رادیو‌دارو، گروگان تحریم‌های آمریکا و بلندپروازی‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی | ایران اینترنشنال

سرخط خبرها

  • سخنگوی صنعت برق ایران با رد هرگونه خرابکاری عمدی در حادثه آتش‌سوزی نیروگاه زرگان اهواز، علت این حادثه را افزایش دمای هوا و مصرف بیش از حد برق اعلام کرد
  • رییس شورای شهر تهران: روز گذشته ۷۰ فوتی ناشی از کرونا در بهشت زهرا دفن شدند
  • سمیه محمودی، نماینده مجلس، نقل قولی از خود درباره هیات رییسه مجلس را که «به ما گفتند زن باید بچه‌داری کند» منتشر شده بود، تکذیب کرد
  • دادستان ایلام از دستگیری و بازداشت اعضای یک گروه موسیقی محلی خیابانی، از جمله یک دختر جوان، خبر داد
  • وزارت صنعت، معدن و تجارت اعلام کرد واردات مسافری گوشی بالای ۳۰۰ یورو ممنوع نیست
  • علی ربیعی، سخنگوی دولت: کارت بازرگانی کسانی که ارز صادراتی را پرداخت نکنند تا پایان تیرماه باطل می‌شود
  • حسن روحانی همه شرکت‌های دولتی را به عرضه سهام خود در بورس ملزم کرد
  • بخشدار کهریزک اعلام کرد در پی انفجار بامداد سه‌شنبه در ساختمان کارخانه‌ای در باقرشهر، دست‌کم دو نفر کشته و سه نفر مجروح شدند
  • شاهزاده رضا پهلوی: رژیم حاکم بر کشورمان در قراردادی ۲۵ ساله و ننگین با چین، در پی تاراج منابع طبیعی کشور و پذیرش ارتش بیگانه در خاک میهن‌مان است
  • سخنگوی وزارت دفاع آمریکا: ایران مدعی است قصد دارد با همسایگانش روابط خوبی داشته باشد، اما این کشور به تهدید آنها با خشونت بسیار بالا ادامه می‌دهد
  • با اعلام اداره مهاجرت آمریکا، دانشجویان خارجی که در پاییز کلاس‌های آنها کاملا آنلاین برگزار می‌شود، باید خاک این کشور را ترک کنند
  • معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت امور خارجه ایران: طرف اوکراینی برخلاف ادعاهایش، توانایی خوانش جعبه سیاه را نداشت؛ بنابراین هماهنگ کردیم جعبه سیاه ۳۰ تیر به فرانسه منتقل شود
  • عضو کمیسیون فرهنگی مجلس: شمار نوزادان از سال ۹۴و۹۵ به این سو، ۵۰۰ هزار تا کم شده است
  • زمین‌لرزه‌ای به قدرت ۴/۸ ریشتر، مناطقی از استان هرمزگان را لرزاند
  • آتش‌نشانی اصفهان از مهار آتش‌سوزی ناشی از انفجار کپسول‌های گاز در یک داروخانه خبر داد
  • IranIntl :آدرس کانال یوتیوب ایران اینترنشنال
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران‌ اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • وب‌سایت: IranIntl.com * توییتر : IranIntl@ * اینستاگرام: IranIntltv * اینستاگرام ورزشی : Iranintlsport * فیس‌بوک: IranIntl * ایمیل: bama@iranintl.com
  • رادیو ایران اینترنشنال را بر روی امواج کوتاه در سراسر ایران بشنوید، موج کوتاه ۱۱۵۵۰ در طول روز و موج کوتاه ۶۲۷۰ در طول شب
  • شما می‌توانید صدای رادیو ایران اینترنشنال را از طریق این اپلیکشن‌ها، تیون‌این: iranintl.radio/tunein * رادیو بکس: iranintl.radio/radiobox * رادیو اف‌ام: iranintl.radio/radiofm * رادیو نت: iranintl.radio/radionet بشنوید

