سرخط خبرها

  • خانواده محسن مقدسی از دراویش گنابادی زندانی می گویند او در اثر اعتصاب غذا دچار خونریزی معده شده است
  • کارگران پروژه قطار شهری اهواز در اعتراض به عدم پرداخت مطالبات خود تجمع کردند
  • جمعی از وکلای دادگستری در بیانیه‌ای با محکوم کردن خشونت و سرکوب معترضان حوادث آبان ماه ،آمادگی خود برای دفاع از بازداشت شدگان اعلام کردند
  • تعدادی از خانواده‌های خدمه نفتکش سانچی با ثبت شکایتی در دادگاه فدرال آمریکا علیه سه فرد حقیقی و حقوقی ایرانی مسئول در این پرونده، اعلام جرم کردند
  • مقامات زندان در مقابل انتقال سام رجبی،‌ فعال محیط زیست بازداشتی به بیمارستان مانع تراشی می‌کنند
  • محمد جواد ظریف: برای تبادل فراگیر زندانیان ایران و آمریکا آمادگی داریم
  • بهای دلار در بازار آزاد تهران به ۱۳ هزار و ۸۰۰ تومان رسید
  • پروین محمدی، نایب‌رییس اتحادیه آزاد کارگران ایران ۱۶ آذر بازداشت و برای تحمل یک سال حبس به زندان منتقل شد
  • پروانه سلحشوری: اقلیتی در ایران از امتیازات ویژه برخوردارند و نهاد های موازی به استبدادی سرکش منجر شده است
  • سروش فرهادیان، روزنامه‌نگار در دادگاه انقلاب استان تهران به یک سال زندان و‌ دوسال محرومیت از فعالیت رسانه‌ای محکوم شد
  • سازمان جهانی مبارزه با دوپینگ، روسیه را به دلیل دوپینگ سازمان یافته ورزشکاران این کشور برای چهار سال، از حضور در تمام رویدادهای بین‌المللی محروم کرد
  • شهرام ناظری: امسال به احترام مردم فداکار کشورم و برای همدردی با مردم کُرد سوریه کنسرت در قونیه را برگزار نخواهم کرد
  • شاهزاده رضا پهلوی: سرکوب اعتراض‌های اخیر که در ایران رخ داده مصداق نسل‌کشی است
  • پخش رادیویی ایران اینترنشنال در ایران روی موج‌های کوتاه و متوسط
  • ۷:۳۰ تا ۱۵:۳۰ عصر روی موج کوتاه ۱۱۵۹۰ کیلوهرتز، کانال ۲۵ متر
  • ۱۵:۳۰ عصر تا ۷:۳۰ صبح روی موج ۶۲۱۰ کیلوهرتز در کانال ۴۹ متر
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران‌ اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • IranIntl :آدرس کانال یوتیوب ایران اینترنشنال
  • وب‌سایت: IranIntl.com * توییتر : [email protected] * اینستاگرام: IranIntltv * اینستاگرام ورزشی : Iranintlsport * فیس‌بوک: IranIntl * ایمیل: [email protected]

نوروز بدخشان: تلفیق هویت ملی و مذهبی اسماعیلیان در تاجیکستان

در مناطق مختلف تاجیکستان رسم و آیین‌های نوروزی ویژه و گاه متفاوت با هم، انجام می‌شود. مردم بدخشان، منطقه‌ای کوهستانی در شرق تاجیکستان، به‌دلیل در حاشیه‌ قرار داشتن طی قرن‌های متمادی، علاوه‌بر زبان‌ها و گویش‌های کهن ایرانی، عرف و عادات خاص نوروزی را نیز حفظ کرده‌اند.

بیشتر مردم این منطقه اسماعیلی‌مذهب‌اند و ناصرخسرو، شاعر بزرگ ایرانی را پیر و مرشد خود می‌دانند. او بود که در قرن پنجم هجری (سده یازدهم میلادی) مذهب اسماعیلیه را به بدخشان برد. اغلب آیین‌های نوروزی درمیان اسماعیلیان با باورهای مذهبی آنان تلفیق شده است.

 

دف‌زنی زنان

دف‌زنی از ویژگی‌های جشن نوروز مردم بدخشان است که در دیگر مناطق تاجیکستان کمتر دیده می‌شود. بزم نوروزی در بدخشان با دف‌زنی گروهی از زنان شروع می‌شود که از آغاز فصل گرما و شادی مردم برای رسیدن به فصل بهار، مژده می‌دهد.

