سرخط خبرها

  • تیراندازی در بیمارستانی در کشور چک دست‌کم ۶ کشته برجا گذاشت
  • رسانه‌های ژاپن از سفر حسن روحانی رییس جمهور ایران به ژاپن در تاریخ ۲۸ آذر ماه خبر دادند
  • مرکز ملی فضای مجازی ایران رفع فیلتر تلگرام را تکذیب کرد
  • علی مطهری: طبق اعتراف نهادهای اطلاعاتی خودمان، توده فقیر جامعه بودند که معترض شدند
  • زلزله ای به بزرگی ۴.۶ ریشتر شهر لیکک در استان کهگیلویه و بویر احمد را لرزاند
  • مایک پمپئو: مردم ایران با زبانی رسا و واضح سخن گفته‌اند، آنها رژیمی با چهل سال فساد و سوء استفاده را رد می‌کنند
  • وزیر بهداشت:‌ در حوزه دارو مشکل نداریم و کمبود دارویی نسبت به پارسال کاهش داشته و به یک سوم رسیده است
  • فراکسیون فناوری مجلس ایران: قطع اینترنت در ایران ۱۷۵۰۰ میلیارد تومان خسارت به کسب و کارهای فناوری وارد کرد
  • وزارت ورزش و جوانان ایران نسبت به افزایش ۴ برابری ازدواج کودکان در برخی مناطق کشور به دنبال افزایش وام ازدواج، هشدار داد
  • وزیر امور اقتصادی و دارایی ایران: به افشا کنندگان فساد، جایزه خواهیم داد
  • نیروی هوایی شیلی از ناپدید شدن یک هواپیمای نظامی این کشور با ۳۸ سرنشین خبر داد
  • رهبران روسیه و اکراین در مورد تبادل اسرای درگیری نظامی در شرق اکراین به توافق رسیدند
  • نسرین ستوده، وکیل و مدافع حقوق بشر زندانی در اوین، خواستار محاکمه آمران و عاملان کشتار معترضان در جریان اعتراض‌های اخیر ایران شد
  • وزیر خارجه آمریکا: مردم ایران به روشنی خواستار توقف فساد و دزدسالاری رژیم جمهوری اسلامی هستند
  • رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه از تصمیم آن کشور برای اسکان یک میلیون پناهجوی سوری در شمال شرقی سوریه خبر داد
  • مشاور امنیت ملی کاخ سفید: یک سال و نیم بر ایران فشار آوردیم تا برای آزادی گروگان‌های آمریکایی وارد مذاکره شود
  • دیک چنی، معاون وزیر خارجه پیشین آمریکا: خروج امریکا از خاورمیانه تنها به سود روسیه و ایران است
  • معترضان عراقی، شامگاه دوشنبه، جاده بغداد به کربلا را مسدود کردند
  • جمعی از وکلای دادگستری در بیانیه‌ای با محکوم کردن خشونت و سرکوب معترضان حوادث آبان ماه ،آمادگی خود برای دفاع از بازداشت شدگان اعلام کردند
  • پخش رادیویی ایران اینترنشنال در ایران روی موج‌های کوتاه و متوسط
  • ۷:۳۰ تا ۱۵:۳۰ عصر روی موج کوتاه ۱۱۵۹۰ کیلوهرتز، کانال ۲۵ متر
  • ۱۵:۳۰ عصر تا ۷:۳۰ صبح روی موج ۶۲۱۰ کیلوهرتز در کانال ۴۹ متر
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران‌ اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • IranIntl :آدرس کانال یوتیوب ایران اینترنشنال
  • وب‌سایت: IranIntl.com * توییتر : [email protected] * اینستاگرام: IranIntltv * اینستاگرام ورزشی : Iranintlsport * فیس‌بوک: IranIntl * ایمیل: [email protected]

از زهرا کاظمی تا اسماعیل بخشی؛ شکنجه در نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران

بی‌تردید یکی از ابزارهای مهم در بقای حکومت‌های استبدادی سرکوب مخالفان سیاسی و مدنی است و عموما با توسل به اشکال مختلف خشونت از قبیل قتل و شکنجه و مجازات‌های بدنی خشن به ساختار قدرت موجود را حفظ می‌کنند. در چنین جوامعی، قانون به ابزاری در راستای تحقق منویات سیستم غیردموکراتیک حاکم مبدل شده است و حکومت با به‌کارگیری این ابزارها و امکان‌های به‌ظاهر قانونی، اعتراض‌های مردمی را سرکوب می‌کند.

