سرخط خبرها

  • معاون وزارت بهداشت: آلودگی هوا ششمین عامل مرگ ومیر و دومین علت مرگ در بیماری های غیرواگیر در دنیا اعلام کرد
  • ماهاتیر محمد، نخست وزیر مالزی: تحریم‌ها علیه ایران بر خلاف منشور ملل متحد و قوانین بین‌المللی است
  • فراکسیون زنان مجلس: در صورتی که در طرح ممنوعیت حبس برای بدهکاران مهریه، ضمانت اجرایی دیگری جایگزین نشود فراکسیون زنان با این مصوبه مخالفت خواهد کرد
  • سازمان هواشناسی ایران با اشاره به ورود سامانه بارشی جدید نسبت به وقوع کولاک برف و سیلاب هشدار داد
  • مارک اسپر، وزیر دفاع آمریکا: واشینگتن رفتار بد ایران را تحمل نخواهد کرد
  • طرح استیضاح دونالد ترامپ با تصویب کمیته قضایی مجلس نمایندگان آمریکا به طور رسمی برای رای‌گیری در کنگره مطرح شد
  • علی ربیعی، سخنگوی دولت ایران: ما اشتباه کردیم، باید مسأله تحریم را برای مردم تبیین می‌کردیم
  • نیروی انتظامی استان کرمانشاه: در هشت ماه نخست سال‌جاری ۳۶۱ نفر بر اثر تصادفات رانندگی در کرمانشاه جان باختند
  • حیدر مستخدمین حسینی، معاون پیشین بانک مرکزی ایران: نرخ تورم در سال آینده زیر ۴۵درصد نخواهد بود
  • منابع خبری از قصد میانجی‌گری پاکستان میان ایران و عربستان سعودی در سفر اخیر نخست وزیر پاکستان به ریاض خبر می‌دهند
  • پمپئو خطاب به رهبران ایران: اگر ایران یا نیروهای نیابتی‌اش به پرسنل آمریکایی یا شرکای عراقی‌مان آسیبی برسانند، آمریکا قاطعانه پاسخ می‌دهد
  • در پی تصویب قطعنامه سنای آمریکا در به رسمیت شناختن نسل‌کشی ارامنه توسط امپراطوری عثمانی، ترکیه سفیر آمریکا در آنکارا را احضار کرد
  • معاون وزارت آموزش و پرورش ایران: ۲۰ هزار روحانی در مدارس به عنوان پیش‌نماز فعالیت می‌کنند
  • حزب حاکم ژاپن طرح اعزام نیرو به دریای عمان و تنگه باب‌المندب را جهت همراهی با نیروهای آمریکایی در منطقه تصویب کرد
  • آموزش و پرورش استان کردستان: تمامی مدارس سنندج در همه مقاطع تحصیلی روز شنبه ۲۳ آذر تعطیل است
  • ایران اینترنشنال:محمدجواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات ایران، یا تیم تبلیغاتی‌‌اش در روزهای گذشته، تعداد دنبال‌کنندگان او در توییتر را به صورت ساختگی بالا برده‌اند
  • پخش رادیویی ایران اینترنشنال در ایران روی موج متوسط ۱۳۹۵کیلو هرتز
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران‌ اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • IranIntl :آدرس کانال یوتیوب ایران اینترنشنال
  • وب‌سایت: IranIntl.com * توییتر : [email protected] * اینستاگرام: IranIntltv * اینستاگرام ورزشی : Iranintlsport * فیس‌بوک: IranIntl * ایمیل: [email protected]

دستگاه قضایی و فشارهای حقوق‌بشری

 

نظام جمهوری اسلامی در ایران، سال‌هاست درحال تعدیل و تنظیم رفتار قضایی و امنیتی خود است؛ روندی که گاه به‌شکل رسمی و علنی و با تبلیغات رخ داده و گاه به‌گونه‌ای غیررسمی و بی‌سروصدا.

دادستان کل کشور، روز چهارشنبه ۲۶ دی‌ماه ۱۳۹۷ در اظهارنظری گفت: «ما متأسفانه به‌لحاظ اینکه از باب مسائل حقوق بشری در سازمان ملل مورد محکومیت واقع نشویم، از اجرای برخی از حدود الهی دست می‌کشیم.»

محمدجعفر منتظری با تاکید بر این نکته که «طبق آیه صریح قرآن» باید هر زن و مردی که دست به سرقت می‌زنند، دستشان را قطع کرد، افزود: «یکی از اشتباهاتی که داریم این است که ما در برخی موارد نگرانی‌هایی داریم از بابت جوسازی‌های دشمنان نظام آن هم موضوعات حقوق بشری که می‌گویند شما با سارق با خشونت رفتار می‌کنید.»