احمد عسل بیکوف، موسیقی‌دان و آوازخوان شناخته‌شده بدخشان، می‌گوید: «البته دف‌زنی دعوت به یگان خرسندی است. اگر صدای دف را از دور شنوند، مردم می‌فهمند که خرسندی است، بزم است، شادی است و به آنجا می‌آیند.»

بدخشانیان همراه با دف‌زنی، دیگر آیین‌های فرهنگ بومی خود را از میان کوه‌های بلند آسمان‌بوس به پهنای شهر دوشنبه آورده‌اند و به‌ویژه در جشن نوروز، آن‌ها را به نسل‌های بعدی منتقل می‌کنند.

 

بازی‌های نوروزی

در مرکز اسماعیلیه که از زیباترین آثار معماری دوشنبه است، جشن نوروز همه‌ساله با اجرای مراسمی خاص، برگزار می‌شود. اسماعیلیان تاجیکستان که اغلب در کوهستان بدخشان به‌سر می‌برند، نوروز را رکنی از ارکان هویتی خود می‌دانند و صدها سال است که آن را با افتخار جشن می‌گیرند.

وَرقَهِ آخانْ نیاز، یک مسئول مرکز اسماعیلیه در دوشنبه، می‌گوید: «رویداد ما از بخش‌های گوناگون عبارت است. برنامه موسیقی، سفره نوروزی از انواع غذاهای محلی و بازی‌های ورزشی ویژه منطقه بدخشان. قسمت ورزش عبارت از بازی‌هایی می‌باشد که در قدیم میان مردم تاجیک، به‌خصوص مردم کوهستان، رایج بود، به مانند اَرغُنچَک‌بازی، تخم جنگ، طناب‌کشی، کشتی‌گیری و سنگچه‌بازی.»

سنگچه‌بازی، سَنچیل‌بازی یا پَنجاق‌بازی که در زبان‌های پامیری به آن جیِلباق‌بَزَی و یا سَنجَک گویند، در تاجیکستان از بازی‌های کودکانه معروف است و امروزه در شهرها از بین رفته است. هم‌اکنون در جشن نوروز، این بازی‌ها را حتی بزرگ‌سالان هم اجرا می‌کنند و کودکی خود را به‌یاد می‌آورند. به گفته مسئولان این مرکز، آن‌ها همه‌ساله در نوروز این بازی‌ها را احیا می‌کنند، تا فراموش نشوند.

آوازخوان‌های معروف بدخشان هم با ساز و ترانه‌های نوروزی خود در این بزم، طبع و روح مهمانان را بالیده می‌سازند. مردم همگی با پوشش‌های محلی خود به بزم نوروز آمده‌اند و در هوای این موسیقی‌ها رقص و شادی می‌کنند.

 

رسم کِلاغُزغُز

در گوشه‌ای از باغ، نمایش غذاهای محلی و هنرهای دستی را می‌بینیم که متقاضیان امکان تماشا و خرید لباس، جواهرات سنگی، جوراب و کلاه بدخشی را دارند. پوشش مردم بدخشان اساسا رنگ سرخ دارد. رنگ سرخ در فرهنگ مردم تاجیک، به‌ویژه مردم بدخشان، نماد خوشبختی و خوشحالی است.

در زمان حکومت اتحاد جماهیر شوروی، تجلیل رسمی از نوروز ممنوع بود، اما در بدخشان مردم نوروز را با اجرای تمام سنت‌های قدیمی‌اش تجلیل می‌کردند.

امسال هم در استان بدخشان تاجیکستان، مراسم نوروزی با همان ویژگی‌های کهن خود اجرا می‌شود؛ از جمله رسم خاصی هست که امروز فقط در خانه‌های بدخشانی‌ای که بالای بامشان روزن دارند، انجام می‌شود. نام این آیین «کِلاغُزغُز» است که بیشتر جوانان آن را انجام می‌دهند.

آن‌ها در روز نوروز بالای بام خانه همسایه‌‌ یا کس دیگری از اهالی روستا می‌روند، در داخل پارچه‌ای هدیه می‌گذارند و با طناب از روزن به داخل خانه وارد می‌کنند. صاحب خانه هم بسته را باز می‌کند، هدیه را می‌گیرد و در عوض، هدیه دیگری مانند گندم و یا شیرینی می‌گذارد.

در گذشته این مراسم را به‌عنوان خواستگاری دختران هم به‌کار می‌بردند. اگر جوانی عاشق دختری بود، حتماً با همین شیوه دختر را خواستگاری می‌کرد و والدین دختر هم در جشن نوروز نمی‌توانستند او را رد کنند.

