سرخط خبرها

  • عزیزالله ملکی، فرمانده نیروی انتظامی گیلان: از روز گذشته شاهد ورود حجم زیاد خودور با پلاک‌های غیر بومی به گیلان هستیم
  • محمدحسین سپهری، از امضاکنندگان بیانیه استعفای علی خامنه‌ای، در زندان به کرونا مبتلا شده است
  • علیرضا مرندی، پزشک معتمد علی خامنه‌ای در نامه‌ای به حسن روحانی: انتشار اخبار درمان کرونا متوقف شود
  • وزارت بهداشت ایران شمار جان‌باختگان کرونا در کشور را ۳ هزار و ۶۰۳ نفر اعلام کرد
  • منابع اگاه ایران اینترنشنال: شمار جان‌باختگان کرونا در ایران دست‌کم ۶هزار و ۵۹۳ نفر است
  • مقام‌های شهر کابل، پایتخت افغانستان، در پی تشدید محدودیت‌ رفت‌و‌آمد برای مقابله با کرونا، از جریمه‌ معادل ۲۴۰ دلار برای خاطیان خبر دادند
  • کانون صنفی معلمان ایران: ۶۶ معلم شاغل و بازنشسته کشور بر اثر ابتلا به کرونا جان باخته‌اند
  • محمود جبرئیل، نخست وزیر سابق لیبی به دلیل ابتلا به ویروس کرونا در بیمارستانی در مصر درگذشت
  • خبرگزاری هرانا از احضار رحیم یوسف‌پور، پزشک ساکن سقز به مراجع قضایی، در پی هشدار این پزشک در خصوص شیوع بیماری کرونا در استان کردستان خبر داد
  • محمدابراهیم یخ‌کشی،‌ مدیرعامل آب‌ منطقه‌ای مازندران از کاهش ۲۶ سانتی‌متری تراز آب‌های زیرزمینی در این استان خبر داد
  • حسن روحانی، رییس جمهور ایران: تردد بین استان‌ها تا ۳۰ فروردین همچنان ممنوع است
  • سعید نمکی، وزیر بهداشت ایران: از بیماران مبتلا به کرونا هزینه‌ای دریافت نشود، به ویژه افرادی که فاقد پوشش بیمه، بی بضاعت و یا اتباع خارجی هستند
  • مرکز پژوهش‌های مجلس ایران: مهاجران افغانستانی فاقد مدرک هویتی به پرداخت هزینه‌های درمان بیماری کرونا در بیمارستان‌های ایران مجبور شده‌اند
  • علی محمد یونس، از فرماندهان حزب الله لبنان، در جنوب این کشور کشته شد
  • تاکنون بیش از ۶۵ هزار نفر در سرتاسر جهان بر اثر کرونا جان خود را از دست داده‌اند
  • پیروز حناچی، شهردار تهران: در پی شیوع کرونا، هزاران معتاد رها شده‌اند
  • IranIntl :آدرس کانال یوتیوب ایران اینترنشنال
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران‌ اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • وب‌سایت: IranIntl.com * توییتر : [email protected] * اینستاگرام: IranIntltv * اینستاگرام ورزشی : Iranintlsport * فیس‌بوک: IranIntl * ایمیل: [email protected]

جمهوری‌خواهی و گذارطلبی

ماه میلادی که پشت سر گذاشتیم، ماهی پرکار برای اپوزیسیون جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور بود. ماهی که طیف‌های مختلف جمهوری‌خواه، مشروطه‌خواه و گذارطلب نشست‌هایی را در واشینگتن، لندن و کلن برگزار کردند. نوشتار حاضر تلاش دارد با رهیافتی تطبیقی به تحلیل گفتمان جمهوری‌خواهان و گذارطلبان بپردازد.

۱- آیزایا برلین، فیلسوف سیاسی بزرگ قرن بیستم، آزادی را به آزادی مثبت و منفی تقسیم کرد. مراد برلین از آزادی مثبت که از آن باعنوان «آزادی به» نیز یاد می‌کرد، آزادی آدمی به انجام افعالی بود که اراده مختار و عقل خودبسنده او می‌طلبد. در مقابل آن، آزادی منفی یا همان «آزادی از» نزد برلین، در واقع آزادی از قید نهاد دولت و تمام تقیدهایی بود که دولت بر فرد تحمیل می‌کرد و مانع تحقق اراده آزاد او محسوب می‌شد. «آزادی از» عرصه نخواستن بود و رهایی و «آزادی به» عرصه خواستن بود و ساختن و طرح‌افکنی هستی انسانی در جهان.