جمهوری اسلامی ایران نیز از این قاعده کلی مستثنی نبوده و در این سال‌ها به‌کرات با شکنجه و صدور احکام سنگین با مخالفان برخورد کرده است. شاید معروف‌ترین نمونه‌ها قتل زهرا کاظمی و ستار بهشتی زیر شکنجه در زندان‌ها و بازداشتگاه‌های غیرقانونی باشد یا نمونه اخیر، شکنجه برخی فعالان کارگری مانند اسماعیل بخشی. البته اعمال شکنجه و مجازات‌های خشن در سیستم قضایی ایران منحصر به جرایم سیاسی‌ـ‌امنیتی نبوده است و طیف وسیعی از جرایم غیر‌امنیتی را که با حدود شرعی و قصاص مانند شلاق، قطع عضو، اعدام و سنگسار مجازات می‌شوند در بر می‌گیرد.

 

منع شکنجه در نظام حقوقی کنونی ایران

بر اساس اصل ۳۸ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران «هرگونه شکنجه برای گرفتن اقرار و یا کسب اطلاع ممنوع است. اجبار شخص به شهادت، اقرار یا سوگند مجاز نیست و چنین شهادت و اقرار و سوگندی فاقد ارزش و اعتبار است. متخلف از این اصل طبق قانون مجازات می‌شود». بنابراین، شکنجه آن دسته از خشونت‌های جسمی و روحی را دربر می‌گیرد که برای اقرار متهم و کسب اطلاعات، بر او اعمال می‌شود. بر اساس قانون اساسی، قوه مقننه ملزم است نسبت به جرم‌انگاری و تعیین کیفر برای متخلفان از این اصل اقدام کند. صریح‌ترین ماده در قوانین داخلی ایران در مورد شکنجه ماده ۵۷۸ قانون مجازات اسلامی است.

این ماده در واقع ضمانت اجرای کیفری اصل ۳۸ قانون اساسی است. اما این ماده به دلایلی از جمله در بر نگرفتن مجازات‌های روحی مانند بی‌خوابی دادن به زندانی، تهدید، توهین و تحقیر و همین‌طور تسری شکنجه به اعضای خانواده متهم برای کسب اقرار از آنان و جرم ندانستن شکنجه‌ای که نه برای اقرار به جرم بلکه در سایر موارد اعمال می‌شود، دارای اشکال و با آنچه در قانون اساسی مطلوب قانون‌گذار بوده است فاصله بسیار دارد. در سایر قوانین، از جمله در مواد ۶۰ و ۱۹۵ قانون آیین دادرسی کیفری نیز به منع شکنجه اشاره شده است. قانون دیگر در این زمینه قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب سال ۱۳۸۲است.

از کنوانسیون‌های بین‌المللی که به تصویب مجلس ایران رسیده، معتبر و جزو قوانین داخلی ایران است می‌توان به کنوانسیون چهارگانه ژنو مصوب سال ۱۳۳۴ و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی اشاره کرد که دولت ایران در سال ۱۳۵۴ به آن پیوست. اما مشکل این‌جاست که دادگاه‌ها به این کنوانسیون‌ها و این قوانین توجه چندانی ندارند. بنابراین، به نظر می‌رسد با فقدان نص قانونی جامع و مانع در زمینه منع شکنجه در قوانین داخلی مواجهیم و متاسفانه، تلاش نمایندگان مجلس ششم نیز برای تصویب طرح اجرای اصل ۳۸ قانون اساسی، به‌دلیل مخالفت شورای نگهبان و با استدلال مغایرت این طرح با موازین شرع اسلام، هرگز جامه قانون به تن نکرد.

 

منع شکنجه در حقوق بین‌الملل

کنوانسیون منع شکنجه در سال ۱۹۸۴ به تصویب رسید، اقدامی برای کارسازتر کردن تلاش‌های جامعه جهانی در راستای حذف شکنجه و مجازات‌های غیر‌انسانی، بی‌رحمانه و تحقیر‌آمیز در سراسر جهان و با عنایت به تکلیفی که کشورها بر اساس منشور ملل متحد به‌خصوص ماده ۵۵ آن، برای ارتقای همه‌جانبه و رعایت حقوق بشر و آزادی‌های اساسی بر عهده گرفته‌اند.

پیش از تصویب این کنوانسیون، ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۷ میثاق حقوق مدنی و سیاسی و همچنین اعلامیه «حمایت از قربانیان شکنجه و دیگر رفتارها و مجازات‌های بی‌رحمانه، غیر‌انسانی و ترذیلی» نیز به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسیده بود.

