سرخط خبرها

  • وزیر خارجه آمریکا : امیدواریم مجبور به اقدام نظامی علیه ایران نباشیم
  • عباس عراقچی: بسته پیشنهادی اروپا تا پایان هفته جاری ارائه می شود
  • رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس گفت­: با ممنوعیت ورود ۱۳۳۹ قلم کالا از خروج حدود ۱۰ میلیارد دلار­ ارز از کشور جلوگیری می‌شود
  • انفجار در گردهمایی نخست وزیر اتیوپی ۸۳ زخمی بر جای گذاشت
  • تلویزیون ایران اینترنشنال، در بریتانیا و اروپا از طریق ماهواره اسکای در کانال ۷۸۰ قابل دسترسی است
  • شما می توانید برای دریافت فیلترشکن و دسترسی به پیام رسان تلگرام و وبـسایت ایران اینترنشنال به آدرس list@filtershekanha.com یک ایمیل خالی بفرستید
  • www.iranintl.com Twitter: @IranIntl Instagram: @iranintltv www.‎ Facebook.com/iranintl
  • آملی لاریجانی: مدیران یک موسسه مالی، پول‌ها را به پاکستان برده بودند
  • حیدر عبادی، نخست وزیر عراق و سید مقتدا صدر رهبر ائتلاف سائرون ائتلاف کردند
  • علی لاریجانی، رییس مجلس شورای اسلامی: مجلس رهنمودهای هفته گذشته رهبری را در بررسی قوانین لحاظ کند
  • کوشنر: اگر محمود عباس تمایل داشته باشد حاضرم با او همکاری کنم
  • نسرین ستوده قرار وثیقه ۶۵۰ میلیون تومانی را نپذیرفت
  • دیده بان حقوق بشر سوریه: جنگنده های روسیه یک شهر تحت کنترل مخالفان دولت سوریه در جنوب غربی کشور را بمباران کردند
  • گروه طالبان پاکستان رهبر جدید خود را معرفی کرد
  • دولت آمریکا در بیانیه ای گفت ۵۲۲ کودک مهاجر را به آغوش خانواده هایشان بازگردانده است
  • محمدباقر نوبخت: دولت با اختصاص ۳۸۴ هزار میلیارد تومان اعتبار خود را برای مواجهه با هرگونه سناریو اقتصادی آماده کرده است
  • بلیت‌های ۱۶۰ تا ۲۳۰ هزار تومانی برای دیدن پشت صندلی نوازندگان شب اول کنسرت ریچارد کلایدرمن در تهران
  • رای گیری انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی ترکیه شروع شد

واکنش ایران به خروج ایالات متحده از برجام و پیامدهایش برای سیاست و جامعه

 

 

با علائم مکرر ترامپ از پیش و پس از کسب مقام ریاست جمهوری، تعیین جان بولتون و مایک پمپیئو به عنوان مشاور امنیت ملی و وزیر خارجه، و سخنان سناتورهای جمهوریخواه مثل لیندزی گرام و باب کورکر، تقریبا روشن است که ایالات متحده در ۱۲ مه ۲۰۱۸ (۲۲ اردیبهشت) از برجام خارج خواهد شد، مگر آن‌که جمهوری اسلامی شروط  چهارگانه‌ی ترامپ یا برخی از آن‌ها را (در مذاکره با اروپاییان) بپذیرد. در صورت عدم پذیرش شرایط توسط جمهوری اسلامی و خروج آمریکا از برجام واکنش جمهوری اسلامی چه خواهد بود؟ چه بر سر نهادها و جناح‌های سیاسی خواهد آمد؟ و جامعه‌ ایران چه تاثیراتی از این موضوع متحمل خواهد شد؟

واکنش‌ها

مقامات جمهوری اسلامی در برابر احتمال خروج ایالات متحده از برجام سه گونه سخن گفته‌اند:

۱. آتش زدن برجام. علی خامنه‌ای گفته است که «اگر برجام را پاره کنند، آن را آتش می زنیم». (۱فروردین ۱۳۹۶). عراقچی، معاون وزیر خارجه نیز گفته است که در صورت خروج آمریکا از برجام جمهوری اسلامی نیز از آن خارج خواهد شد. (ایسنا، ۲۳ اسفند ۱۳۹۶)

۲. برنامه داریم. دست دوم سخنانی است پر از ابهام و رمز و راز، مثل این که برای خروج آمریکا از برجام برنامه داریم یا سناریو داریم: «در صورت خروج آمریکا از برجام، گزینه‌های متعددی برای جمهوری اسلامی ایران وجود دارد». (کمال خرازی، ایرنا ۸ فروردین ۱۳۹۷). اینها نمی‌گویند چه برنامه‌ای دارند. این گونه سخنان یا بدین معناست که می‌خواهند تهدید کنند یا برنامه و سناریویی وجود ندارد تا گفته شود.

۳. برجام اروپایی. مقامات وزارت خارجه در دیدار با مقامات اروپایی چیز دیگری گفته‌اند: «ظریف به ما گفت ایران حتی در صورت خروج آمریکا از برجام حاضر است به تعهداتش عمل کند». (کرنلیا ارنست نماینده  پارلمان اروپا و نایب رییس کمیسیون مربوط به مذکرات ایران درباره سیاست‌های اتحادیه اروپا در قبال ایران، یورونیوز ۹ فروردین ۱۳۹۷). برخی از کارشناسان روابط بین‌الملل در تهران نیز همین سناریور را مطرح کرده‌اند. (ناصر هادیان، خبر آنلاین ۱۷ اسفند ۱۳۹۶).

این سه گانه گویی دقیقا بدین معناست که جمهوری اسلامی راهبرد، برنامه یا سناریوی مشخصی برای واکنش به خروج ایالات متحده از برجام ندارد. از سر گیری برنامه‌ اتمی نیز برای آن بسیار هزینه ساز خواهد بود، در حالی که سالانه میلیاردها دلار در یمن، سوریه و عراق و لبنان هزینه می‌کند و ۷۵ درصد مردم نیز از شرایط کشور ناراضی‌اند. وضعیت اقتصادی کشور را از دلار ۵۲۰۰ تومانی می‌توان حدس زد.  

نهادها و جناح‌های سیاسی پس از پایان برجام

پس از خروج ایالات متحده از برجام اگر جمهوری اسلامی دوباره به غنی سازی و برنامه‌ هسته‌ای‌اش ادامه دهد و تحریم‌ها، حتی تحریم‌های یک‌جانبه‌ی ایالات متحده اعمال شود:

۱. نهادهای حکومتی و دولتی برای مقابله با تحریم‌ها غیر شفاف‌تر و فاسد‌تر خواهند شد؛ همان اتفاقی که در سال های ۹۳ تا ۹۵ افتاد. نهادهای جمهوری اسلامی به دلیل عدم شفافیت فاسدند، اما در شرایط تحریم فساد را در سرلوحه‌ کارشان قرار خواهند داد؛ مقامات در فروش نفت و وارد کردن پول آن به داخل کشور از هرگونه پول شویی و باج دهی دریغ نخواهند کرد.

۲. نهادهای امنیتی و نظامی و انتظامی به نحو عریان‌تری به سرکوب اعتراضات مردم خواهند پرداخت، چون از فروپاشی هراس بیشتری پیدا خواهند کرد. این البته به نفع نظام نخواهد بود، اما فرماندهان سپاه و روحانیت شیعه چاره‌ای بجز آن نخواهند داشت. نارضایی عمومی در حدی است که یک برنامه تلویزیونی باعث می‌شود در چند شهر خوزستان برای چند روز اعتراضات ادامه پیدا کند و معترضان شعار «الشعب یرید اسقاط النظام» سر بدهند. اما