۲- زمانی‌که در نیمه اول دهه ۸۰ خورشیدی با بسط حوزه سیاست تطبیقی در عرصه‌های دانشگاهی علوم سیاسی در ایران و تلفیق سیاست تطبیقی با مباحث توسعه سیاسی از یک‌ سو و با جامعه‌شناسی سیاسی از سوی دیگر، توسط دکتر حسین بشیریه برای نخستین‌بار در سال تحصیلی ۸۴-۱۳۸۳ درسی تحت عنوان «گذار به دموکراسی» به‌عنوان یک درس ۳ واحدی اختیاری در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران به تصویب رسید، بی‌شک کسی گمان نمی‌کرد که بیش از یک دهه بعد، ترمینولوژی «گذار» آن‌چنان به سیاست عملی ایرانیان وارد شود که نام یکی از مهم‌ترین تلاش‌ها برای انسجام اپوزیسیون ایران از آن الهام گرفته شود.

اما یک تفاوت برجسته میان گذاراندیشان دهه ۸۰ و گذاراندیشان دهه ۹۰ وجود دارد. تفاوتی که پیش‌تر آیزایا برلین در فلسفه سیاسی آن را برای ما توضیح داده است.

گذاراندیشی دهه ۸۰ در تداوم پروژه توسعه سیاسی و در درون حاکمیت دین‌سالار و با هدف ایجابی بسط مردم‌سالاری در ساختار موجود و به حاشیه راندن و سپس حذف وجه دین‌سالار آن شکل گرفت و چنانکه از نامش نیز پیداست، یک پروژه نظری-سیاسی ایجابی بود که هدفش را شاید می‌شد چنین صورت‌بندی کرد:

بسط آزادی مثبت شهروندان و آن‌گاه توانمندسازی شهروندان و جامعه مدنی و توان طرح‌افکنی آنان و نهایتا «گذار به» وضعیت دموکراتیک مطلوب به‌صورت درون‌زا و برآمده از اراده جمهور شهروندان.

در مقابل آن، نقطه عزیمت گذاراندیشان پایان دهه ۹۰، «گذار از» است. آنان برنامه ایجابی مشخصی برای پس از آن، فراروی شهروندان نمی‌گذارند و تنها می‌دانند که شهروندان را باید از تقید حکومت دینی موجود رها ساخت. اما در برابر پرسش درباره پس از گذار، دست‌کم تاکنون پاسخ مشخصی ارائه نکرده‌اند.

گذاراندیشان دهه ۹۰ برخلاف دهه ۸۰، شامل نیروهایی مطلقا خارج از حاکمیت دینی و بعضا شامل کسانی می‌شوند که در مواضع سیاسی گذشته خود نشان داده‌اند اساسا در چارچوب پارادایم ایران نیز نمی‌اندیشند. سنخ گذارطلبی اخیر در واقع چیزی نیست جز حیث التفاتی کنش جمعی آزادی منفی شهروندانی که ردای اسارت از تن برون کرده و هنوز هیچ ردایی برای پوشیدن نیافته‌اند.

«گذار به»، گذاری است با یک مقصد مشخص که نامش دموکراسی (اعم‌از دموکراسی با ساختار پادشاهی مشروطه و یا جمهوری) است؛ راهکار مشخصی همچون مبارزات مدنی و خشونت‌پرهیز در چارچوب حفظ تمامیت سرزمینی ایران ارائه می‌دهد و گرچه همانند جنبش سبز ممکن است به‌صورت فیزیکی سرکوب شود، اما میراث سترگی از آن برجای می‌ماند که هرآینه می‌تواند ققنوس‌وار از جای برخیزد و حاکمیت دین‌سالار موجود را با چالش مواجه کند.

«گذار از» گذاری است با مبدا مشخص که می‌داند چه نمی‌خواهد اما لزوما نمی‌داند و برای شهروندان نیز نمی‌تواند توضیح دهد که چه می‌خواهد!

«گذار از» حیث التفاتی کنش جمعی کنشگرانی است که تنها در وجه سلبی امر با یکدیگر اشتراک نظر دارند، اما در وجه ایجابی و آن پروژه طرح‌افکنانه‌ای که برای آینده ایران در سر دارند، کم و بیش هیچ اشتراک نظری ندارند، لذا مجبورند و ترجیح میدهند درباره امور ایجابی سکوت کنند.

