سرخط خبرها

  • سعد حریری، نخست وزیر لبنان، ۷۲ ساعت به احزاب سیاسی این کشور وقت داد تا برای حل بحران کنونی به توافق برسند
  • یک تیم دو نفره از فضانوردان زن آمریکایی برای اولین بار پیاده‌روی فضایی انجام دادند
  • معصومه ابتکار، معاون رییس جمهور: زنان تحصیلکرده ۳ تا ۴ برابر مردان بیکار هستند
  • یک کارشناس حوزه آب: برای طرح انتقال آب دریای خزر به فلات مرکزی ایران، ۷۰۰ هکتار جنگل ۳ میلیون ساله از بین می‌رود
  • مسئول آموزش انجمن اوتیسم ایران: کتاب‌های درسی برای دانش‌آموزان اوتیسم تدوین نشده است
  • امانوئل مکرون از عملکرد ناتو درمورد حمله ترکیه به سوریه انتقاد کرد
  • انیمیشن ایرانی "آخرین داستان" به کارگردانی اشکان رهگذر در رقابت جایزه اسکار بهترین انیمیشن سال ۲۰۲۰ پذیرفته شد
  • پلیس کره ‌جنوبی از دستگیری ۱۹ دانشجویی خبر داد که از دیوار محل اقامت سفیر آمریکا در سئول بالا رفته بودند
  • اردوغان: ترکیه قصد دارد ۱۲ پست دیده‌بانی در منطقه امن در شمال سوریه برپا کند
  • بشار اسد،‌ رئیس‌جمهوری سوریه: نیروهای ترکیه‌، آمریکا و نیروهایی که به صورت غیر قانونی در سوریه حضور دارند باید خارج شوند
  • سازمان ملل احتمال استفاده از سلاح‌های شیمیایی در شمال سوریه را بررسی می‌کند
  • دونالد ترامپ: داعش در سوریه تحت کنترل است
  • طی دو انفجار در مسجدی در ولایت ننگرهار افغانستان دست‌کم ۶۲ تن کشته و ۳۳ تن زخمی شدند
  • گروه ویژه اقدام مالی: ایران باید تا قبل از بهمن ماه سال‌جاری کنوانسیون پالرمو و سی‌اف‌تی را نهایی کند
  • رجب طیب اردوغان: با آمریکا بر سر توافق مشترک درباره منطقه امن در سوریه توافق کردیم
  • افزایش حقوق کارمندان در لایحه بودجه سال آینده ایران به‌طور متوسط ۱۵ درصد تعیین شد
  • عضو کمیسیون آموزش مجلس ایران: حذف درس زبان انگلیسی از آموزش مدارس خلاف قانون اساسی است
  • دبیر ستاد مرکزی اربعین از فوت ۹۰ زائر ایرانی در عراق خبر داد
  • تظاهرات جدایی‌طلبان کاتالان در بارسلونا طی چهارمین روز خود دستخوش آشوب و خشونت شد
  • IranIntl :آدرس کانال یوتیوب ایران اینترنشنال
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران‌ اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • وب‌سایت: IranIntl.com * توییتر : [email protected] * اینستاگرام: IranIntltv * اینستاگرام ورزشی : Iranintlsport * فیس‌بوک: IranIntl * ایمیل: [email protected]

دریاچه هامون

دریاچه هامون
دریاچه هامون

چاره نجات هامون

 

هفته گذشته رییس سازمان حفاظت محیط‌زیستاعلام کرد: «هامون دیگر هامون نمی‌شود و مردم باید قبول کنند که هامون دیگر آن هامون پرآب سال‌های گذشته نخواهد بود و این اتفاق هیچ‌زمان نمی‌افتد.» آیا واقعا این‌گونه است و هامون هیچ راه نجاتی ندارد؟ در این نوشته تلاش شده است تا به این پرسش پاسخ داده شود.

