سرخط خبرها

  • رئیس سازمان پدافند غیرعامل ایران‌ از مردم خواست تا دلارهای خود را در خیابان آتش بزنند
  • مجلس با افزایش تعداد نمایندگان مخالفت کرد
  • وزارت خارجه ایران آغاز گفت‌وگو با آمریکا را تکذیب کرد
  • مدیر شبکه پنج صدا و سیمای ایران به دلیل توهین یک مداح به اهل سنت برکنار شد
  • یک وکیل ایرانی‌تبار نقش خود در انتشار ویدیو علیه معاون پیشین صدراعظم اتریش را پذیرفت
  • یک شهروند بر اثر تیراندازی ماموران «لباس شخصی» در زاهدان کشته شد
  • جانشین فرماندهی کل سپاه پاسداران: آمریکا از ترس ناوهایش را در اقیانوس هند نگه داشته است
  • وزارت اطلاعات: استفاده از کارتخوان در دفتر وزیر نفت از طرف کارمند اداری آن بوده است
  • ظریف: حرف کافی نیست اروپا باید برای حفظ برجام اقدام عملی کند
  • رئیس جمهوری ایران خواستار اختیارات فرماندهی در شرایط جنگی شد
  • ظریف یک «معاهده عدم تعرض» را به کشورهای خلیج فارس پیشنهاد داد
  • حوثی‌ها از یک حمله دیگر به عربستان سعودی خبر دادند
  • ظریف : پیشنهاد ایران برای امضای معاهده عدم تعرض با کشورهای منطقه روی میز است
  • مداح توهین کننده به مقدسات اهل سنت با قید وثیقه آزاد شد
  • معاون رییس‌جمهوری آمریکا: باید انتظار دیدن جنگ را داشته باشید
  • وزارت بهداشت: بیش از ۳۹هزار مبتلا به ایدز در ایران شناسایی شدند
  • حسن روحانی: اگر قانون اساسی اجرا شود،دولت اختیارات کافی دارد
  • علی مطهری از نایب رئیسی مجلس کنار رفت
  • جمعی از کارگران شهرداری اهواز در اعتراض به عدم پرداخت حقوق اعتصاب کردند
  • علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی ایران باقی ماند
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • www.iranintl.com Twitter: @IranIntl Instagram: @iranintltv www.Facebook.com/iranintl E-mail: [email protected]

ترکیه؛ از کودتای نظامی تا کودتای انتخاباتی

کودتاهای نظامی و انتخاباتی از جملە عواملی‌اند کە در ترکیە مدرن هموارە مسالەساز و مرکز تحولات در این کشور بودەاند. کشوری کە پایەهای ترکیە نوین را بر مبنای سکولاریسم و ملی‌گرایی ترک بنیان نهادە است و با ورود بە دنیای پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی با چالش‌های همچون اسلام‌گرایی و بازگشت بە امپراتوری عثمانی دست بە گریبان است.

اگر در گذشتە کمونیسم و اسلام‌گرایی عامل یا بهانەای برای کودتا بودند، امروزە سکولاریسم و بازگشت بە دورە سکولارها عاملی اصلی برای کودتاست. داستان کودتای سکولارها و اسلام‌گرایان معادلە پیچیدەای است کە طرفین در صدد تکرار آن هستند.

داود اوغلو، وزیر خارجە پیشین ترکیە معتقد است دو عامل را نمی‌توان تغییر داد؛ «جغرافیا و تاریخ از جملە عواملی‌اند کە گذار از آن‌ها امکان‌پذیر نیست». شاید گفتەهای داود اغلو در مورد ترکیە و تحولاتش معنادار باشد چرا کە این کشور اسیر تاریخ اسلامی خود و جغرافیایی است کە دنیای مسیحی و اسلامی را به هم مرتبط می‌کند.

بنیان‌گذاران ترکیە نوین تاریخ را فراموش کردند و بە جغرافیای نزدیکی بە اروپا اهمیت دادند. در مقابل اسلام‌گرایان خواهان گذشتە و برجستە کردن مرزها با اروپای مسیحی هستند. چنین تضادی را می‌توان بنیان بحران‌هایی دانست کە ترکیە برای دهەها با آن دست بە گریبان است.