همچنین گذارطلبان سلبی چون تنها می‌دانند چه نمی‌خواهند، ارزش‌هایی چون تمامیت سرزمینی و خودبسندگی و درون‌زایی در امر سیاسی ملی را نیز به کناری می‌نهند و در نخستین موضع‌گیری‌های سیاسی خود به‌جای آنکه اعلام کنند برنامه‌شان مذاکره با مردم ایران و عرضه خود و آرایشان به شهروندان ایرانی است، از اعزام هیات به کشورهای همسایه ایران و عرضه خود و گفتارشان به دولت‌هایی سخن می‌گویند که با ایران در وضعیت رقابت راهبردی در خاورمیانه‌اند و لزوما شرایط خصمانه موجود با آن‌ها حاصل حکمرانی دین‌سالاران حاکم بر تهران نیست.

۳- اما پروژه جمهوری‌خواهی، خود را بیرون گذاراندیشی «به» و «از» تعریف می‌کند و بر فراز آن می‌ایستد. جمهوری‌خواهی برآمده از ارزش‌های گفتاری لیبرال دموکراتیکی است که حکمرانی را برآمده از اراده جمهور شهروندان می‌داند و از دموکراسی به‌مثابه روشی مشخص سخن می‌گوید که نتایج نامشخصی به‌دنبال دارد، چراکه منوط به اراده متحول شهروندان است.

جمهوری‌خواهی حامل ارزش‌هایی است که هم می‌تواند با حفظ بخشی از ساختار موجود تحقق یابد و هم با سرنگونی و گذار از آن. در این معنا، جمهوری‌خواهی یک پروژه مطالبه‌محور نیز محسوب می‌شود. جمهوری‌خواهان با عرضه ارزش‌های جمهوریت به جامعه و نهاد دولت، تحقق آن‌ها را طلب می‌کنند.

جمهوری‌خواهی همچنین یک پروژه درون‌زاست؛ چراکه نه دولت‌های خارجی، بلکه جمهور شهروندان را مخاطب گفتار خویش قرار می‌دهد.

جمهوری‌خواهان نیز حافظان صریح‌اللهجه تمامیت سرزمینی ایران‌اند و بدون لکنت زبان و چشم‌داشت حمایت از سوی نیروهای خارج از پارادایم ایران، ارزش‌های سیاسی خود در حمایت از تداوم سیاسی و توانمندی تمدنی ایران را یادآور می‌شوند.

ماه پرکار اپوزیسیون ایران به پایان رسیده است. حال زمان تحلیل و داوری افکار عمومی ایرانیان درباره هر یک از رهیافت‌های ارائه‌شده است:

رهیافتی برای بازگشت به وضعیت وراثتی قدرت سیاسی، رهیافتی که به ما می‌گوید چه نمی‌خواهد و از چه چیزی می‌خواهد گذار کند و نهایتا رهیافتی که از «چه می‌خواهیم» شروع می‌کند!

 

روزنامه‌نگار
تازه چه خبر؟
ملکه بریتانیا، شامگاه یک‌شنبه طی سخنانی از مردم این کشور برای همراهی در مقابله با شیوع ویروس کرونا تشکر کرد و گفت: «ما با هم درگیر این بیماری هستیم و...بیشتر بخوانید
دفتر نخست وزیری بریتانیا از منتقل شدن بوریس جانسون نخست وزیر این کشور به بیمارستان خبر داد و اعلام کرد این‌کار به توصیه پزشکان و به‌عنوان اقدامی...بیشتر بخوانید
اندرو کوئومو، فرماندار ایالت نیویورک، یکی از کانون‌های شیوع ویروس کرونا در آمریکا، از جان باختن ۵۹۴ نفر دیگر بر اثر ابتلا به این ویروس طی شبانه‌روز...بیشتر بخوانید
فرهاد قلی‌نژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان بوشهر، از «تخلیه فاضلاب با بار آلودگی زیاد» یکی از شرکت‌های نفتی استان، در آب‌های خلیج فارس خبر داد و...بیشتر بخوانید
مجتبی وزین افضل،‌ معاون شرکت آب‌وفاضلاب قم،‌ ضمن اشاره به افزایش مصرف آب در پی بحران کرونا اظهار کرد در صورت ادامه مصرف بی‌رویه آب در تابستان این...بیشتر بخوانید