امروزه، شکنجه چنان قبحی دارد که نه تنها در قوانین داخلی کشورها، از جمله ایران، جرم محسوب می‌شود، در عرصه بین‌المللی نیز به استناد ماده‌های ۶ و ۷ کنوانسیون منع شکنجه، از جرایم بین‌المللی قراردادی، مهم، ذاتی و مورد اهتمام جامعه جهانی است، یعنی دادگاه‌های داخلی کشورهای عضو در صورت حضور مجرم در کشور، مکلف‌اند او را محاکمه یا مسترد کنند. کنوانسیون منع شکنجه سندی تعهد‌آور و از حیث دایره شمول، گسترده است و در زمره اسناد بین‌المللی حقوق بشر طبقه‌بندی می‌شود. این کنوانسیون ۱۴۷ عضو دارد و افزون بر ۵۱ کشور، صلاحیت کمیته ضد‌شکنجه برای اجرای ماده‌های ۲۱ و ۲۲ را به رسمیت شناخته‌اند.

 

ایران و کنوانسیون منع شکنجه

هرچند برای الحاق ایران به کنوانسیون منع شکنجه گام‌های اندکی برداشته شده است، متاسفانه ایران تاکنون جزو امضا‌کنندگان و تصویب‌کنندگان این کنوانسیون نبوده است. علت آن را می‌توان وجود مجازات‌های جسمی عدیده مانند شلاق، سنگسار و قطع عضو دانست که برای مجازات محارب در نظر گرفته شده‌اند.

ماده ۱ کنوانسیون منع شکنجه درد و رنج ناشی از اجرای مجازات را از قلمرو تعریف شکنجه خارج می‌داند، اما کمیته ضد‌شکنجه و کمیته حقوق بشر سازمان ملل مجازات سنگسار، شلاق و قطع عضو را مصداق شکنجه می‌دانند و از این نظر، قوانین جزایی ایران با موازین اسناد حقوق بشری مانند ماده ۵ اعلامیه جهانی حقوق بشر و ماده ۷ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی همخوانی ندارد. لذا با عنایت به این‌که در عنوان کنوانسیون منع شکنجه عبارت «مجازات‌های خشن و وهن‌آور» نیز ذکر شده است و نیز با توجه به این‌که ماده ۱۶ این کنوانسیون هرگونه مجازات خشن و تحقیر‌کننده را مصداق شکنجه می‌داند، می‌توان نتیجه گرفت که مجازات‌های خشن مانند قطع ید و سنگسار نیز در زمره شکنجه دسته‌بندی می‌شوند.

گزارشگران ویژه سازمان ملل در امور ایران، از جمله موریس کاپیتورن و احمد شهید، در موارد متعدد بر شکنجه بودن مجازات‌های بدنی به‌ویژه سنگسار تاکید کرده‌اند، اما جمهوری اسلامی ایران، علی‌رغم قطعنامه‌های صادره علیه ایران به‌دلیل عدم رعایت حقوق بشر، برای محفوظ ماندن از تیررس نظارت کمیته ضد‌شکنجه و نیز داوری دیوان بین‌الملل دادگستری در موارد اختلاف در تفسیر و اجرای کنوانسیون ‌و از بیم مجازات عاملان شکنجه، به این کنوانسیون، به‌عنوان مهم‌ترین سند حقوقی در این زمینه، نپیوسته است. علاوه بر این، ایران در این سال‌ها، با سوءاستفاده از فقدان نص قانونی جامع و کامل در قوانین داخلی، از شکنجه و سایر مجازات‌های خشن به‌صورت گسترده و سازمان‌یافته علیه مخالفان سیاسی و مجرمان استفاده کرده است.

 

وکیل دادگستری
تازه چه خبر؟
محمدعلی جعفری،‌ فرمانده پیشین سپاه پاسداران، ضمن اشاره به وجود بن‌بست در ایران اظهار کرد برای تغییر این وضعیت مردم هیچ چاره‌ای جز رفتن به سمت «نیروی...بیشتر بخوانید
احزاب مختلف عراقی، با هدف محکوم کردن حمله مرگبار اخیر در بغداد، مردم این کشور را به تظاهرات گسترده در پایتخت دعوت کردند. این در حالی است که قیس خزعلی...بیشتر بخوانید
بنا بر نامه‌ای که بین مقام‌های وزارت جهاد کشاورزی ایران تبادل شده، دولت عراق به دلیل «خودکفایی» واردات ۱۷ محصول کشاورزی از این کشور را ممنوع کرده است...بیشتر بخوانید
سعید نمکی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی جمهوری اسلامی ایران گفت: «با وجود توطئه دشمنان برای ایجاد بحران، امروز کمبود مهمی در عرصه دارو و درمان...بیشتر بخوانید
مرکز ملی فضای مجازی ایران رفع فیلتر پیام‌رسان تلگرام در این کشور را رد کرد. روابط عمومی این مرکز روز سه‌شنبه ۱۹ آذرماه در واکنش به برخی گزارش‌های...بیشتر بخوانید