سرخط خبرها

  • هیات ایمنی حمل و نقل کانادا: محققان کانادایی ایران را ترک کردند و زمان بازخوانی اطلاعات جعبه سیاه هنوز مشخص نیست
  • محمدتقی کروبی: برادرم (حسین کروبی)به‌خاطر نامه اخیر پدر به رهبرى بازداشت شده است
  • ۶۰۰ میلیون تومان وثیقه برای آزادی زینب همرنگ معلم منطقه۱۸ تهران که روز ۲۲ دیماه بازداشت شد، تعیین شده است
  • بوریس جانسون، نخست وزیر بریتانیا و امانوئل مکرون، رییس جمهور فرانسه بر تعهداتشان در توافق هسته‌ای با ایران تاکید کردند
  • سپاه پاسداران سه قایق صیادی کویتی در بندر ماهشهر را توقیف و ۹ سرنشین آن را بازداشت کرد
  • مدیر کل دفتر بررسی سوانح هواپیمایی ایران: تصمیمی برای ارسال جعبه سیاه هواپیمای مسافربری منهدم شده به کشور دوم نداریم
  • قرار بازداشت جعفر ابراهیمی،‌ عضو زندانی کانون صنفی معلمان ایران، با وجود بیماری تمدید شد
  • هایکو ماس، وزیر خارجه آلمان نسبت به سرکوب معترضان به انهدام هواپیمای مسافربری اوکراین از سوی حکومت ایران، انتقاد کرد
  • معصومه ابتکار، معاون امور زنان و خانواده رئیس‌جمهور: ما هنوز زنان کارتن‌خواب داریم، اما این مساله‌ای حاد یا بحرانی نیست
  • معاون فرهنگی دانشگاه تهران: اطلاعی از وضعیت دانشجویان بازداشتی در جریان اعتراض به انهدام هواپیمای اوکراینی نداریم
  • رییس جامعه هتلداران ایران: بیش از ۸۰ درصد رزرو گردشگران اروپایی و آمریکایی لغو شده است
  • گزارش‌های رسیده به ایران اینترنشنال حاکی است سیروس عباسی، از فعالان مدنی کردستان بازداشت شده است
  • مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران: ۲۰ درصد از قسمت غربی تالاب میانکاله خشک شده است
  • سایت خبری امتداد از بازداشت مسعود حکم آبادی،‌ تهیه کننده تئاتر در مشهد خبر داد
  • رانندگان سرویس‌های پتروشیمی ماهشهر در اعتراض به حقوق کم و مشکلات قراردادهایشان اعتصاب کردند
  • مدیر کمیته ناشران داخلی سی‌وسومین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران: هیچ ناشر محروم شده‌ای بخشیده نخواهد شد
  • دو کارگردان سرشناس تئاتر ایتالیا از حضور در جشنواره تئاتر فجر انصراف دادند
  • رییس کل دادگستری استان هرمزگان:مدیرعامل پیشین پست بانک استان به اتهام دریافت رشوه بازداشت شد
  • سازمان حقوق بشری هه‌نگاو: حکم اعدام محی‌الدین ابراهیمی، کولبر ۴۱ ساله تایید شد
  • پخش رادیویی ایران اینترنشنال در ایران روی موج متوسط ۱۳۹۵ کیلو هرتز
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران‌ اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • IranIntl :آدرس کانال یوتیوب ایران اینترنشنال
  • وب‌سایت: IranIntl.com * توییتر : [email protected] * اینستاگرام: IranIntltv * اینستاگرام ورزشی : Iranintlsport * فیس‌بوک: IranIntl * ایمیل: [email protected]

روان‌آب‌های سطحی، آبخیزداری و سیستم‌های سطوح آبگیر باران

 

یکی از پرسش‌های عمده کارشناسان حوزه آب این است: آیا می‌توان بر حجم منابع آب تجدیدپذیر افزود؟ ممکن است رسیدن به پاسخ این پرسش، اندکی سخت باشد، چرا که آدم‌های مختلف، پاسخ‌های متفاوتی می‌دهند. اگر این سوال از یک سدساز پرسیده شود، به شما خواهد گفت که تنها راه مهار آب‌هایی که تلف می‌شود و از طریق تعرق و تبخیر به جو باز می‌گردد، ساخت سدهای بیشتر است. اما اگر به او میزان تبخیر فزاینده از سطح آب سدها را گوشزد کنید، پاسخ مناسبی دریافت نخواهید کرد، به این دلیل که او به خوبی می‌داند بین ۸ تا ۱۰ درصد آب مخزن سدها به واسطه تبخیر از میان می‌رود و میزان تبخیر با افزایش میزان نسبی دما بیشتر هم خواهد شد.