این سخنان دادستان کل جمهوری اسلامی، جدیدترین شاهد و اعتراف یک مقام ارشد قضایی ایران به تنظیم و تعدیل مواجهه با محکومان، متاثر از فشارهای حقوق بشری است.

 

تغییر متاثر از فشار

هرچند رویکردهای اقتدارگرایانه و روش‌های سرکوب‎‌گرانه در حکومت، ادامه یافته، اما نحوه مجازات و شکل اجرای «حدود اسلامی» به‌تدریج تغییر کرده و این تغییر، البته به علت‌‌های گوناگونی رخ داده است.

مقاومت جامعه مدنی و اعتراض کنشگران مدافع حقوق بشر در داخل کشور، گسترش رسانه‌ها و شبکه‌های اطلاع‌رسانی و استفاده روزافزون از تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات و نیز انتقاد نهادهای مرجع بین‌المللی (از سازمان ملل گرفته تا نهاد‌های مستقل و معتبر جهانی فعال در حوزه حقوق بشر) ازجمله مولفه‌های موثر در این تغییر بوده‌اند.

به‌عنوان یک نمونه از تعدیل‌های مهم، می‌توان به توقف اجرای حکم سنگسار در ایران اشاره کرد. مجازاتی که در ابتدای استقرار جمهوری اسلامی و در دهه‌های شصت و هفتاد، اجرا می‌شد. تحت‌تاثیر افزایش روابط خارجی و مناسبات تهران و اروپا و نیز متاثر از فشارهای حقوق بشری علیه اعدام و به‌ویژه سنگسار، آیت‌الله هاشمی شاهرودی، رییس وقت قوه قضاییه، با صدور بخشنامه‌ای در سال ۱۳۸۱، اجرای این حکم را متوقف ساخت.

البته اجرای حد شرعی رجم و مجازات سنگسار، برای زن و مرد «همسردار»، نه در قانون مجازات اسلامی منتفی و حذف شد و نه در عمل به صفر رسید؛ اما با سخت‌گیری و حساسیت در رأس هرم دستگاه قضایی، به‌گونه‌ای فزاینده و معنادار، به «هیچ»، نزدیک شد. چنان‌که در چند سال اخیر، موردی از اجرای این مجازات، گزارش نشده است.

مورد قابل اشاره دیگر، الحاق یک ماده به قانون «مبارزه با مواد مخدر» است که با هدف تعدیل مجازات اعدام قاچاقچیان مواد مخدر، سال گذشته تصویب و اجرایی شد. اتفاقی که از آمار اعدام در جمهوری اسلامی ـ که مورد انتقاد نهادهای بین‌المللی حقوق بشری بود ـ به‌شکل معناداری، می‌کاهد. محمدجوادلاریجانی، دبیرکل ستاد حقوق بشر قوه قضاییه همان هنگام از «تعداد بهمن‌وار اعدام محکومان مواد مخدر» گفته بود.

با وجود تداوم نقض حقوق بشر در جمهوری اسلامی، واقعیت اما تغییر ناگزیر و تعدیل اجباری برخی رویکردها در دستگاه قضایی است. شهروندان نقض حقوق بنیادین خود را با صدایی بلندتر از پیش، فریاد می‌کنند؛ تکنولوژی اطلاعات و شبکه‌های اجتماعی آنلاین نیز به مدد کنشگران جامعه مدنی آمده است؛ نظارت و انتقاد نهادهای بین‌المللی ادامه دارد؛ و وضع اقتصادی ایران و مناسبات تهران با غرب نیز به‌گونه‌ای است که نمی‌تواند به تمامی اعتراض‌ها، بی‌تفاوت باشد.

 

بی‌باوری به حقوق بشر

ارزیابی پیش‌گفته، البته نافی تداوم رویکردهای اقتدارگرایانه در دستگاه قضایی، به‌ویژه علیه فعالان سیاسی و کنشگران مدنی، و حتی نقض حقوق قانونی و بنیادین زندانیان جرایم عادی، نیست. دادگاه انقلاب در کنار نهادهای امنیتی (ازجمله و به‌ویژه سازمان اطلاعات سپاه و وزارت اطلاعات) همچنان به نقض حقوق اساسی شهروندان و ارعاب‌گری با ابزار بازداشت و زندان، مشغول است.

