موضوع صحبتهایشان بود.
واکنش به سرکوب اعتراضات و افزایش اعدامها
حدود یک سال بعد و پس از قتل حکومتی مهسا ژینا امینی، اعتراضات سراسری «زن، زندگی، آزادی» در ایران شکل گرفت که با سرکوب گسترده نیروهای جمهوری اسلامی مواجه شد.
پاپ فرانسیس ۱۹ دی ۱۴۰۱ در اظهاراتی، اعدام معترضان در ایران را محکوم کرد و خواستار لغو احکام اعدام در قوانین قضایی کشورهای جهان شد.
او در سخنرانی سالانه خود برای دیپلماتها در واتیکان گفت: «مجازات اعدام نمیتواند برای عدالت دولتی مورد استفاده قرار گیرد، چرا که بازدارنده نیست و عدالتی برای قربانیان ایجاد نمیکند، بلکه تنها عطش برای انتقام را تقویت میکند.»
پاپ فرانسیس تاکید کرد: «در جاهایی که اعدام همچنان بهعنوان مجازات اعمال میشود، حق حیات هم در معرض تهدید قرار میگیرد که نمونه آن را پس از اعتراضات اخیر در ایران شاهدیم که با هدف احترام و کرامت بیشتر به مقام زن انجام میشود.»
این شدیدترین و صریحترین اظهارنظر پاپ درباره سرکوب خیزش انقلابی ایرانیان بود.
او حدود دو هفته قبل از آن و در چهارم دی، برای «آشتی و سازش» در ایران دعا کرده بود.
پاپ فرانسیس در سخنانی به مناسبت کریسمس با اشارهای کوتاه به ایران در کنار دیگر مناطق درگیر خشونت در جهان، برای ایران نیز طلب «آشتی» کرد.
او همچنین به درگیریهای طولانیمدت در خاورمیانه اشاره و برای «آتشبس پایدار» در فلسطین و یمن دعا کرد.
تمرکز بر جنگ غزه، عامل پیوند تهران و واتیکان
یکی از آخرین اظهارنظرهای پاپ درباره ایران مربوط به ۲۷ دی ۱۴۰۲ بود که حمله موشکی جمهوری اسلامی به اربیل عراق را محکوم کرد و از همه طرفها خواست از تشدید درگیریها در خاورمیانه اجتناب کنند.
باوجود اظهارنظرهای نه چندان تند پاپ علیه حکومت، روابط تهران با واتیکان برقرار ماند، اما فلسطین و جنگ غزه اصلیترین محور صحبت مقامات جمهوری اسلامی با پاپ را شامل میشد.
رهبر کاتولیکهای جهان پس از حمله حماس به اسرائیل در ۱۵ مهر ۱۴۰۲ و شکلگیری جنگ غزه پس از آن، بارها خواهان پایان درگیریها شد.
ابراهیم رئیسی، رییسجمهوری وقت، آبان ۱۴۰۲ در تماس تلفنی با پاپ فرانسیس از موضعگیری او در حمایت از آتشبس فوری در غزه قدردانی کرد.
یک سال بعد و در آبان ۱۴۰۳، پزشکیان، رییس دولت چهاردهم نیز در نامهای به پاپ، خواستار مداخله او برای «جلوگیری از ادامه تجاوزات غیرانسانی اسرائیل به غزه و برقراری صلح» در این منطقه شد.
پاپ فرانسیس که در ماههای گذشته به دلیل بیماری ذاتالریه در بستر بیماری بود و کمتر در مراسم و انظار عمومی ظاهر میشد، یک روز پیش از مرگ و در یکی از آخرین اظهارنظرهای عمومیاش در جریان عید پاک مسیحیان، بار دیگر خواستار آتشبس فوری در غزه شد.
روزنامه تایمز و تلگراف بریتانیا با اشاره به دیدار سال ۱۴۰۳ مدیر این موسسه که پنج متولی و ۵۴ داوطلب دارد و در سراسر این کشور فعالیت میکند، درباره نفوذ جمهوری اسلامی از طریق موسسات خیریه هشدار دادند.
به گزارش تایمز، در این دیدار نقوی و همراهانش چای نوشیدند و در کنار تصویری از قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه پاسداران که از سوی بریتانیا تحریم شده بود، عکس گرفتند.
به نوشته سایت دفاع پرس، وابسته به وزارت دفاع جمهوری اسلامی، نقوی در سال ۱۳۹۷ «جزو هشت بانوی مطرح جهان اسلام» معرفی شده و «نشان گوهرشاد» را از «آستان قدس رضوی» دریافت کرده است.
تصاویر منتشرشده نشان میدهد او این جایزه را از ابراهیم رئیسی، رییس دولت پیشین جمهوری اسلامی، گرفته بود.
این زن حامی علی خامنهای همچنین در یک مصاحبه با خبرگزاری وابسته به بسیج جمهوری اسلامی گفت که به آموزش مسائل جنسی به کودکان در مدارس بریتانیا معترض است و از حجاب برای کودکان حمایت میکند.
او افزود که برای آموزش این موارد به کودکان در بریتانیا اقدام میکند.
گزارشهای خیریه این فعال مسلمان نشان میدهد او سابقه برگزاری تجمع اعتراضی مقابل سفارت عربستان سعودی در لندن را نیز دارد.
پیش از این و در اسفند ۱۴۰۳، دن جارویس، معاون امنیتی وزیر کشور بریتانیا، اعلام کرد هر شخصی که در خاک بریتانیا برای حکومت ایران کار میکند، در صورت اعلام نکردن و معرفی و ثبت مشخصات خود، با مجازات زندان مواجه خواهد شد.
جارویس گفت که دولت بریتانیا قصد دارد حکومت ایران از جمله سرویسهای اطلاعاتی و سپاه پاسداران را در سطح نظارتی پیشرفته در طرح ثبت نفوذ خارجی قرار دهد.
در مهرماه ۱۴۰۲، یک گزارش تحقیقی مشترک ایراناینترنشنال و سایت سمافور که با بررسی هزاران ایمیلهای دیپلماتهای ایرانی تهیه شده بود، شبکهای از دانشگاهیان و تحلیلگران اندیشکدهها را افشا کرد که از سوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی برای گسترش قدرت نرم تهران ایجاد شده بود.
خردادماه ۱۴۰۲، پس از افزایش حواشی مرکز اسلامی هامبورگ در آلمان، مرکز اسلامی انگلیس در لندن، با انتشار اطلاعیهای روی درهای ورودی خود، از توقف تمام فعالیتهای فرهنگی و آموزشی خود تا اطلاع بعدی خبر داد و دلیل آن را «شرایط خاص» ذکر کرد.
در بهمنماه ۱۴۰۲ نیز کمیسیون خیریه بریتانیا، نهاد بررسی عملکرد سازمانهای خیریه در انگلستان و ولز، اعلام کرد در مورد اشاعه یهودیستیزی از سوی «موسسه خیریه التوحید» تحقیق میکند. این موسسه مدیریت کانون توحید لندن، از نهادهای مرتبط با جمهوری اسلامی را بر عهده دارد.