ابتدا توجه شما را جلب می‌کنم به نقشه زیر: این نقشه بخشی‌از مستندات یک پروژه مطالعاتی است درباره تفاوت‌های میزان دسترسی ملت‌های خاورمیانه به منابع آب، قبل و بعد از مرزبندی‌های معاصر که توسط نگارنده در حال انجام است. به هر رو، هامون و زیست‌بوم پیرامون آن را در قلب دایره زردرنگ میان نقشه می‌بینید. ملاحظه می‌شود که سیستان و هامون، درجایی واقع‌اند که تا شعاع گسترده‌ای از پیرامون آن، دسترسی به منابع آب در بدترین وضعیت، یعنی «تراژیک» است.

 

 

این وضعیت حاصل دو مولفه است: تغییر اقلیم (عامل طبیعی) و سوء‌مدیریت در مصرف منابع آب (عامل انسانی). شرح دلایل بروز این دو مولفه موضوع این یادداشت نیست. به هر رو، حاصل آن‌چه که در دهه‌های اخیر رخ داده، وضعیت موجود است: مهم‌ترین مقام مسئول مدیریت محیطی در ایران پرچم تسلیم را برافراشته و می‌گوید کاری نمی‌شود کرد، هامون خواهد خشکید. اما هامون برای آنکه بماند و نخشکد، دست‌کم دو چاره دارد. این دو چاره را مرور می‌کنیم:

 

الف) واردات آب از افغانستان

در غرب هامون حتی تا صدها کیلومتر دورتر، وضعیت آب همچنان «تراژیک» است. به سمت شمال و جنوب نیز کمابیش وضعیت همین است؛ در سمت شرق نیز البته وضعیت تراژیک برقرار است، با این تفاوت که رودخانه‌هایی از مناطقی با منابع آب بسنده‌تر جاری‌اند به این سمت و با گذر از منطقه تراژیک، به مناطقی می‌رسیم که دسترسی به منابع آب در آن‌ها بسیار بهتر از وضعیت تراژیک مناطق غربی است. سرچشمه‌های مهم‌ترین رودی که به سیستان می‌رسد، یک‌هزار کیلومتر دورتر، در هندوکش واقع است: کوهستانی پرآب و بهره‌مند هم از موسمی‌های هند و هم پرفشارهای سیبری. ایران باید چشم به آب‌های هندوکش بدوزد. روش کار هم فقط احیای توافق هلمند نیست. باید پیشنهادی روی میز افغان‌ها گذاشت که نتوانند ردش کنند. راه‌های بسیاری هست برای رسیدن به یک توافق برد-برد با افغانستان برای واردات آب. ایران برگ‌های برنده زیادی دارد برای گذاشتن روی میز مذاکره با افغان‌ها؛ یکی همین بهره‌مند کردن آن‌ها از امکان دسترسی به دریای آزاد عمان است. راهی که اتفاقا باید از سیستان بگذرد و به‌واقع هزینه‌ای هم برای ایران ندارد. ممکن است گفته شود در وضعیت موجود، آورد هلمند هم کم شده و خود ولایت نیمروز هم مشکل کم‌آبی دارد. چاره حل این مشکل، ارائه خدمات مهندسی و لجستیک در بالادست هلمند به افغانستان است. آنچه که باعث افزایش آورد هلمند شود. با کاهش روند سدسازی و نبود بودجه کافی برای اجرای پروژه‌های انتقال آب در داخل کشور، قطعا ده‌ها شرکت ایرانی با توان مهندسی بالا و هزینه مناسب، آماده مشارکت در اجرای چنان طرح‌هایی در افغانستان خواهند بود.  

 