رادیو‌دارو، گروگان تحریم‌های آمریکا و بلندپروازی‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی

در روزهای پایانی سال گذشته میلادی، مصاحبه محمدرضا داورپناه، مدیرعامل شرکت پارس ایزوتوپ، با ای‌بی‌سی نیوز درباره تحریم این شرکت از سوی آمریکا و تاثیر این اتفاق بر سلامت بیماران بار دیگر بحث تولید رادیو‌دارو در ایران و ارتباطش با برنامه هسته‌ای کشور را سر زبان‌ها انداخت. داورپناه در این مصاحبه گفت این تحریم‌ها جان ۸۰۰ هزار بیمار سرطانی در ایران را به خطر انداخته است.

این اظهار‌نظر‌ها در حالی است که در یک دهه گذشته، مقام‌های رسمی بارها خبر خودکفایی ایران در تولید رادیو‌داروها را تکرار کرده‌اند. آخرین بار در سال ۲۰۱۴ بود که امیررضا جلیلیان، مجری طرح کلان تولید رادیو‌داروهای كشور از پژوهشگاه علوم و فنون هسته‌ای، با اعلام بی‌نیازی از واردات رادیو‌دارو، از تولید ۱۵ قلم رادیوداروی جدید در کشور خبر داد.

حالا با گذشت ۵ سال و با آغاز ساخت دوباره راکتور آب سنگین اراک، که نامش با تولید رادیودارو و بمب هسته‌ای در ایران گره خورده است، از تاثیر تحریم‌ها بر سرنوشت بیماران سرطانی در ایران صحبت می‌شود. این گفته‌ها پرسش‌های بی‌شماری ایجاد کرده است، از جمله این‌که بالاخره ایران در تولید رادیو‌دارو خودکفاست یا نه؟ اگر نه، چرا چنین ادعایی مطرح شد؟ طرح‌هایی مانند راکتور آب سنگین اراک چقدر به این خودکفایی احتمالی در آینده کمک خواهد کرد؟ و چه کسانی مقصر این وضعیت‌اند؟

 

رادیودارو و راکتور آب سنگین

رادیو‌دارو به هر نوع فرآورده‌ای گفته می‌شود که در فرایند تشخیص و درمان بیماری‌های مختلف به کار گرفته شود و در آن فرآورده از رادیوایزوتوپ‌ها یا ایزوتوپ‌های ناپایدار و پرتوزای عناصر مختلف به‌عنوان ماده اولیه استفاده شده باشد.

ایزوتوپ به انواع مختلف اتم یک عنصر شیمیایی خاص گفته می‌شود که تفاوتشان در تعداد نوترون‌های هسته اتم است، یعنی همه ایزوتوپ‌های یک عنصر تعداد برابر پروتون و متفاوت نوترون دارند. این تفاوت نوترون در برخی از آن‌ها که به رادیوایزوتوپ مشهورند باعث ناپایداری هسته و واپاشی آن ایزوتوپ به عناصر پایدار از طریق پرتوزایی می‌شود. بعضی از این ایزوتوپ‌ها در طبیعت وجود دارند اما به میزان کم و برخی دیگر وجود ندارند.

بنابراین، تولید صنعتی این ایزوتوپ‌ها از راه‌های مختلف تقریبا تنها روش تامین مواد اولیه تولید رادیودارو است. این کار با کمک سیکلوترون یا شتاب‌دهنده‌های حلقوی و در راکتورها انجام می‌شود. در این بین، راکتورهای آب سنگین (با مجتمع تولید آب سنگین اراک اشتباه نشود)، مانند آنچه در اراک در حال ساخت است، یکی از روش‌های تولید نوترون‌های اضافه‌اند، اما انتخاب نامتعارفی است.

