سرخط خبرها

  • دادستان کل ایران از «تحولات نیک» فضای مجازی از اول تیر خبر داد
  • نیروی دریایی آمریکا:‌ بقایای مین جدا شده از نفتکش ژاپنی شبیه مین‌های ایرانی است
  • آنیشا اسداللهی، فعال مدنی دوباره بازداشت شد
  • گزارشگر ویژه سازمان ملل: مدارک معتبری در مورد نقش محمد بن‌سلمان در قتل خاشقجی وجود دارد
  • سخنگوی دولت: مسافران خارجی می توانند بدون مهر ورود به ایران سفر کنند
  • اجلاس اوپک روزهای اول و دوم ژوئیه جاری برگزار می‌شود
  • شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی: جنگ نظامی میان ایران و آمریکا رخ نخواهد داد
  • وزیر دفاع ایران: فیلم‌ آمریکایی‌ها از نفتکش‌ها سندیتی ندارد
  • روحانی: توقف برخی اقدامات در چارچوب بندهای ۲۶ و ۳۶ برجام، حداقل اقدام تهران است
  • نماینده خوزستان در مجلس خبرگان: آیت الله خامنه ای از «گزینه رهبری آینده» اطلاع دارد
  • سخنگوی حزب کارگزاران سازندگی‌: اصلاح‌طلبان در انتخابات شرکت نکنند جلیلی رئیس مجلس می‌شود
  • سخنگوی سازمان انرژی اتمی: مهلت دوماهه ایران در برجام قابل تمدید نیست
  • برنی سندرز: با تمام توانم تلاش خواهم کرد تا جلوی حمله به ایران را بگیرم
  • خلیلزاد: بر سر خروج نیروها از افغانستان توافقی نشده است
  • سخنگوی سازمان انرژی اتمی: اقدام ما وابسته به نحوه اجرای تعهدات سایر اعضای برجام است
  • کارزار دونالد ترامپ برای انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در سال ۲۰ ۲۰ آغاز شد
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران‌ اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • www.iranintl.com Twitter: @IranIntl Instagram: @iranintltv www.Facebook.com/iranintl E-mail: [email protected]

پارادوکس‌های «انقلاب»

 

چهار دهه از پیروزی انقلاب اسلامی گذشت. در ایران، چهلمین سال پیروزی انقلاب در حالی جشن گرفته می‌شود که پارادوکس (متناقض‌نما)های پرشماری گریبان «انقلاب» را گرفته است.

انقلاب در سال ۱۳۵۷، تغییر نظام سیاسی را هدف گرفت. هدف جنبش انقلابی، «شاه» بود و نظام سیاسی متکی به حاکمی که خودکامه و سرکوبگر ارزیابی می‌شد. نظام سلطنتی متکی به شاهنشاه پایان یافت؛ اما این «ولایت مطلقه فقیه» بود که هم در ساختار حقوقی و هم در ساختار حقیقی قدرت، متعین و مستقر شد.

ولی فقیه به‌گونه‌ای فزاینده، جایگاهی ویژه یافت و اختیار و قدرتی منحصربه‌فرد. چنان‌که چهل سال پس از تغییر رژیم سیاسی در ایران، حالا ولی فقیه، مرکز ثقل اقدام سیاسی مخالفان نظام و ستون خیمه موافقان نظام محسوب می‌شود.

در سطحی دیگر، انقلاب در حالی به چهل‌سالگی خود رسیده است که طیف گسترده‌ای از همراهان انقلاب ۱۳۵۷، حالا یا حذف شده‌اند و سرکوب، یا منزوی‌اند و خود منتقد یا مخالف.

این طیف گسترده، گاه خود سیمایی پارادوکسیکال دارد؛ از سازمان مجاهدین خلق ایران تا سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی، از حزب توده تا جبهه ملی، از نهضت آزادی تا تا فداییان خلق، از کانون نویسندگان ایران تا رهبران جنبش سبز و...

حتی طیفی از روحانیان مبارز همراه انقلاب ۱۳۵۷ نیز در جمع ناراضیان از حکومت یا محذوفان و سرکوب‌شدگان قرار گرفته‌اند. آیت‌الله منتظری، که درگذشته، و مهدی کروبی که محصور است، دو مثال مشهورند.

شاهد قابل اشاره دیگر، مقوله «حجاب» است. انقلاب با حضور گرایش‌های عقیدتی گوناگون شکل گرفت و کامیاب شد. زنان بدون حجاب و باحجاب نه‌تنها دوشادوش یکدیگر در انقلاب شرکت کردند، که حتی پس از پیروزی انقلاب هم در جامعه حضور و همراهی داشتند. خیلی زود اما «حجاب اجباری» از راه رسید. حالا چهل سال پس از تکوین «حکومت اسلامی»، هنوز مشکل حجاب از نظر حکومت باقی است. چنان‌که مراجع مذهبی هم‌سو با کانون مرکزی قدرت، حتی از وضع حجاب در قم انتقاد می‌کنند.

از منظری دیگر، می‌توان به مورد دیگری از تناقض‌های انقلاب چهل‌ساله اشاره کرد. مقام‌های ارشد نظام، ازجمله و به‌ویژه رهبر جمهوری اسلامی، تاکید دارند که «انقلاب ادامه دارد»؛ اما حاکمیت سیاسی بروز و ظهور اعتراض‌ها و مخالفت‌های میدانی و گسترده را ـ که مضمونی «انقلابی» دارد ـ برنمی‌تابد. سرکوب شدید جنبش سبز یا برخورد با راهپیمایی‌های اعتراضی دی‌ماه گذشته، دو نمونه مهم است.

