سرخط خبرها

  • ایران اینترنشنال به نقل از منابع آگاه: تاکنون دست‌کم ۵ هزار و ۸۶۵ نفر در ایران بر اثر ابتلا به کرونا جان باخته‌اند
  • وزارت بهداشت ایران: شمار جان‌باختگان کرونا در کشور۲ هزار و ۸۹۸ نفر است
  • سازمان برنامه و بودجه ایران: حداقل حقوق بازنشستگان۲ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان تعیین شد
  • عبدالرضا داوری، از چهره‌های نزدیک به محمود احمدی‌نژاد با سپردن وثیقه ۲۰۰ میلیون تومانی پس از ۴ ماه و نیم حبس از زندان اوین آزاد شد
  • با گذشت ۵ روز از طرح درخواست حسن روحانی از علی خامنه‌ای برای موافقت با برداشت یک میلیارد دلار از صندوق توسعه ملی برای مقابله با کرونا، هنوز خبری از موافقت او منتشر نشده است
  • شمار جان‌باختگان کرونا در جهان از ۳۸ هزار نفر فراتر رفت
  • علیرضا زالی، رییس ستاد مقابله با کرونا در تهران: بر اساس نظرسنجی‌های این ستاد ۴۰ درصد از تهرانی‌ها اعتقادی به ماندن در منزل طی بحران کرونا ندارند
  • بهزاد وحیدنیا، مدیرکل مشاوره و امور روانشناختی سازمان بهزیستی ایران، از افزایش سه‌ برابری آمار اختلاف بین زوجین در زمان قرنطینه خبر داد
  • شرکت‌های فورد و جنرال الکتریک قصد دارند در مدت صد روز آینده ۵۰ هزار دستگاه تنفس مصنوعی برای بیماران مبتلا به کرونا تولید کنند
  • تعداد مبتلایان به کرونا در چین پس از چهار روز کاهش، روندی افزایشی به خود گرفته و به ۸۲ هزار و ۲۴۰ نفر رسیده است
  • کیانوش جهانپور، سخنگوی وزارت بهداشت: ما به هیچ وجه شرایط ارسال تجهیزات پزشکی و اقلام بهداشتی و حفاظتی به سایر کشورها را نداشته‌‌ایم و نداریم
  • رییس اداره گاز ماکو از انفجار خط لوله گاز صادراتی ایران در نزدیکی مرز زمینی بازرگان، در داخل خاک ترکیه خبر داد
  • پلیس راهنمایی و رانندگی نیروی انتظامی: از شب گذشته ۴ محور در استان سیستان و بلوچستان و یک محور در استان خراسان جنوبی به علت طغیان رودخانه‌های محلی مسدود شده‌اند
  • حسن روحانی: اگر جمهوری اسلامی در مقابله با کرونا به موفقیت‌هایی دست یافته، به دلیل حمایت مردم بوده است
  • رییس اتحادیه فروشندگان میوه و سبزی تهران: مردم تا جایی که می‌توانند غیر حضوری خرید کنند
  • آمریکا: در طول ۸ سال گذشته، ایران بیش از ۱۶ میلیارد دلار برای حمایت از رژیم اسد و دیگر گروه‌های نیابتی در سوریه، لبنان، غزه، عراق و یمن هزینه کرده است
  • IranIntl :آدرس کانال یوتیوب ایران اینترنشنال
  • پیام‌های صوتی، تصویری و نوشتاری‌تان به تلویزیون ایران‌ اینترنشنال را از طریق واتس‌اپ، تلگرام و سیگنال به شماره ۰۰۴۴۷۸۳۰۰۰۷۰۰۰ بفرستید
  • وب‌سایت: IranIntl.com * توییتر : [email protected] * اینستاگرام: IranIntltv * اینستاگرام ورزشی : Iranintlsport * فیس‌بوک: IranIntl * ایمیل: [email protected]

بودجه در بن‌بست: از ساختار رانتی تا کسری پایدار 

بودجه در جمهوری اسلامی معمولا گرفتار کسری بوده و سیاست دولت برای جبران آن همواره به تورم، کاهش سرمایه‌گذاری و ناچار تنگدستی پیشه‌وران و دستمزدبگیران انجامیده است. کسری بودجه اما، پاره جدايی‌ناپذير ساختار رانتی است و ناچار رهایی از آن جز با برون رفت از نظام رانتی ممکن نیست. دولت روحانی نه می‌خواهد از نظام رانتی بیرون رود و نه می‌تواند در چارچوب آن از کسری بودجه بکاهد و از همین رو در بن بست است.  

