چاره نجات هامون | ایران اینترنشنال

سرخط خبرها

  • وزارت بهداشت ایران: میزان بستری مبتلایان به کرونا، در کل کشور افزایش داشته است
  • وزارت بهداشت: از نظر شیوع کرونا، استان‌های آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، ایلام، بوشهر، خراسان رضوی، خوزستان، زنجان، کردستان، کرمانشاه، گلستان، مازندران و هرمزگان در «وضعیت قرمز» قرار دارند
  • ستاد مقابله با کرونا در تهران: ۱۷۲ نیروی بیمارستان «شهدای تجریش» به کرونا مبتلا شده‌اند
  • وزارت بهداشت ایران، شمار موارد فوتی بر اثر ابتلا به ویروس کرونا در این کشور را ۱۳ هزار و ۶۰۸ نفر اعلام کرد
  • کانون نویسندگان ایران: میلاد جنت، شاعر و عضو این کانون در منزلش بازداشت و لپ‌تاپ و کتاب‌های او نیز ضبط شد
  • کمیسیون بهداشت و درمان مجلس: «رهبر» موافق استیضاح روحانی نیست، در نتیجه نمایندگان منصرف شدند
  • روحانی: باید از «آب دریا» در چارچوب محیط زیست بهره ببریم
  • آتش‌نشانی تهران: آتش در پاساژ علاالدین مهار شد
  • رییس بیمارستان طالقانی تهران، با هشدار درباره خطر ورشکستگی بیمارستان‌ها گفت: با وجود کرونا و کاهش مراجعان، درآمد بیمارستان‌ها ۷۰٪ کم شده است
  • ستاد مقابله با کرونا در تهران: تعطیلی فعلی پایتخت به منظور کنترل موج دوم کروناست
  • شهبانو فرح پهلوى با انتشار بیانیه‌ای در انتقاد به تایید حکم اعدام سه معترض آبان‌ماه گفت: «حکم ناحقی» که صادر می‌کنید، بر حس انتقام این ملت نجیب می‌افزاید
  • شهرداری تهران: با شیوع کرونا، مراجعه کارتن‌خواب‌ها به گرمخانه‌ها حدود ۴۰ درصد افزایش یافته است
  • فارس: فرمانده «حوزه مقاومت بسیج اورامان» و یکی از نیروهای بسیج، در پی تیراندازی در سروآباد استان کردستان کشته شدند
  • کمیسیون اقتصادی مجلس: در دور اول بیش از ۱۰۰ هزار نفر، مشمول طرح «مالیات بر خانه‌های خالی» می‌شوند
  • وزارت راه و شهرسازی: کسانی که اجاره‌نامه ۳ ساله امضا کنند از طرح «مالیات بر خانه‌های خالی» معاف می‌شوند
  • خبرگزاری مهر به نقل از اوپک: درآمد نفتی ایران سال ۲۰۱۹، نسبت به سال ۲۰۱۸، ۴۱ میلیارد دلار کاهش یافت
  • حمایت ابوالفضل قدیانی، فعال سیاسی از طوفان توییتری #اعدام_نکنید: مسئول این فجایع، خودکامه امروز ایران، علی خامنه‌ای است و او باید پاسخگو باشد
  • تلاش برای مهار آتش‌سوزی در دره لبک، بین دهدشت و سوق در استان کهگیلویه‌و‌بویراحمد ادامه دارد
  • انجمن صنایع لوازم خانگی: وضعیت واحدهای تولید لوازم خانگی در ایران، به دلیل محدودیت در تخصیص ارز به اقلام وارداتی، بحرانی است و ممکن است تولید تا ۴۵ روز دیگر متوقف شود
  • IranIntl :آدرس کانال یوتیوب ایران اینترنشنال
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران‌ اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • وب‌سایت: IranIntl.com * توییتر : IranIntl@ * اینستاگرام: IranIntltv * اینستاگرام ورزشی : Iranintlsport * فیس‌بوک: IranIntl * ایمیل: bama@iranintl.com
  • رادیو ایران اینترنشنال را بر روی امواج کوتاه در سراسر ایران بشنوید، موج کوتاه ۱۱۵۵۰ در طول روز و موج کوتاه ۶۲۷۰ در طول شب
  • شما می‌توانید صدای رادیو ایران اینترنشنال را از طریق این اپلیکشن‌ها، تیون‌این: iranintl.radio/tunein * رادیو بکس: iranintl.radio/radiobox * رادیو اف‌ام: iranintl.radio/radiofm * رادیو نت: iranintl.radio/radionet بشنوید

چاره نجات هامون

 

هفته گذشته رییس سازمان حفاظت محیط‌زیستاعلام کرد: «هامون دیگر هامون نمی‌شود و مردم باید قبول کنند که هامون دیگر آن هامون پرآب سال‌های گذشته نخواهد بود و این اتفاق هیچ‌زمان نمی‌افتد.» آیا واقعا این‌گونه است و هامون هیچ راه نجاتی ندارد؟ در این نوشته تلاش شده است تا به این پرسش پاسخ داده شود.