آیت‌الله خامنه‌ای در حالی از ادامه انقلاب و مردمی بودن نظام برآمده از آن می‌گوید که حدود سه‌ دهه از آخرین رفراندوم در جمهوری اسلامی سپری می‌شود. افزون بر این، یک ایدئولوژی و سوگیری سیاسی، خود را به خواست اکثریت ایرانیان تحمیل کرده است. همچنان‌که جریان حاکم به لوازم دموکراسی (ازجمله آزادی احزاب و مطبوعات که در انقلاب نیز مطرح بود) بی‌اعتنایی معناداری داشته است.

حاکمان «نظام»ی را با تکیه بر «انقلاب»ی سامان داده‌اند که به‌گونه‌ای فزاینده به خواسته‌های اساسی مشارکت‌کنندگان در انقلاب بی‌توجه بوده است. طرفه آن‌که، هم‌زمان انقلاب چهار دهه پیش، با ویژگی‌های نظام مستقر بازتعریف می‌شود. به بیان دیگر، حاکمان رویکردی ضد شعارهای «انقلاب» در پیش می‌گیرند، اما خود را «انقلابی» می‌خوانند.

این تناقض، فقط دامن‌گیر حاکمان نشده است؛ کم نیستند انقلابیونی که امروز با «انقلاب» (به‌مثابه یک شیوه از تغییر نظام‌های سیاسی) مخالف‌اند. آنان از عوارض «انقلاب» می‌گویند، و در برابر آن، از «اصلاحات» دفاع می‌کنند.

گروه مزبور، مستقل‌ از انقلابیونی هستند که پس از مقایسه کارنامه جمهوری اسلامی با نظام سلطنتی، از تغییر رخ‌داده ابراز نارضایتی می‌کنند، اما همچنان و در کنش سیاسی خود و مخالفت با وضع سیاسی مستقر، سوگیری انقلابی دارند.

در این میانه، شهروندانی که بی‌خبر از انقلاب چهل سال پیش، درگیر پیامدهای آن‌اند، پرشمارند. شهروندان نوجوان و جوان و میانسالی که متولد پس از انقلاب‌اند یا در هنگام سربرکشیدن آن، کودکی بیش نبوده‌اند.

این طیف گسترده ـ که اکثریت جامعه را تشکیل می‌دهند ـ حالا در تعامل و یا کشاکش با حکومتی‌اند که خود را برآمده از انقلاب می‌داند و انقلابی توصیف می‌کند.

بخش بسیارمهمی از طیف مزبور، نسبتی میان سبک زندگی و علایق و خواسته‌های خود با قرائت رسمی نمی‌یابند. وضعی که وجهی دیگر از پارادوکس انقلاب را توضیح می‌دهد. متناقض‌نمایی که فقط دامن شهروندان را نگرفته، بلکه حاکمان را نیز درگیر چالشی جدی ساخته است. محدود و مسدودسازی رسانه‌های اجتماعی آنلاین یا مقابله با آنچه بی‌حجابی و بدحجابی خوانده می‌شود، تنها دو شاهد این ادعا محسوب می‌شوند.

انقلاب اسلامی در نیازهای زمانه (ازجمله مشارکت سیاسی طبقه متوسط شهری، شکاف طبقاتی و رعایت باورهای مذهبی لایه‌های دین‌باور) ریشه داشت و در خواسته‌های بی‌پاسخ‌مانده لایه‌های اجتماعی معترض. آن جنبش اعتراضی در قالب انقلاب به تغییر نظام سیاسی منجر شد. اما نظام مستقرشده، به‌تدریج سوگیری‌ها و مختصات خود را ـ با تکیه به بضاعت بازیگران موثر ـ پیدا کرد و مستقر ساخت.

انقلاب ۱۳۵۷ درپی دگرگون‌سازی بلوک قدرت برآمد و منجربه جابجایی جایگاه سیاسی برخی لایه‌های اجتماعی شد؛ اما آنچه استقرار یافت، اقتدارگرایی و خودکامگی در سیما و سامانی جدید بود.

 

 

مرتضی کاظمیان
ایران اینترنشنال
تازه چه خبر؟
۴ دقیقه ۴۱ ثانیه پیش
علیرضا محجوب، عضو فراکسیون امید مجلس دهم، ضمن مخالفت با «زیست شبانه» در تهران، گفت: «حیات شبانه معنی ندارد، معنی وجود حیات شبانه این است که اجازه...بیشتر بخوانید
۳ ساعت ۵۳ دقیقه پیش
عادل الجبیر، وزیر مشاور در امور خارجه عربستان سعودی گفت که اطلاعات ارائه شده از سوی گزارشگر ویژه سازمان ملل درباره قتل جمال خاشقجی مملو از «تناقض...بیشتر بخوانید
۳ ساعت ۵۴ دقیقه پیش
چهار مظنون مرتبط با سقوط هواپیمای مسافربری خطوط هوایی مالزی که به مرگ ۲۹۸ سرنشین آن انجامید تحت پیگرد هستند و محاکمه می‌شوند. به گزارش یک گروه...بیشتر بخوانید
۴ ساعت ۴۷ دقیقه پیش
محمدجعفر منتظری،‌ دادستان کل جمهوری‌ اسلامی،‌ با اشاره به فشار انتقادها علیه فضای مجازی در کشور از تحولاتی در این حوزه خبر داد که از اول تیرماه...بیشتر بخوانید
۵ ساعت ۲۵ دقیقه پیش
خبرگزاری روسی تاس به نقل از علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران نوشت که این کشور به دنبال یک مکانسیم توافق احتمالی با چین و روسیه، در صورت...بیشتر بخوانید