در سال پیش رو، دولت حسن روحانی، همچون هر دولت دیگری در نظام ولایی، با کسری بودجه روبرو خواهد شد. درآمدهای بودجه بیشتر ناشی از نفت، مالیات و فروش بنگاه ها دولتی‌ است. درآمد نفتی که ناشی از تحریم‌ها کمتر از پیش خواهد بود. درآمد دولت از مالیات بر سود، تولید، دستمزد، ثروت و واردات نیز در پی رکود کاهش خواهد یافت. درآمد از فروش شرکت‌های دولتی هم ناروشن است و بدان خواهیم پرداخت. 

درآمدهای دولت کاهش می‌یابند، اما دولت نمی‌تواند به همان میزان از هزینه ها بکاهد. به دو دليل: فشار گروه‌های ذی‌نفع برای افزايش سهم خود، و برنامه دولت جهت پرداخت گسترده یارانه برای آرام کردن مردمی که همواره قدرت خرید خویش را از دست می‌دهند. 

کسی هم‌آورد حلقه‌های رانت‌خوار در نظام نیست و از همین رو سهم‌شان در بودجه همواره پرداخت می‌شود. در نخستين دوره زمامداری محمود احمدی نژاد، ۱۳۸۸ـ۱۳۸۴، سهم نهادِ دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، مرکز خدمات حوزه علمیه قم، مرکز خدمات حوزه‌‌های علمیه، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، سازمان تبلیغات اسلامی و کمیته امداد امام خمینی سه برابر شد. در لایحه بودجه ۱۳۹۸ دولت روحانی، سهم برخی از نهادهای مذهبی افزایش و برخی نیز کاهش یافت، اما روی هم رفته، سهم این نهاد ها به همراه  سازمان صدا و سیما به بیش از ۵۳۰۰ میلیون تومان، یعنی ۱۳ برابر بودجه «امور محیط زیست» رسید. 

افزون بر رانت‌خواهی و رانت‌دهی، از آنجايي که افزایش بهای بسياری از کالاهای مورد نياز سنگين‌تر از افزایش از درآمد است، حکومت اسلامی برای جلوگیری از ناخرسندی به مردم يارانه می‌دهد و برای کاستن از هزینه‌های یارانه‌ای واردات گسترده می‌کند. بدین ترتیب در کوتاه مدت مردم را خرسند می‌سازد، اما با همین کار به تولید داخلی و در پی آن اشتغال و درآمد مردم آسیب می‌رساند و دوباره چرخه نامبارک « ناخرسندی ـ پرداخت یارانه» را می‌گرداند.  

در چنین ساختاری، دولت نمی‌‌تواند از سهم رانت‌خواران و هزينه‌های جاری بکاهد تا بودجه تراز شود. از همین روست که همواره از سهم بودجه عمرانی برمی دارد و به هزینه‌های جاری اختصاص می‌دهند. از همین رو، بسیاری از پروژه‌های عمرانی ناشی از کمبود اعتبار ناتمام می‌مانند و از برنامه‌ای به برنامه ديگر سپرده می‌شوند. رشد هزينه‌های جاری نسبت به هزينه‌های عمرانی، که آينده‌سازی را قربانی روزمره‌گی می‌کند، ويژگی نامبارک بودجه در نظام جمهوری اسلامی است.  

در پی آنچه آمد، بر این باوریم که دولت حسن روحانی، با کسری بودجه بزرگ‌تر از پیش، روبرو خواهد شد و برای جبران آن، همچون هر دولت دیگری در جمهوری اسلامی بیش از همه به برداشت از ذخیره ارزی، وام از نظام بانکی، وام از مردم، فروش دارایی و افزايش ماليات روی می‌آورد که همه، هر یک به نسبتی، برای تولید و اشتغال و فقرزدایی زیانمندند. 

در لایحه بودجه ۱۳۹۸، صادرات نفت ۱٫۶۳۵ میلیون بشکه در روز، بهای هر بشکه نفت ۵۴ دلار و میانگین برابری دلار به ارز ملی ۶,۰۰۰ تومان در نظر گرفته شده است. اما جای تردید است که در پی تحریم‌ها، دولت جمهوری اسلامی به چنین درآمدی در سال پیش رو دست یابد. 

اگر در صندوق توسعه ملی ارز درخوری مانده باشد، دولت برای جبران کسری از آن برداشت می کند تا به بانک مرکزی بفروشد و در برابر ریال دریافت کند. اما بانک مرکزی برای فراهم کردن ریال می بایستی اسکناس تازه چاپ کند. به ازای چاپ اسکناس نقدینگی و تورم بیشتر می‌شود. اگر هم دولت دلارهای نفتی را در بازار بفروشد تورم را به بخش‌های دیگری چون زمین و مسکن می‌کشاند.  