به دوگانه تحریم و خودکفایی بازگردیم. ماجرا ساده است؛ ایران در حال حاضر توانایی تولید میزان کافی از همه انواع رادیوایزتوپ‌های مورد نیاز صنعت داروسازی را ندارد و مجبور است این مواد اولیه را وارد کند، اما دانش تولید رادیودارو از این مواد اولیه را دارد. پس هرچند ایران در دانش تولید رادیو‌دارو خودکفاست، این تنها بخشی از ماجراست و به نیاز برای واردات مواد اولیه اشاره‌ای نمی‌شود تا وقتی بحث موضوع‌هایی مانند تحریم مطرح می‌شود.

از سوی دیگر، در ایران معمولا تولید رادیو‌داروها با طرح‌هایی مانند ساخت راکتور آب سنگین اراک گره زده می‌شود، اما مطابق دستورالعمل تولید رادیو‌ایزوتوپ‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، در حال حاضر فقط کلسیم ۴۵، کبالت ۶۰، گوگرد ۶۰ و ید ۱۳۱ در راکتورهای آب سنگین جهان و بخش قابل توجهی از آن‌ها در سیکلوترون‌ها تولید می‌شوند.

 

شتاب‌دهنده بی‌شتاب

وقتی ادعاهای مسئولان صنعت هسته‌ای در مورد نقش این صنعت در زندگی مردم و نقش انکارناپذیر شتاب‌دهنده‌های حلقوی در تولید رادیوایزوتوپ و در نتیجه، رادیو‌دارو را کنار هم بگذاریم، به این نتیجه می‌رسیم که باید سرمایه‌گذاری قابل توجهی در ساخت و وارد کردن سیکلوترون‌ها صورت گرفته باشد. اما این‌طور نیست؛ به‌جز چند سیکلوترون بیمارستانی در ابعاد کوچک در شهرهای تهران و کرج و مشهد، طرح کلان ملی ساخت شتاب‌دهنده ۱۰ مگا الکترون ولت در ایران به سرنوشتی تقریبا مشابه بقیه طرح‌های ملی، مانند رصدخانه و شتاب‌دهنده خطی چشمه نور در قزوین، دچار شده است.

مطابق برآوردها، علاوه بر این شتاب‌دهنده ملی، برای تولید رادیو‌داروی مورد نیاز کشور، به دست‌کم ۷۰ شتاب‌دهنده بیمارستانی نیاز است، که تاکنون برآورده نشده است. از سوی دیگر، دکتر حسین آفریده، مجری طرح شتاب‌دهنده ملی، سال گذشته از تامین تنها ۳ میلیارد تومان، یعنی ۲۰ درصد اعتبار مورد نیاز برای ساخت این شتاب‌دهنده، خبر داده بود. این در حالی است که به گفته علی‌اکبر صالحی، رییس سازمان انرژی اتمی، در مدت ۳۲ سال، ۷ میلیارد دلار برای صنعت هسته‌ای کشور هزینه شده است.

در این شرایط، گره زدن طرح راکتور آب سنگین اراک با تولید رادیو‌داروها کمی عجیب است، چون خروجی دیگر این راکتور پلوتونیوم ۲۳۹ است که تنها برای تولید بمب اتمی به کار می‌رود. این موضوع ریشه اصلی حساسیت‌ها و سخت‌گیری‌های بین‌المللی بر سر ساخت این راکتور است.

این مورد پیش‌تر هم سابقه داشته است. هند نخستین بمب اتمی‌اش را با استفاده از پلوتونیوم خروجی یک راکتور آب سنگین ساخت و آزمایش کرد و به قدرت هسته‌ای تبدیل شد، اتفاقی که به رقابت هسته‌ای پاکستان با این کشور و اقدام پاکستان به تولید بمب هسته‌ای منجر شد. این در حالی است که به گفته بهروز بیات، کارشناس هسته‌ای، ایران برای تولید رادیو‌داروهای مورد نیازش، گزینه‌های دیگری از جمله راکتورهای آب سبک (مثل راکتور بوشهر و راکتور تحقیقاتی دانشگاه تهران) هم در اختیار دارد و چنین شائبه‌ای در مورد آن‌ها مطرح نیست.