اگر از یک کارشناس آبخیزداری این سوال را بپرسید، پیشنهادهای متفاوتی ارائه خواهد کرد. وظیفه کارشناس آبخیزداری، تنها مدیریت آب حوضه آبخیز نیست که همزمان به فکر تثبیت خاک هم هست. بر‌اساس آمارهای سالیان اخیر، میزان فرسایش خاک در برخی از مناطق کشور تا ۱۵ تن در هکتار بالا رفته که رقمی نگران کننده است. بخشی از این خاک به واسطه نبود سامانه‌های آبخیزداری به واسطه روان‌آب‌های سطحی به هنگام بروز سیل فرسایش می‌یابد.

رئیس پیشین سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری ایران در سال ۱۳۹۲ گفته بود «در هر هکتار آبخیزداری می‌توان ۵۰۰ مترمکعب آب جدید تولید کرد. ضمن آنکه اجرای هر هکتار عملیات آبخیزداری از ۶/۵ تن فرسایش خاکی و رسوب جلوگیری می‌کند.» براساس گفته کارشناسان، این آب جدید خارج از دایره آب‌های تجدیدپذیر است. با این حساب، می‌توان با دو هزار هکتار عملیات آبخیزداری، یک میلیون متر مکعب به ذخایر آبی ایران افزود و جلوی فرسایش ۱۳ هزار تن خاک را هم گرفت.

اقدام‌های عملی برای افزودن به منابع آب تجدیدپذیر می‌تواند فراتر از این باشد. محمد فاضلی، معاون پیشین مرکز پژوهش‌های استراتژیک ریاست جمهوری و مشاور فعلی وزیر نیرو با اشاره به روش‌هایی غیر از ساخت سد برای مهار آب گفته بود: «اگر بتوان به روش‌های معمول در آبخوان‌داری و سایر تکنیک‌ها، میزان تبخیر را ۱۰ درصد کاهش داد و منابع آب زیرزمینی را تغذیه کرد، نزدیک به ۳۰ میلیارد مترمکعب آب در دسترس قرار می‌گیرد. این میزان بیش از نصف آب پشت سدهای کشور است. بنابراین می‌توان پرسید چرا هزینه‌ها جابه‌جا صرف می‌شوند و اعتبارت آبخوان‌داری نسبت به اعتبارات سد سازی بسیار ناچیز است؟» این رقم از آن جهت اهمیت دارد که در شرایطی که ایران گرم‌تر شده، میزان تبخیر افزایش یافته و نیاز به سرمایه‌گذاری بیشتردرسیستم‌هایی است که روان‌آب‌های سطحی را به نحوی مهار می‌کنند که با تبخیری کمتر همراه باشد.

به هنگام بروز باران‌های سیل‌آسا، بخش قابل توجهی از آبی که به سطح زمین می‌رسد، امکان جذب نمی‌یابد و پس از مدتی کوتاه در اثر تبخیر مجدداً به جو بازمی‌گردد. این بخش از باران جزء آب‌های تجدیدپذیر به حساب نیامده است. اگر ساز و کاری تنظیم شود که بتوان بخشی از این آب را پیش از تبخیر، جذب و ذخیره کرد، بر میزان منابع آب تجدیدپذیر افزوده‌ایم. سیستم‌های سطوح آبگیر باران، یکی از شکل‌های بهره‌برداری از آب‌هایی است که حسابی برای‌شان باز نشده است. تنوع این سیستم‌ها آنقدر زیاد است که نمی‌توان استفاده از فقط یک یا دو نوع آن‌را به مردمان مناطق مختلف توصیه کرد.