اما نیم‌نگاهی به کیفیت و کمیت خشونت علیه مخالفان سیاسی در دهه شصت (به‌خصوص اعدام دسته‌جمعی زندانیان در تابستان۱۳۶۷) با آنچه در سال‌های اخیر رخ داده، نشان‌دهنده تغییر رویکرد قضایی ـ هرچند اجباری ـ است.

مستقل از آنچه آمد، سخنان دادستان کل ایران از زاویه‌ای دیگر نیز قابل تامل است. او آشکارا از بی‌باوری دست‌کم یک جریان در جمهوری اسلامی به «حقوق بشر»، گزارش می‌دهد. جریان «راست افراطی» از رویکردهای عمل‌گرایانه و مصلحت‌اندیشانه نیز ناراضی است.

این جریان حتی از برخی مراجع همسو با حکومت و فقهای سنتی نیز ـ که در فتاوای خود، گاه پاره‌ای تعدیل‌ها را با توجه به شرایط جامعه و زمان در نظر دارند ـ موضعی تندتر در پیش می‌گیرد.

راست افراطی اما سوگیری و روش خود را دارد؛ می‌کوشد از منظری ایدئولوژیک، با نگاهی حداکثری به شریعت، و با تکیه به ابزارهای سخت‌افزاری دراختیار، پروژه‌های سیاسی خود را تعقیب کند؛ اقتدار غیردموکراتیک خود را تداوم بخشد، و سهمی بیشتر در ساختار سیاسی قدرت کسب کند.

 

دود می‌شود؟...

واقعیت‌های اجتماعی اما بسی سخت‌جان‌ترند. چنان‌که در همین اظهارنظر جدید، دادستان کل به ناتوانی دستگاه قضایی در برخورد با سارقان اعتراف می‌کند. او با اشاره به افزایش آمار سرقت متاثر از وضع اقتصادی کشور، می‌گوید: «همه مشکلات را نمی‌توان با برخورد قضایی حل کرد.»

دادستان کل جمهوری اسلامی به «ساختار»ها و «بستر»های جرم‌ساز اشاره می‌کند: «مردم معصوم که نیستند؛ آنهایی که تحت فشار اقتصادی و در فقر قرار می‌گیرند چه‌بسا متدین باشند، و دین هم داشته بشند، وقتی فشار زیاد می‌شود و نمی‌توانند نیاز ضروری را تامین کنند، این فیتیله تدین و اعتقادات مذهبی پایین کشیده می‌شود و می‌رود به سمت دست‌درازی و سرقت به اموال مردم تا نیاز خود را تامین کنند.»

سخن مارکس و انگلس در «مانیفست» بی‌ارتباط با وضع امروز دستگاه قضایی ایران نیست: «هر آنچه سخت و استوار است دود می‌شود و به هوا می‌رود؛ هر آنچه مقدس است فاقد تقدس، و عرفی می‌شود؛ و سرانجام انسان‌ها ناگزیر می‌شوند با وضع واقعی زندگی و مناسبات خود با دیگران، روبه‌رو شوند.»

 

مرتضی کاظمیان
ایران اینترنشنال
تازه چه خبر؟
فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیاء سپاه پاسداران می‌‌گوید این قرارگاه نه‌تنها ۴۰ هزار میلیارد تومان از دولت «طلب» دارد، بلکه یکی از «خوش حساب‌ترین» نهاد‌...بیشتر بخوانید
اسحاق جهانگیری، معاون اول رییس جمهوری ایران، در بخشنامه‌ای هرگونه هزینه «زائد» و «تشریفاتی» از جمله سفرهای «غیرضروری» از محل اعتبارات شرکت‌های دولتی...بیشتر بخوانید
ماهاتیر محمد، نخست وزیر مالزی، گفت تحریم‌های آمریکا علیه ایران نقض منشور سازمان ملل متحد و حقوق بین‌الملل است. او روز شنبه ۲۳ آذر، در یک کنفرانس در...بیشتر بخوانید
دفتر مقتدی صدر، روحانی پرنفوذ شیعه در عراق، هم‌زمان با ادامه اعتراض‌های مردم در این کشور و حمله به برخی اعضای جریان صدر، اعلام کرد همه موسسه‌های...بیشتر بخوانید
مارک اسپر، وزیر دفاع آمریکا، در اظهاراتی با اشاره به برخی از اقدامات ایران در منطقه گفت که ایالات متحده «رفتار بد» ایران را تحمل نخواهد کرد. وزیر...بیشتر بخوانید