در ماه مارس انتخابات محلی در ترکیە برگزار شد کە نتیجە آن برای اسلام‌گراها چیزی در حد فاجعە بود. چرا کە اسلام‌گراها هم پایتخت سیاسی یعنی آنکارا و هم پایتخت اقتصادی، یعنی استانبول را از دست دادند؛ بە عبارتی دو ستون اصلی کە هر گفتمانی در ادارە کشور بە آن نیاز دارد. اما سکولارها کە شکست اسلام‌گراها را رقم زدند، با مانع و تاریخی بە نام کودتا مواجە شدند؛ کودتایی کە در آن اسلام‌گراها انتخابات را بە جای نظامی‌گری هدف گرفتند.

چنین شرایطی ناظران تحولات ترکیە را با این پرسش مواجه کردە است کە آیا شاهد بازگشت کودتا در ترکیە در معنا و روش دیگری هستیم؟ در ادامە این نوشتە سعی خواهیم کرد پاسخی برای این سوال پیدا کنیم.

 

کودتاهای نظامی

در تاریخ نوین ترکیە با در نظر گرفتن آنچە در استانبول اتفاق افتادە، شاهد شش کودتا بودەایم کە پنج تا از آن‌ها را نظامیان سازماندهی کردەاند و نمونە اخیر را اسلام‌گرایان.

کودتای اول در سال ١٩٦٠ روی داد کە در آن تلاش‌های «عدنان مندرس» برای آزادی‌های بیشتر در حوزە مذهبی، نظامیان را ترغیب کرد تا حکومت برآمدە از انتخابات را برکنار و حکومتی نظامی را جایگزین آن کنند.

کودتای دوم در سال ۱۹۷۱ در نتیجە بحران اقتصادی بود کە در آن نظامیان ترکیە بە این نتیجە رسیدند کە ثبات ترکیە در خطر است و باید آن را از بی‌ثباتی نجات داد. در نتیجە نظامیان «سلیمان دمیرل» را برکنار کردند.

کودتای سوم در سال ١٩٨٠ بعد از تشدید برخورد میان چپ‌گرایان و راست‌گرایان به وقوع پیوست. این بار هم نظامیان وارد صحنە شدند و قدرت را به دست گرفتند.

کودتای چهارم در سال ١٩٩٧ روی داد. در پی نتیجه انتخابات که باعث شد اسلام‌گرایان قدرت را به دست بگیرند، نظامیان «نجم‌الدین اربکان» اسلام‌گرا را برکنار و کودتاچی‌ها قدرت را در دست گرفتند.

کودتای پنجم سال ٢٠١٦ روی داد. اما شرایط در ترکیە بسیار متفاوت از گذشتە بود، چرا کە اسلام‌گرایان حاکم مطلق ترکیە بودند و تلاش نظامیان منجر بە شکست آن‌ها شد.

کودتای آخر در چند روز اخیر روی داد؛ نتیجە انتخابات در یکی از کلان‌شهرهای ترکیە و پایتخت اقتصادی این کشور یعنی استانبول اعلام شده اما اسلام‌گرایان کە فوبیای کودتای نظامی دارند، کودتای انتخاباتی را در دستور کار قرار دادەاند. تجربەای کە از کردستان ترکیە شروع شد و حال بە کلان‌شهرهای ترکیە رسیدە است.

اکثریت کودتاها در ترکیە از سوی نظامیان رهبری و انجام شده است. شاید این سوال پیش بیاید کە چرا نظامیان همیشە پای ثابت کودتاها در ترکیە بودەاند. جواب این سوال را می‌توان در قانون اساسی ترکیە و گفتمانی دانست کە ترکیە نوین بر اساس آن بنیان نهادە شدە بود. قانون اساسی نظامیان را حافظ «جمهوری» و «اصول اساسی» آن تعریف کردە بود.

از جملە این اصول می‌توان بە سکولاریسم، ملی‌گرایی و دموکراسی اشارە کرد.

در همە مواردی کە نظامیان کودتایی را تدارک دیدەاند، یکی از این اصول دست‌مایە کودتاچی‌ها بود. اما حال کە جریان سکولارها برندە انتخابات در مراکز اصلی قدرت در ترکیە شدەاند، اسلام‌گراها هیچ یک از این اصول را نمایندگی نمی‌کنند.

 

کودتای انتخاباتی

هر چند نشانەهای خیزش اسلام‌گراها در ترکیە نوین از زمان عدنان مندرس پدیدار شد اما خیز اصلی آن‌ها برای بازگشت بە عمق و مرکز سیاست از زمان ریاست‌جمهوری «تورگوت اوزال» آغاز شد. زمانی کە بازنگری گفتمان «نگاە بە غرب» ترکیە کم‌کم جای خود را بە «نگاە بە شرق» داد.