اما در شرایط تحریم پیش‌رو که دلار نفتی چندانی در ذخیره نیست، گمان می‌رود بانک مرکزی ریال منتشر کند و به دولت قرض دهد. بدین ترتیب کار دولت به طور موقت راست و ریست می‌شود، اما بازهم فشارِ تورم درپی کاهش ارزش پول به دوش مردم می‌افتد.  

وام دولت از نظام بانکی هم به چاپ پول و افزایش نقدینگی و تورم بیشتر می‌انجامد. انتشار اوراق قرضه سرمایه موجود از دست مردم را به سوی دولت می‌کشد و نرخ بهره را افزایش می‌دهد. بدین ترتیب دسترسی بخش خصوصی به منابع کم می‌شود که نتیجه آن رکود و ورشکستگی و بیکاری و باز هم تورم است. بدهی از نظام بانکی و مردم ممکن است کار دولتی را به طور موقت به راه اندازد، اما بر تعهد دولت‌ها و نسل‌های پسین می‌افزاید و کار را برای آنها جهت به راه انداختن اقتصاد دشوار‌تر می‌کند. 

در نتیجه اگر دولت برای جبران کسری بودجه به برداشت ارزی و وام روی آورد، تورم شتاب تندی خواهد گرفت و  باز هم دولت برای پرهیز از ناخرسندی مردم از گرانی، چاره‌ای جز به افزایش هزینه یارانه و بزرگ تر کردن کسری بودجه نخواهد شد. 

برای واگذاری بنگاه‌های دولتی، درآمدی گرد ۴۰ هزار میلیارد ریال در بودجه ۱۳۹۸ پیش‌بینی شده است. اما با درنظرداشت ورشکستگی پی‌درپی دست‌اندرکاران اقتصادی و فضای تیره کار و پیشه، گمان نمی‌رود خریداری برای شرکت‌های دولتی پیدا شود. مگر آن که برای از سربازکردن بدهی و پرداخت حقوق کارکنان، همچون در داستان نیشکر هفت تپه، دولت شرکت‌هایی را بدون توجیه اقتصادی واگذار کند. 

دیگر راه پیش‌روی دولت برای جبران کسری بودجه، افزایش درآمد مالیاتی است؛ از راه افزایش نرخ مالیات یا برداشتن معافیت‌ مالیاتی. دولت روحانی در بودجه ۱۳۹۸، درامد مالیاتی گردِ ۱۲۰ هزار میلیارد تومان پیش‌بینی کرده است که با توجه به رکود تولید و بیکاری در سال پیش‌روی خوشبینانه است. حتی در سال ۱۳۹۷ هم به گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس، مالیات شرکت‌های دولتی ۲۷ درصد کاهش یافته بود، چه رسد به سال پیش روی و چه رسد به شرکت‌ها خصوصی. برداشتن معافیت مالیاتی نهادها همچون آستان قدس رضوی هم که تا کنون بی‌نتجه بوده است.  

در پی آن چه آمد بر این باوریم که سال ۱۳۹۸، احتمال دارد سال یکی از گسترده‌ترین ناخرسندی‌های اقتصادی مردم از نظام جمهوری اسلامی خواهد بود. 

 

کارشناس اقتصادی
تازه چه خبر؟
۱۶ زن زندانی امنیتی به همراه سه کودک خردسال خود در پی خطر شیوع کرونا از زندان اوین در تهران آزاد شدند. خبرگزاری هرانا،‌ رسانه مجموعه فعالان حقوق بشر...بیشتر بخوانید
در حالی که مقام‌های دولت ایران روز ششم فروردین‌ماه دستور اجرای فاصله‌گذاری اجتماعی را صادر کردند؛ کیانوش جهان‌پور،‌ سخنگوی ستاد مقابله با کرونا،...بیشتر بخوانید
آلمان اعلام کرد که اروپا برای اولین بار تجهیزات پزشکی خود را در چارچوب مکانیسم اینستکس به ایران ارسال خواهد کرد. وزارت خارجه آلمان، روز سه‌شنبه ۱۲...بیشتر بخوانید
وزارت علوم ایران اعلام کرد که به دلیل شیوع ویروس کرونا در این کشور، حذف نیم‌سال دوم تحصیلی ۹۸-۹۹ دانشگاه‌ها، در صورت تقاضای دانشجو، مجاز است. وزارت...بیشتر بخوانید
با گذشت پنج روز از طرح درخواست حسن روحانی، رییس‌جمهوری ایران از علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، برای موافقت با برداشت یک میلیارد دلار از صندوق...بیشتر بخوانید