۳. جناح‌های درونِ کاست حکومتی به هم نزدیک‌تر و انسجام آن‌ها افزایش خواهد یافت، چون می‌خواهند نظام عزیز کرده‌شان را حفظ کنند و از آن همچنان بهره‌مند شوند. در این شرایط دیگر تفاوت محسوسی میان اصلاح طلبان و اصولگرایان که در سال‌های اخیر بسیار به هم نزدیک شده‌اند، دیده نخواهد شد. کسانی که عنوان اصلاح طلب را یدک می‌کشند (بدون هیچ برنامه و جنبش اصلاح طلبی) به درستی می‌دانند که در میان مخالفان نظام پایگاه و جایگاهی ندارند.

جامعه پس از پایان برجام

سال‌هاست رسانه‌های چپ غربی تبلیغ می‌کنند که در صورت افزایش فشار بر جمهوری اسلامی، مردم ایران در پشت سر حکومت متحد‌تر خواهند شد. آن‌ها البته این دیدگاه را از مقامات جمهوری اسلامی و لابی آن وام گرفته‌اند و تصور می‌کنند این دیدگاه است که جنگ طلبان ادعایی را از جنگ علیه ایران باز می‌دارد. اما چنین اتفاقی نخواهد افتاد، چنان که در دی ماه ۱۳۹۶ علی رغم فشارهای بیشتر ترامپ بر جمهوری اسلامی معترضان به خیابان آمدند و هر دو جناح را نفی کردند. در صورت تحریم‌های بیشتر بر میزان نارضایی و اعتراضات افزوده خواهد شد، چون بیش از ۷۰ درصد مردم در هر صورت چیزی برای از دست دادن ندارند. چه در دوران احمدی نژاد با سالی حدود ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد نفت، چه در دوران تحریم‌های نفتی و چه بعد از برجام و آزاد شدن حدود ۱۵۰ میلیارد دلار، در شرایط این بخش از جمعیت تغییری حاصل نشد. گروه‌هایی از جامعه قرار است تا ابد فقیر بمانند و کیک جمهوری اسلامی آن قدر بزرگ نیست که همه برشی از آن به دست آورند.

پایان برجام با خروج بیشتر سرمایه و نیروی انسانی ماهر و فرار بیشتر مغزها همراه خواهد بود. در دوره‌ کوتاه دو ماهه‌ بعد از اعتراضات دی ماه به گفته‌ یک عضو مجلس ۲۰ میلیارد دلار از کشور خارج شد و همین امر به گرانی بیشتر ارزهای خارجی دامن زد. حتی تصور خروج ایالات متحده از برجام به بی‌ثباتی بازار ارز در کشور دامن زده است. جوانان بی‌آینده‌ای که امکان خروج داشته باشند در این امر تردید نخواهند کرد.

تحول دیگر تشدید فرایند زوال و فروپاشی جامعه خواهد بود؛ موضوعی که امروز آن‌قدر روشن و قابل لمس است که مقامات جمهوری اسلامی (مثل وزیر مسکن و شهرسازی دولت روحانی) نیز از آن سخن می‌گویند. جامعه‌‌ ایران در دهه‌های هشتاد و نود یک فرایند آرام زوال و فروپاشی اخلاقی و اجتماعی را طی می‌کند که علل آن فقر و بیکاری و فساد و تقلب و دروغ و نشانه‌های آن افزایش جرائم و اعتیاد و اختلالات روانی و ماتم زدگی و عصبانی بودن بخش قابل توجهی از شهروندان است. در صورت تشدید تحریم‌ها، این امور هم افزایش خواهد یافت. انسداد سیاسی و اجتماعی، فقدان نهادهایی برای به جریان انداختن تغییر و فشارهای ناشی از مشکلات در شرایط استیصال به ترتیب به یاس، سرخوردگی و عصیان، در سطوحی گسترده تر منجر خواهند شد.    

جامعه‌شناس