اگر به گذشته خودمان نگاهی بیاندازیم، می‌بینیم که کشاورزان در مناطق شیب‌دار و کوهپایه‌ها، چنین سیستم‌هایی را ایجاد کرده بودند و با ساخت کرت‌هایی، هم تا حدی آب باران را جمع می‌کردند و هم پله پله مانع هدر رفت آب‌های روان از کرت‌های بالایی می‌شدند. با کاهش سرعت آب امکان جذب بیشتری درون زمین و رسوبات دانه درشت‌تر کوهپایه پیدا می‌کرد و تدریجاً در دل آبرفت‌ها ذخیره می‌شد و بعدها با مرطوب ماندن سطح زیرین خاک، دانه‌های کاشته شده مدت زمان زیادتری آب در اختیار داشتند. همین کار به کنترل مواد معلق فرسایش یافته از بالادست در کوه هم کمک می‌کرد.

برخی از آبیاران و مدیران قنات نیز می‌دانستند که با ایجاد حوضچه‌هایی برای ذخیره‌سازی روان‌آب‌های سطحی در کوهپایه‌ها و در بالادست مادرچاه، می‌توان بر ذخیره آب کاریز افزود. برای میرآب، آیا چیزی با ارزش‌تر از غنی شدن قنات و دائمی کردن آن وجود داشت؟

با این همه، نباید به قیمت ذخیره آب بیشتر با استفاده از فن‌آوری‌های پایدار و روش‌های آبخیزداری، میزان مصرف را هم افزایش داد، چرا که مهم این است که با افزایش ذخیره و کاهش منطقی مصرف، آب بیشتری برای نسل‌های بعدی بر جای گذاریم.

مدیریت آب‌های سطحی به شکلی که در ایران رایج است، جایی برای ذخیره دائمی و بلندمدت آب در نظر نمی‌گیرد. سدها، حساب‌های جاری هستند که چون پر می‌شوند، باید از آنها خرده خرده برداشت. به زبانی دیگر، سدها، در چارچوب تعریف توسعه پایدار، چندان جوابگوی نیازهای آبی آیندگان نیستند و نخواهند بود. این حرف به منزله نفی اهمیت سدها در تنظیم سیلاب‌های قدرتمند جاری در مناطق کوهستانی نیست. اما با توجه به تغییر رژیم بارش در ایران، به نظر می‌رسد به تجدید نظری کلی در نحوه مدیریت آب‌های سطحی نیاز مبرم داریم.

در شرایطی که در ۱۰ سال گذشته، بارندگی سالانه به میانگین بلند مدت نرسیده، نمی‌توان بر پایه ارقام قدیمی برای مدیریت آب کشور برنامه‌ریزی کرد. در عمل، راهی به‌جز تغییر منطق مدیریت منابع و حرکت به سمت نگاهی پایدار به توسعه وجود نخواهد داشت. صرف هزینه‌های چند میلیارد دلاری برای تکرار خطاهای مدیریتی گذشته، راه حل مشکل آب کشور نیست.

 

 

نیک‌آهنگ کوثر
روزنامه‌نگار حوزه آب
تازه چه خبر؟
دفتر ایمنی حمل و نقل کانادا اعلام کرد هیچ برنامه مشخصی برای بازخوانی اطلاعات ذخیره شده در جعبه‌های سیاه هواپیمای منهدم شده اوکراینی در ایران وجود...بیشتر بخوانید
آرش گنجی،‌ منشی هیات دبیران کانون نویسندگان ایران،‌ با ارائه «۴۵۰ میلیون تومان وثیقه» به صورت موقت از زندان اوین آزاد شد. گنجی روز یکشنبه ۲۹ دی‌ماه...بیشتر بخوانید
بوریس جانسون، نخست وزیر بریتانیا، و امانوئل مکرون، رییس جمهور فرانسه بر تعهداتشان در توافق هسته‌ای ایران تاکید کردند. دفتر نخست وزیری بریتانیا، روز...بیشتر بخوانید
روزنامه «اعتماد» گزارش کرد مسئولان حراست دانشگاه تهران دانشجویان بازداشتی را «مجرم» می‌دانند و برای آزادی آنها وثیقه ۴۰۰ میلیون تومانی درخواست شده...بیشتر بخوانید
قرار بازداشت جعفر ابراهیمی،‌ عضو زندانی کانون صنفی معلمان ایران، با وجود بیماری جسمی او تمدید شد. حسین تاج،‌ وکیل این معلم زندانی، روز یکشنبه ۲۹ دی‌...بیشتر بخوانید