تورگوت اوزال کە بانی بازنگری در سیاست داخلی و خارجی محسوب می‌شود، فرصت را بە اسلام‌گرایان داد تا تاریخ و جغرافیای ترکیە را بە مسیر گذشتە برگردانند. از این بە بعد ترکیە خاورمیانەای کە از آن پرهیز می‌کرد را بە مانند عمق استراتژیک تعریف کرد و اسلام دیگر بە مانند «دیگری» در سیاست ترکیە نماند.

عاملی اصلی کە نقش اساسی را در بازگشت اسلام‌گرایان بە قدرت داشت، انتخابات بود. اما اسلام‌گرایان کە بیش از دو دهە انتخابات سکوی پرش آن‌ها بە قدرت بودە، روند بی‌اعتبار کردن آن را از سال ٢٠١٦ از کردستان ترکیە آغاز کردند.

زمانی کە حزب مورد حمایت کردها پیروزی چشمگیری در انتخابات مجلس به دست آورد و در ادامە شهردارهای انتخابی شهرهای کردستان ترکیە هم بە عناوین گوناگون برکنار و زندانی شدند.

دولت اسلام‌گرای اردوغان با دستاویز قرار دادن ناسیونالیسم ترک، روند بی‌اعتباری انتخابات را در کردستان ترکیە آغاز کرد و در این راستا کار بە جای رسید کە «صلاح‌الدین دمیرتاش» را زندانی کرد.

حال رویای اسلام‌گراها بە کلان‌شهرهای ترکیە رسیدە است. رویایی کە می‌توان از آن به عنوان کودتای انتخاباتی نام برد. اما شاید این تنها کودتایی باشد کە بهانە آن از پایبندی بە اصول ترکیە نوین نشات نمی‌گیرد، بلکە بازی عریان قدرت است یا می‌توان نام «بازی تاج و تخت» بر آن نهاد.

آنچە در پایان می‌توان بە آن اشارە کرد کرد، بیان این نکتە است کە کودتا در ترکیە بە تاثیرگذاری خود در سیاست این کشور ادامە می‌دهد. حال بازیگر آن نظامیان حافظ ترکیە سکولار باشد یا اسلام‌گراهایی کە رویای بازگشت بە امپراتوری عثمانی را دارند. آنچە در استانبول روی دادە ادامە روندی است کە رجب طیب اردوغان را از قالب سیاسی خارج کردە و سیمای ژنرال‌گونە بە او بخشیدە کە بە مانند گذشتە رھبری کودتایی را بر عهدە گرفتە است.

 

تحلیلگر مسائل خاورمیانه
تازه چه خبر؟
۱ ساعت ۴۵ دقیقه پیش
تعدادی از دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی تهران،‌ ظهر یکشنبه پنجم خرداد، در تجمعی با عنوان «نه جنگ،‌ نه تحریم،‌ نه اقتدارگرایی»‌‌ نسبت به فشارهای...بیشتر بخوانید
۱ ساعت ۵۹ دقیقه پیش
حدود ۲۵۰ نفر از کارگران خدماتی خط یک مترو شهری تهران در اعتراض به تاخیر در پرداخت دستمزد و وضعیت نامشخص شغلی، دست به تجمع زدند. به گزارش ایلنا،‌ صبح...بیشتر بخوانید
۳ ساعت ۴ دقیقه پیش
غلامرضا‌ جلالی، رییس سازمان پدافند غیرعامل ایران، از مردم خواست برای «بالا بردن ارزش پول ملی کشور» مثل شهروندان ترکیه دلارهای خود را در خیابان‌ها به...بیشتر بخوانید
۳ ساعت ۵۴ دقیقه پیش
وب‌سایت «کمپین فعالین بلوچ» از کشته‌شدن یک جوان زاهدانی بر اثر «شلیک نیروهای لباس شخصی» خبر داد. به گزارش این وب‌سایت، ماموران لباس شخصی در خیابان...بیشتر بخوانید
۴ ساعت ۱۳ دقیقه پیش
وزارت اطلاعات ایران با صدور اطلاعیه‌ای، کشف دستگاه کارتخوان در دفتر یکی از کارکنان وزارت نفت را تایید کرد، اما مبلغ ذکر شده درباره تراکنش‌های آن را...بیشتر بخوانید