ب) انتقال آب شیرین‌شده از دریای عمان

این البته طرحی دشوارتر و خیلی پرهزینه‌تر است. برای اجرای چنین طرحی، سه مشکل هست: فاصله دور هفتصد کیلومتری، هزینه زیاد شیرین‌سازی آب دریا و پیامدهای محیط‌زیستی مرتبط. اما ایران هم‌اکنون برای انتقال آب در فواصل طولانی فناوری بومی دارد و منافع طرح می‌تواند هزینه‌های انتقال را توجیه کند. مهم‌ترین مولفه شکل‌دهنده در هزینه شیرین‌سازی آب دریا نیز بحث انرژی است. هم‌اکنون ایران دارد می‌کوشد با خواهش و التماس و اتفاقا از مسیر همین دریای عمان و به ثمن بخس به هند و پاکستان گاز بفروشد. با همان گاز، ایران می تواند به‌نسبت ارزان‌تر از تعرفه‌های بین‌المللی، پروژه شیرین‌سازی آب دریا را اجرا کند؛ البته نه آن‌قدر ارزان که تصور کنیم می‌تواند چاره حل بحران خشکیدگی در گستره وسیعی از ایران باشد. ما در این یادداشت فقط داریم درباره نقطه کوچکی از ایران حرف می‌زنیم: سیستان و دریاچه هامون، به‌واسطه اهمیت بسیار استراتژیک آن. پیامدهای محیط‌زیستی شیرین‌سازی آب دریا البته قابل انکار نیست. اما به‌هرحال دریای عمان بخشی از اقیانوس هند است و به آب‌های آزاد متصل است و عوارض محیط‌زیستی شیرین‌سازی آب آن خیلی کمتر از شیرین‌سازی دریاچه بسته‌ای مثل خزر و یا پهنابی با خودپالایی محدود مثل خلیج‌فارس است. مضاف‌بر آنکه به‌هرحال باید پیامدهای اکولوژیک شیرین‌سازی دریای عمان را مقایسه کرد با جایگزین‌های محتمل مثل انتقال آب بین حوضه‌ای و یا مصرف افزون‌تر آب‌های زیرزمینی.  

با این همه، از منظر سیاسی – اقتصادی اجرای دو طرح پیش‌گفته دشوار به‌نظر می‌رسد. دولت از نظر مالی هم‌اکنون در شرایط ارائه چنان مشوق مالی بزرگی به افغان‌ها برای انتقال آب به سیستان و یا اجرای چنان پروژه جاه‌طلبانه‌ای برای شیرین‌سازی و انتقال آب دریای عمان به سیستان نیست. قطعا به‌همین‌خاطر است که عیسی کلانتری، معاون رییس جمهوری و رییس سازمان حفاظت محیط‌زیست چنان ناامیدانه از خشکیدن اجتناب‌ناپذیر هامون سخن می‌گوید. از سوی دیگر، به نظر می‌رسد به‌دلیل مشکلات سیاسی فزاینده، گسترش اعتراضات و اعتصابات داخلی و رودررویی خصمانه‌تر دولت آمریکا، اقتصاد ایران اساسا به‌سمت انقباض افزون‌تر پیش می‌رود و نه وضعیتی که احتمالا بتواند به مهار روند خشکیدن ایران، و ازجمله نجات زیست‌بوم‌هایی همچون هامون منجر شود. اما این‌ها سیاست است؛ و البته نتیجه تبعی سیاست، یعنی وضعیت اقتصادی. از نظر فنی و علمی روی کاغذ، داستان برای هامون متفاوت است. هامون چاره نجات دارد. اگر نه حالا، اما حتما دارد.  

 

 

اقلیم‌شناس و کارشناس محیط زیست
تازه چه خبر؟
بازرسان سازمان ملل متحد اعلام كردند به دنبال مطرح شدن اتهام‌هایی مبنی بر استفاده ارتش ترکیه از سلاح‌های شیمیایی در شمال شرق سوریه در این باره تحقیق...بیشتر بخوانید
مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا، در دیدار با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، بر تلاش دو کشور برای مقابله با «تهدید» جمهوری اسلامی تاکید کرد. او...بیشتر بخوانید
سازمان عفو بین‌الملل از وجود «شواهد مسلم» درباره ارتکاب «جنایات جنگی» و «نقض آشکار» حقوق غیرنظامیان از سوی ترکیه و نیروهای سوری مسلح مورد حمایت این...بیشتر بخوانید
روزنامه ژاپنی آساهی نوشت که این کشور به جای پیوستن به ائتلاف به رهبری آمریکا در خلیج فارس، نیروهای دفاعی خود را به طور جداگانه به تنگه هرمز اعزام...بیشتر بخوانید
تازه‌ترین آمار از عملکرد خودروسازان ایران نشان می‌دهد که تولید انواع خودروی سواری، وانت، و همچنین اتوبوس، مینی‌بوس و ون در پنج ماه نخست سال‌جاری نسبت...بیشتر بخوانید