ابتدا توجه شما را جلب می‌کنم به نقشه زیر: این نقشه بخشی‌از مستندات یک پروژه مطالعاتی است درباره تفاوت‌های میزان دسترسی ملت‌های خاورمیانه به منابع آب، قبل و بعد از مرزبندی‌های معاصر که توسط نگارنده در حال انجام است. به هر رو، هامون و زیست‌بوم پیرامون آن را در قلب دایره زردرنگ میان نقشه می‌بینید. ملاحظه می‌شود که سیستان و هامون، درجایی واقع‌اند که تا شعاع گسترده‌ای از پیرامون آن، دسترسی به منابع آب در بدترین وضعیت، یعنی «تراژیک» است.

 

 

این وضعیت حاصل دو مولفه است: تغییر اقلیم (عامل طبیعی) و سوء‌مدیریت در مصرف منابع آب (عامل انسانی). شرح دلایل بروز این دو مولفه موضوع این یادداشت نیست. به هر رو، حاصل آن‌چه که در دهه‌های اخیر رخ داده، وضعیت موجود است: مهم‌ترین مقام مسئول مدیریت محیطی در ایران پرچم تسلیم را برافراشته و می‌گوید کاری نمی‌شود کرد، هامون خواهد خشکید. اما هامون برای آنکه بماند و نخشکد، دست‌کم دو چاره دارد. این دو چاره را مرور می‌کنیم:

 

الف) واردات آب از افغانستان

در غرب هامون حتی تا صدها کیلومتر دورتر، وضعیت آب همچنان «تراژیک» است. به سمت شمال و جنوب نیز کمابیش وضعیت همین است؛ در سمت شرق نیز البته وضعیت تراژیک برقرار است، با این تفاوت که رودخانه‌هایی از مناطقی با منابع آب بسنده‌تر جاری‌اند به این سمت و با گذر از منطقه تراژیک، به مناطقی می‌رسیم که دسترسی به منابع آب در آن‌ها بسیار بهتر از وضعیت تراژیک مناطق غربی است. سرچشمه‌های مهم‌ترین رودی که به سیستان می‌رسد، یک‌هزار کیلومتر دورتر، در هندوکش واقع است: کوهستانی پرآب و بهره‌مند هم از موسمی‌های هند و هم پرفشارهای سیبری. ایران باید چشم به آب‌های هندوکش بدوزد. روش کار هم فقط احیای توافق هلمند نیست. باید پیشنهادی روی میز افغان‌ها گذاشت که نتوانند ردش کنند. راه‌های بسیاری هست برای رسیدن به یک توافق برد-برد با افغانستان برای واردات آب. ایران برگ‌های برنده زیادی دارد برای گذاشتن روی میز مذاکره با افغان‌ها؛ یکی همین بهره‌مند کردن آن‌ها از امکان دسترسی به دریای آزاد عمان است. راهی که اتفاقا باید از سیستان بگذرد و به‌واقع هزینه‌ای هم برای ایران ندارد. ممکن است گفته شود در وضعیت موجود، آورد هلمند هم کم شده و خود ولایت نیمروز هم مشکل کم‌آبی دارد. چاره حل این مشکل، ارائه خدمات مهندسی و لجستیک در بالادست هلمند به افغانستان است. آنچه که باعث افزایش آورد هلمند شود. با کاهش روند سدسازی و نبود بودجه کافی برای اجرای پروژه‌های انتقال آب در داخل کشور، قطعا ده‌ها شرکت ایرانی با توان مهندسی بالا و هزینه مناسب، آماده مشارکت در اجرای چنان طرح‌هایی در افغانستان خواهند بود.  