 

فرهنگ مشترک

برای تماشای بزم نوروزی در مرکز اسماعیلیه دوشنبه، مهمانانی از تمام مناطق کشور و همچنین خارج از کشور نیز می‌آیند. به گفته مسئولان این مرکز، درهای آنجا در روز نوروز برای نمایندگان همه اقوام و پیروان مذاهب مختلف باز است و همه‌ساله در جشن نوروز تا ۱۰هزار نفر از این مرکز دیدن می‌کنند.

بدخشانیان فرهنگ بومی خود را از میان کوه‌های بلند به پهنای شهر دوشنبه می‌آورند و در این مرکز، به‌ویژه در جشن نوروز، آن‌ها را به نسل‌های آینده منتقل می‌کنند.

هزاره‌های افغانستان هم همراه با هم‌مذهبان خود، یعنی اسماعیلیان تاجیکستان، در مرکز اسماعیلیه دوشنبه به استقبال جشن نوروز می‌روند. آن‌ها که اغلب در تاجیکستان پناهنده‌اند، ۸۰۰ خانواده‌اند و اکثرا در شهر وحدت، در ۲۰ کیلومتری شرق شهر دوشنبه، زندگی می‌کنند.

فرامرز نوری، یک نماینده هزاره‌ها در تاجیکستان، می‌گوید: «فرهنگ ما مشترک است و نوروز تاجیکستان و افغانستان باهم شباهت‌های زیادی دارد. همین سفره نوروزی که اینجا به آن دسترخوان هفت‌سین می‌گویند، در افغانستان هفت‌میوه می‌باشد که پسته، بادام، کشمش، سمنک، سیب، سبزه دارد. ما بسیار خوش استیم که در تاجیکستان در یک دولت برادر و هم‌فرهنگ زندگی می‌کنیم. ما اینجا هیچ مشکلی نداریم. تنها مشکل مردم افغانستان در اینجا، نداشتن کار و شغل است.»

 

پاکی قلب و روح

پاک‌سازی قلب و روح و بخشیدن گناهان همدیگر و از دل بیرون کردن بغض و کینه از دیگر سنت‌های نوروزی این مردم کوهستانی است که به باور فرهنگ‌شناسان در برابر جشن و شادی و دیگر آیین‌های جشن نوروز، اجرای آن خیلی مهم است.

اکثریت مردم هم از این ویژگی نوروز آگاه‌اند و تلاش می‌کنند در کنار تمیز نگه داشتن خانه و لباس خود، قلب‌های خود را نیز پاک نگه دارند. این است که در جشن نوروز گردهم می‌آیند و با آراستن بزمی به همدیگر شادی و سرور می‌بخشند.

بدخشانیان از اقلیت‌های مذهبی‌اند که به زبان فارسی و چند زبان ایرانی شرقی، مانند شغنانی، بَرتَنگی، اِشکاشِمی، رونی، وخانی و یَزغلامی حرف می‌زنند. بیشتر این زبان‌ها هنوز خط ندارند و در مدارس هم تدریس نمی‌شوند. تنها به‌طور شفاهی و با چاپ کتاب‌هایی به خط سیریلیک حفظ می‌شوند.

روزنامه‌نگار تاجیک
تازه چه خبر؟
خانواده محسن مقدسی از دراویش گنابادی زندانی با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت این زندانی می‌گویند «او در اعتصاب غذا دچار خونریزی معده شده و حال جسمانی او...بیشتر بخوانید
۱۶۰ وکیل دادگستری در بیانیه‌ای که کانون وکلا آن را منتشر کرده به عملکرد حکومت ایران در جریان اعتراض‌های اخیر اعتراض کردند و ضمن انتقاد از نادیده...بیشتر بخوانید
کارگران پروژه قطار شهری اهواز در اعتراض به عدم پرداخت مطالبات معوق خود در ۱۸ تا ۲۰ ماه گذشته اقدام به تجمع در مقابل «سازمان قطار شهری» کردند...بیشتر بخوانید
محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، از آمادگی این کشور برای تبادل کامل زندانیان با آمریکا خبر داد. ظریف، روز دوشنبه ۱۸ آذر، در توییتر...بیشتر بخوانید
آصف غفور، سخنگوی ارتش پاکستان،‌ اخبار منتشرشده درباره گشت‌زنی مشترک مرزی با مرزبانان ایران را رد کرد. غفور روز دوشنبه ۱۸ آذرماه در صفحه توییتر خود با...بیشتر بخوانید