 

جان ایرانیان بین سندان جمهوری اسلامی و چکش آمریکا

محمدرضا داورپناه، مدیر‌عامل پارس ایزوتوپ، به‌درستی گفته است که تولید رادیو‌دارو از صنعت هسته‌ای کاملا تفکیک‌پذیر نیست و تحریم این شرکت نقض حقوق بیماران است. اما در همان گفت‌وگو، به نقش سوء‌مدیریت در مشکلات کشور نیز اشاره کرده است، سوء‌مدیریتی که حالا گریبان یکی از حیاتی‌ترین تولیدکنندگان کشور را گرفته است.

از سوی دیگر، در ایران، نه تنها برای حداکثر تفکیک ممکن صنعت تولید رادیوداروها از صنعت هسته‌ای اقدامی صورت نگرفته است، بلکه با بزرگ‌نمایی‌هایی همچون اعلام خودکفایی در تولید رادیودارو، که زندگی و حیات ایرانیان به آن وابسته است، تلاش شده آن‌ را دستاورد صنعت هسته‌ای کشور معرفی کنند، دستاوردی که خیلی زود مشخص شد وجود خارجی ندارد.

هرچند اقدام بی‌سابقه آمریکا به تحریم شرکتی که دستاوردش با جان انسان‌ها ارتباط دارد غیر‌انسانی است، نباید از نقش بلندپروازی‌های هسته‌ای پیدا و پنهان مقام‌های جمهوری اسلامی و تاکید بیش از اندازه بر پیوند میان صنعت هسته‌ای و تولید رادیوداروها در پدید آمدن این شرایط به‌سادگی عبور کرد. به نظر می‌رسد حرکت مقام‌های جمهوری اسلامی به سوی پیوند حداکثری این دو موضوع تلاشی باشد برای توجیه افکار عمومی در مورد هزینه‌های بی‌دلیلی که بخش‌های غیر‌ضروری و شائبه‌برانگیز صنعت هسته‌ای مانند راکتور آب سنگین اراک برای کشور تراشیده است. این در حالی است که از هزینه‌های بسیار کمتر برای تولید و وارد کردن شتاب‌دهنده‌هایی که نقش مهم‌تری در سلامت ایرانیان دارد دریغ شده و بار دیگر جان و مال ایرانیان سپر تحقق بلندپروازی‌های غیر‌ضروری حکومت شده است.

تازه چه خبر؟
آنیس کالامار، گزارش ویژه امور حقوق بشر سازمان ملل متحد گفت حمله پهپادی آمریکا در عراق در ژانویه گذشته که منجر به کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین...More
سازمان انرژی اتمی ایران با صدور اطلاعیه‌ای گزارش‌ها درباره انفجار در مجتمع هسته‌ای «رضایی‌نژاد» را رد کرد. مرکز دیپلماسی عمومی و اطلاع‌رسانی این...More
در نهمین جلسه دادگاه اکبر طبری،‌ معاون پیشین قوه قضاییه ایران،‌ نماینده دادستان اعلام کرد او در دوران مسئولیت خود پیگیر «شناسایی افراد پرونده‌دار با...More
روسیه اعلام کرد به تحریم‌های بریتانیا در ارتباط با مرگ سرگئی ماگنیتسکی،‌ وکیل دادگستری روس،‌ به صورت متقابل واکنش نشان خواهد داد. دیمیتری پسکوف،...More
سیما سادات لاری، سخنگوی وزارت بهداشت در گزارش روزانه خود درباره شیوع کرونا در ایران گفت دو هزار و ۶۳۷ بیمار جدید در کشور شناسایی شده است و مجموع...More