 

ب) انتقال آب شیرین‌شده از دریای عمان

این البته طرحی دشوارتر و خیلی پرهزینه‌تر است. برای اجرای چنین طرحی، سه مشکل هست: فاصله دور هفتصد کیلومتری، هزینه زیاد شیرین‌سازی آب دریا و پیامدهای محیط‌زیستی مرتبط. اما ایران هم‌اکنون برای انتقال آب در فواصل طولانی فناوری بومی دارد و منافع طرح می‌تواند هزینه‌های انتقال را توجیه کند. مهم‌ترین مولفه شکل‌دهنده در هزینه شیرین‌سازی آب دریا نیز بحث انرژی است. هم‌اکنون ایران دارد می‌کوشد با خواهش و التماس و اتفاقا از مسیر همین دریای عمان و به ثمن بخس به هند و پاکستان گاز بفروشد. با همان گاز، ایران می تواند به‌نسبت ارزان‌تر از تعرفه‌های بین‌المللی، پروژه شیرین‌سازی آب دریا را اجرا کند؛ البته نه آن‌قدر ارزان که تصور کنیم می‌تواند چاره حل بحران خشکیدگی در گستره وسیعی از ایران باشد. ما در این یادداشت فقط داریم درباره نقطه کوچکی از ایران حرف می‌زنیم: سیستان و دریاچه هامون، به‌واسطه اهمیت بسیار استراتژیک آن. پیامدهای محیط‌زیستی شیرین‌سازی آب دریا البته قابل انکار نیست. اما به‌هرحال دریای عمان بخشی از اقیانوس هند است و به آب‌های آزاد متصل است و عوارض محیط‌زیستی شیرین‌سازی آب آن خیلی کمتر از شیرین‌سازی دریاچه بسته‌ای مثل خزر و یا پهنابی با خودپالایی محدود مثل خلیج‌فارس است. مضاف‌بر آنکه به‌هرحال باید پیامدهای اکولوژیک شیرین‌سازی دریای عمان را مقایسه کرد با جایگزین‌های محتمل مثل انتقال آب بین حوضه‌ای و یا مصرف افزون‌تر آب‌های زیرزمینی.  

با این همه، از منظر سیاسی – اقتصادی اجرای دو طرح پیش‌گفته دشوار به‌نظر می‌رسد. دولت از نظر مالی هم‌اکنون در شرایط ارائه چنان مشوق مالی بزرگی به افغان‌ها برای انتقال آب به سیستان و یا اجرای چنان پروژه جاه‌طلبانه‌ای برای شیرین‌سازی و انتقال آب دریای عمان به سیستان نیست. قطعا به‌همین‌خاطر است که عیسی کلانتری، معاون رییس جمهوری و رییس سازمان حفاظت محیط‌زیست چنان ناامیدانه از خشکیدن اجتناب‌ناپذیر هامون سخن می‌گوید. از سوی دیگر، به نظر می‌رسد به‌دلیل مشکلات سیاسی فزاینده، گسترش اعتراضات و اعتصابات داخلی و رودررویی خصمانه‌تر دولت آمریکا، اقتصاد ایران اساسا به‌سمت انقباض افزون‌تر پیش می‌رود و نه وضعیتی که احتمالا بتواند به مهار روند خشکیدن ایران، و ازجمله نجات زیست‌بوم‌هایی همچون هامون منجر شود. اما این‌ها سیاست است؛ و البته نتیجه تبعی سیاست، یعنی وضعیت اقتصادی. از نظر فنی و علمی روی کاغذ، داستان برای هامون متفاوت است. هامون چاره نجات دارد. اگر نه حالا، اما حتما دارد.  

 

 

روزنامه‌نگار و کارشناس محیط زیست
تازه چه خبر؟
عباس عراقچی، معاون سیاسی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در راس هیاتی بلندپایه به کابل رفت و با سرپرست وزارت خارجه افغانستان دیدار کرد. وزارت...More
بر اساس گزارش‌ها سعید حیدری، یکی از زندانیان محبوس در زندان سپیدار اهواز، روز چهارشنبه ۲۵ تیر، با علائم مشکوک به کرونا و به دلیل عدم رسیدگی پزشکی جان...More
مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا، با اشاره به اقدام ایران و چین برای امضای یک قرارداد ۲۵ ساله گفت این موضوع دلیل دیگری است که ضرورت تمدید تحریم تسلیحاتی...More
ژنرال کنت مک‌کنزی، فرمانده ستاد مرکزی فرماندهی نیروهای آمریکا (سنتکام)، در مصاحبه با بخش انگلیسی صدای آمریکا گفت حکومت ایران تحت فشار دیپلماتیک و...More
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، گفت: «نه یک متر زمین و نه حتی حق بهره‌برداری انحصاری از یک وجب خاک ایران را به چین و هیچ کشور دیگری نداده و...More